Baqytjan Baıtóreev: Bapkerlerdi syrttan izdeýdiń qajeti joq

– Baqytjan Selmaquly, siz de Azııanyń klýbtyq chempıo­naty Qazaqstanda ótetini ja­ıyndaǵy jańalyqty estige­nińizde qýanǵan bolarsyz?

– Árıne, ǵulama aqyn, uly oı­shyl, danyshpan Abaı Qunan­baı­ulynyń týǵan jerinde sary qurlyqtyń eń úzdik voleıbolshylary saıysqa túsetinin estigende men de qatty qýandym. Buǵan deıin de dál osy dodanyń Qazaqstanda úsh márte uıymdastyrylǵany belgili. Anyqtap aıtsaq, ol báse­keler 2004 jyly Almatyda já­ne 2017 men 2018 jyldary О́ske­mende ótti. Alataý baýraıynda «Rahat» teńdessiz dep tanylsa, qal­ǵan jarystarda jerlesterimiz jeńis tuǵyryna kóterile almady. Sol sońǵy eki básekede jibergen olqylyqtyń ornyn jerlesterimiz Semeıde toltyrady dep úmittenip otyrmyz.

– Byltyr Taılandta «Al­taı» qarsylas shaq keltirmeı, al­tynnan alqa taqty. Aldaǵy ja­rysta qatarynan ekinshi már­te bas júldeni oljalaýǵa jer­les­terimizdiń múmkindigi bar ma?

–  «Altaıdyń» myqty komanda ekenine esh shúbá keltirmeımin. Biraq byltyr koronavırýs indeti kúlli álemdi ábigerge salǵanda Japonııa, Qytaı jáne Ońtústik Koreıanyń voleıbolshylary atalǵan jarysqa qatysýdan bas tartqanyn esten shyǵarmaǵan jón. Osy jaıttyń ózinen-aq Taı elinde básekelestik deńgeıi tómen bolǵanyn baıqaımyz. Al bul joly Qazaqstanǵa birqatar myqty ujymdar keledi dep kútilýde. Sondyqtan da Semeıdegi jarysta top jarý óskemendikterge ońaıǵa soqpaıtyny anyq.

– Byltyr «Altaı» qur­lyq­tyń eń úzdik komandasy re­tinde álem chempıonatynda kúsh synasý qurmetine ıe boldy. Alaıda Ankarada kósh sońyn­da qalyp qoıdyq. Al jeńis tuǵy­ryna tegisteı eýropa­lyq­tar kóterildi. Osy jaıt qa­rt qur­lyqtyń ókilderi azııa­lyqtarǵa qaraǵanda áldeqaıda alymdy ekenin ańǵartyp turǵandaı.

– Álbette! Jalpy 1991 jyldan beri álem chempıonatynyń ja­laýy 14 márte jelbirese, sonyń úsheýinde ǵana Ońtústik Ame­rı­kanyń qyzdary ozdy. Sońǵy ret olar osydan 10 jyl buryn bas júldeni oljalaǵan edi. Odan buryn da jáne odan keıingi jarystarda da eýropalyqtardyń aldyna eshkim túse almady. An­karada da dál sol jaǵdaı qaıta­landy. Ásirese bizge Túrkııanyń «Vakyfbank» pen Italııanyń «Imoko Volleı» arasyndaǵy fınaldyq saıys qatty unady. Sol oıyndy tamsana tamashaladyq. Báseke basynan aıaǵyna deıin óte shıelenisti ótip, tarazy basy uzaq ýaqyt teńselip turdy. Eki komandanyń oıynshylary da alańda ár upaı úshin jandaryn saldy. Azııadan kelgen komanda músheleriniń boıynan dál osyndaı ójettik pen tabandylyq baıqalmady. Sonymen qosa, qart qurlyq ókilderiniń fızıkalyq daıarlyqtary da óte kúshti ekeni kózge uryp turdy.

 – Qalaı bolǵanda da klýb­tyq jarystarda bizdiń qyzdar jaq­sy nátıje kórsetip júr­genine eshkim daý aıta almas. Al ult­tyq komandamyzdyń osy deńgeıden kórinýine ne kedergi?

– Jekelegen klýbtardyń sa­pynda legıonerler bar. Solar keı­bir ujymdardy órge súı­rep júr. Al ulttyq komanda­myz eleýli tabys­tarǵa qol jet­kizý úshin, birin­shi kezekte, óz órenderimizdi tár­bıeleýimiz kerek. Sonda nátıje bolady.

– Elimizdegi erler voleı­bolynyń deńgeıi jaıynda ne aıtar edińiz? О́tken ǵasyrdyń alpysynshy jáne jetpisinshi jyldary Almatynyń «Býre­ves­tnıgi» KSRO chempıony atanyp, Eýropa chempıondary kýbogyn eki márte oljalady. Toqsanynshy jyldardyń ba­synda «Azamat» Azııa birin­shiliginde dara shyqty. Jeńis­pen órilgen sol dástúr keleshekte óz jalǵasyn tabady dep oılaısyz ba?

– О́te qıyn suraq. Dál osyndaı ógiz aıań júrispen aldaǵy jyl­dary «Býrevestnık» nemese «Azamattyń» deńgeıine jetýimiz neǵaıbyl. Ol úshin áli kóp eń­bektený kerek.

– Rasynda da, sońǵy jyldary Qazaqstan voleıbolynda ilgerileý baıqalmaıdy. Ýaqyt ozǵan saıyn alǵa jyljýdyń ornyna keri ketip baramyz. Sol tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn kórip tursyz ba?

– Basshylyq pen bapkerler tarapynan «otandyq voleıboldy órge súıreımin» degen shynaıy nıet bolsa, jaǵdaıdy túzeýdiń joly kóp. Eń birinshi kezekte, balalar men jasóspirimder já­ne stýdentter sportyn jan­dan­­dyrýǵa basa nazar aýdarý qajet. El-elde, jer-jerde úıir­melerdi kóptep ashyp, bul iske bilikti bapkerler tartsaq ıgi. Ekinshiden, materıaldyq-tehnıkalyq bazalardy nyǵaıtý kerek. Shyny kerek, bul jaǵynan uıattymyz. Úshinshiden, sheteldik mamandardyń kómegine súıenýdiń esh qajeti joq. О́z basym osy kúnge deıin syrttan kelgen bapker­lerdiń birde-bireýiniń «Qazaqstan voleıbolyn qalaı damytsam eken?» dep bas qatyryp júrgenin kórmedim. Olardyń oılaıtyndary – tek qaraqan basynyń qamy. Kelimsekter qajetti qarajatty qaltalaryna salǵannan keıin týǵan jerlerine taıyp turady. О́zderińiz aıtyńyzdarshy, shırek ǵasyrdan asa ýaqyt aralyǵynda Qazaqstan voleıbolynyń deńgeıi ósti me? Jerlesterimiz halyqaralyq arenada aýyz toltyryp aıtarlyqtaı tabystarǵa qol jetkize aldy ma? Joq, «Baıaǵy jartas – sol jartas» kúıinde.

Bizdiń elde óz isin jan-táni­men jaqsy kóretin, kásibine adal, boıynda patrıottyq rýhy bar, voleıbol óneriniń «otymen kirip, kúlimen shyqqan» myq­ty bap­kerler joq emes. Eń aldy­men, ke­limsekterge emes, jerles­terimizge jaǵdaı jasaýymyz kerek. Olar jaǵdaıdy ózgerte alady. Al Qazaqstanda bári kerisinshe. Fe­derasııa basshylary qıt etse shetelden mamandar shaqyrtyp álek.

–  Shetelden bilikti bapker­ler shaqyrtý álemde bar tájirıbe ǵoı. Sizge onyń nesi unamaıdy? 

– Iá, ol pikirińizben kelisemin. Eger syrttan kelgen mamandar, shyn máninde, bilimdi ári bilikti bolsa, onda áńgime basqa. Ondaı qundy qadrlardy qushaq jaıa qarsy alatyn edik. Biraq bizge kelip jat­qandar myqtylardyń sanaty­nan emes. Olardyń barlyǵy da ortańqol bapkerler. Ondaı maman­dar ózimizde de jetip artylady. Ásirese ulttyq quramanyń bas bap­kerin taǵaıyndaý kezinde osy máselege muqııat bolý qajet. О́ıt­keni ózgeler úshin Qazaqstan spor­tynyń abyroıy men mártebesiniń quny kók tıyn. Osy oraıda, myna bir derekti alǵa tartýdy jón kórip otyrmyn: 2016 jáne 2021 jyl- dary ótken sońǵy eki Olımpııa oıyndarynyń áıelder arasyndaǵy saıysynda Qytaı men AQSh quramalary altynnan alqa taqty. Atalǵan komandalardyń ekeýin de jergilikti mamandar baptady. Qytaı sportshylaryn La Pın, amerıkalyqtardy Karch Kıralı jattyqtyrdy. Erlerdiń jaǵdaıy da dál solaı. Rıo-de-Janeıroda dara shyqqan brazılııalyqtarǵa Bernardo Rezende, Tokıoda top jarǵan fransýzdarǵa Loran Tııı jetekshilik etti. Mine, óz mamandaryna senim artqan komandalardyń qol jetkizgen tabystary osyndaı!      

– 2010-2011 jyldary siz Qazaqstannyń áıelder qura­masynyń bas bapkeri boldyńyz. Sol kezde otandastarymyz óz tarıhynda tuńǵysh ret Azııa oıyndarynda jeńis tuǵyryna kóterilip, barsha jankúıerdi qýantqan edi. Biraq bul qyzmette siz uzaq turaqtamadyńyz. Nege?  

– 2010 jyly ulttyq koman­danyń bas bapkeri bolyp taǵaı­­yn­dalǵannan keıin ózime júktelgen mindetti abyroımen atqarý úshin kóp eńbektendim. Izdendim. Jat­tyǵý júıesine jańashyldyq en­giz­dim. Tártip pen talapty bas­ty nazarda ustadym. Nátıjesi ja­man bolǵan joq. Sol jyly Qy­taıdyń Gýanjoý qalasynda alaýy tutanǵan jazǵy Azııa oıyn­darynda qola medaldy jeńip aldyq. Oǵan deıin de, odan keıin de Qazaqstannyń voleıbolshyla­ry Azıadada jeńis tuǵyryna kóte­rilgen emes. Osy oraıda, eńbegim laıyqty baǵalanýy kerek edi. Biraq bári kerisinshe boldy. Túrli syl­taýdy jeleý etken Respýblıka  voleıbol federasııasynyń basshy­lary kóp uzamaı meni bul qyz­met­ten bosatty. Ne sebepti ekenin ózim áli de túsine almaı júrmin.   

– Odan keıin de bapkerlik kásipten qol úzbegen bolarsyz? Qazirgi qyzmetińiz qandaı?

– Biraz ýaqyt «Taraz» ben «Al­taı» klýbtaryn jattyq­tyrdym. Kóp uzamaı Reseıden sha­qyrtý alyp, sol eldiń sýper­lıgasynda óner kórsetetin Kalı­nıngradtyń «Lo­komotıv», Saratovtyń «Pro­ton» jáne Krasnoıarskiniń «Enı­seıin» baptadym. Qazirgi kezde Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriligine qaras­ty Ulttyq ǵylymı-praktı­kalyq dene shynyqtyrý ortalyǵynda eńbek etip jatqan jaıym bar.    

– Áńgimeńizge kóp rahmet.

ANYQTAMA:

Baqytjan Baıtóreev 1967 jyly Almaty qalasynda týǵan. 1986-2002 jyldar aralyǵynda Qazaq KSR-i men Qazaqstan Respýblıkasy ult­tyq qurama komandalarynyń namysyn qorǵady. Ár jyldary Alma­tynyń «Dorojnıgi» men «Azamaty», Fransııanyń PÝK pen PSJ (Pa­rıj), «Bordo» (Bordo) jáne Reseıdiń «Samotlor» (Nıjnevartovsk) men «Av­to­mo­bılıst» (Sankt-Peterbýrg) klýbtarynyń sapynda óner kórsetti.

Dúnıejúzilik Ýnıversıadanyń qola júldegeri, KSRO kýbogynyń ıegeri, Azııanyń klýbtyq chempıonatynyń jeńimpazy, Azııa birinshiliginiń kúmis júldegeri atanyp, Fransııa men Reseı chempıonattarynda birneshe ret júldegerler qatarynan kórindi. 1993 jyly Azııanyń eń úzdik voleıbolshysy ataǵyn ıelenip, Azııanyń klýbtyq chempıonatynyń shartty quramasyna endi. 1993/1994 jyldardaǵy maýsymda Fransııa birinshiliginiń eń úzdik qabyldaýshysy bolyp tanyldy.

Áńgimelesken

Ǵalym SÚLEIMEN,

«Egemen Qazaqstan»