Qazaqtyń qaı áni bolmasyn adamnyń názik pernesin tap basyp, jan-júıesin bosatatyn, qaıdaǵy bir qııaldy qozǵap, aıran-asyr kúıge túsiretin, endi birde muńdy oıǵa batyryp, ómirdiń ótkinshi ekendigin túsindiretin, keıde tipti kóktemgi «altyn kúrek» samaldaı janyńdy jelpıtin syrly saǵynyshqa toly bolyp keledi.
Tyńdarmanǵa jetkennen bastap, jurt bas qosqan jerde, ıaǵnı sahna bolsyn, jıyn-toı bolsyn jıi shyrqalatyn týyndynyń biri – «Qaraǵym-aı» áni. El kóńilinen shyqqan ǵajaıyp ánniń sózin, aıtýly aqyn Shómishbaı Sarıev, mýzykasyn belgili kompozıtor Keńes Dúısekeev jazǵan. Al ony sahnada alǵash Nurlan О́nerbaev oryndady.
Osyndaı talantty úshtik odaqtyń birlesýimen jaryqqa shyqqan án halyqty birden elitip áketti. Sózi men sazy ásem úılesken ándi tyńdaǵanda, onyń mazmunynan ózekti órter ókinish pen saǵynyshty, jumyr basty pendeniń ómirge qonaq ekenin, ózimiz uzaq kóretin ómirdiń sholaq ekendigin túsinip, kóńilińizdi muń basady.
Kez kelgen shyǵarmanyń týý tarıhy bar. Ony ómirge ákelgen avtordyń jan-dúnıesinde býlyǵyp jatqan syry dep te uǵýǵa bolady. Keńes Dúısekeev kózi tirisinde osy ánniń qalaı týǵany jaıynda «Bir týyndy tarıhy» baǵdarlamasynda aıtqan eken.
«Qaraǵym» degen qazaqtyń eń uly sóziniń biri. Kóbinese jasy kishilerdi erkeletip aıtady. Sondyqtan men «Qaraǵymǵa» júregimdi mazalap júrgen ókinishimdi bildirip, «aı»-dy qostym. Shyndyǵynda, qazaqtyń ár sóziniń áseri bar ekenin umytpaý kerek. Bizdiń tuqymda, qazaqsha aıtqanda, kóbinese er balalar ómirge kelgen. Meniń aldymda jalǵyz apam boldy. Ol Almatyda joǵary oqý ornynda oqyp júrgende, 19 jasynda qaıtys boldy. Sol jyly ákem de dúnıe saldy. Men onda bes jastamyn. Eseıdik, óner jolyna tústim. Ákem pen apama arnap bir týyndy jazsam dep, uzaq oılanyp júrdim. Osy ándi ákem pen apama arnadym. Eger ákem tiri bolyp, jalǵyz qyzyn uzatyp jatqanda qandaı ándi aıtar edi dep oıladym» dep muńǵa batypty.
Jalpy, ánniń qaıyrmasyndaǵy: «Qıylyp úzilip qaradyń-aı, Qaraǵan qandaı sulý janaryń-aı», degen eki shýmaqta tereń fılosofııa jatyr. Bul jaıynda kompozıtor «Jaryq dúnıede óz balańnyń janarynan artyq janar joq dep oılaımyn» dep syr tarqatypty. Marqum Keńes Dúısekeevpen kózi tirisinde kezdesip, suhbat alǵan edim. Sonda ol kisi aldymen shyǵarmanyń mýzykasyn jazyp, sosyn onyń ıdeıasyn aqynǵa aıtamyn degeni bar edi. Júrekke jyly tıetin ánniń sózi sezim qylyn shertetin názik bolǵanymen, onyń saqaǵa quıylyp túsken qorǵasyndaı shymyrlyǵy da baıqalady. Atalǵan týyndynyń óleńin jazǵan Shómishbaı Sarıev: «Qaraǵym-aı» − men úshin mahabbat áni» dep baǵalapty. «Adamnyń ómirge degen qushtarlyǵy da, bolashaqqa degen senimi de, bári de mahabbattan týady. Maǵan osy án mahabbattyń jıyntyq obrazyndaı elesteıdi. Shynymdy aıtsam, men osy óleńdi jazǵanda, ony halqymyzdyń súıip aıtatyn áni bolady dep oılaǵan emespin», depti.
Jalpy, Keńes Dúısekeev pen Shómishbaı Sarıevtiń shyǵarmashylyq baılanysynan biz sóz etip otyrǵan ánnen basqa, qazaq án óneriniń qazynasyn baıytqan qanshama shuraıly shyǵarmalar týǵandyǵyn aıtsaq, artyq emes.
«Ánniń de estisi bar, eseri bar», dep Abaı atamyz beker aıtpaǵan. «Qaraǵym-aı» sekildi maǵynasy tereń, mazmuny muńdy áýenniń oryndaýshysy da dál tabylǵan. Áýezdi qońyr daýysymen ony sahnada alǵash oryndaǵan Nurlan О́nerbaev ánniń birden kóńiline unaǵanyn aıtady.
«Almatydaǵy Respýblıka saraıynda keshim ótetin bolyp, sol konserttiń ózegi bolarlyq án izdep, Keńes aǵama bardym. Ol kisi jańa jazǵan 3-4 týyndysyn kórsetip, sonyń ishinen «Qaraǵym-aı» áni birden kókeıime qondy. Keshte ánniń avtoryn sahnaǵa shyǵaryp, jańa ánniń tusaýyn kestik. Sol jerde Keńes aǵanyń ózi roıalde oınap, men gıtaramen ándi oryndadym. Halyq súıip tyńdady. Meniń sahnada án aıtyp júrgenime biraz jyl boldy. Qaı jerge barsam da jurtshylyq aldymen osy ándi suraıdy. «Qaraǵym-aı» meniń ánderimniń ishindegi qanatty dúnıelerdiń biri. Ony jasy kelgen qarııalar da, orta býyn ókilderi de, keıingi jastar da jyly qabyldaıdy», deıdi ol.
Nurlan aǵadan keıin de bul ándi elge tanymal basqa da ónerpazdar oryndady, sonyń ishinde asa daryndy ánshi Dımash Qudaıbergenniń oryndaýyndaǵy án ózgeshe túrlenip, jarqyraı tústi.
«2016 jyly astanada 70 jyldyǵyma oraı «Qazaqstan» konsert zalynda mereıtoılyq keshim ótpekshi boldy. Birde maǵan Dımash Qudaıbergen kelip: «Keńes aǵa «Qaraǵym-aı»-dy men aıtsam bola ma, qalaı qaraısyz?» dep surady. Negizi, men basqa ánshini «osy ándi aıtasyń» dep shaqyryp qoıǵam. Sonda da talantty jas balanyń meselin qaıtarǵym kelmeı, kóńiline qarap, «daıyndal» dedim. Osy ándi Dımash sahnada oryndaǵanda ornymnan qalaı turyp ketkenimdi baıqaǵan joqpyn. Dımashty baryp qushaqtap, «Aınalaıyn saǵan daýys qana emes, júrek jáne eń bastysy, bas ta bergen eken», dedim. Jıyrmaǵa áli kelmegen balanyń bul ánniń fılosofııasyn tereń túsinedi dep oılaǵan joqpyn. Shynymdy aıtsam, ol meniń armandap júrgen oıymdy jetkizdi», depti Keńes aǵamyz.
Qazir «Qaraǵym-aı» áni Dımash Qudaıbergenniń oryndaýynda qazaq dalasynan asyp, álem sahnasynda shyrqalyp, jahan jurtyn tamsandyrdy. Osydan-aq Keńes Dúısekeev pen Shómishbaı Sarıev sekildi halqymyzdyń ardaqty tulǵalarynyń ekinshi ómiri olardyń júreginen shyqqan ǵajaıyp ánniń ǵumyrymen jalǵasa beretindigine senesiz.