Tabıǵı apattan zardap shekkender kóp

Fılıppındegi «Megı» tro­pı­kalyq daýyly men sý tas­qy­nynan 167 adam qaı­tys boldy. Eldegi Tótenshe jaǵ­daılar ulttyq agenttiginiń máli­me­tinshe, taǵy da 110 adam iz-túz­siz jo­ǵa­lyp, 1,9 mln adam zardap shek­ken. Ortalyq Leı­te provın­sııa­syndaǵy Baıbaı qala­synyń tóńiregindegi aýyldar taý baý­ra­ıyndaǵy qar kóshkini men sý bas­qan ózenderden aıtarlyqtaı japa shekti. Bir ǵana Pılar aýy­ly úıleriniń 80 paıyzyn teńiz shaıyp ketken. Sonymen qa­tar atalǵan Agenttik ońtústik­tegi Da­vao, Mındanao jáne ortalyq Neg­­ros Orıental provınsııasynda qaza tapqandar bar ekenin habarlady. Saǵatyna 65 shaqyrym jyl­damdyqpen soqqan daýyl ke­zin­de turǵyndar baspanalaryn tas­tap, kóz kóringen baǵytqa qaraı qasha jónelgen. Birer kúnnen soń aýa raıy turaqtalǵanymen, nóserlep jaýǵan jaýyn qutqarý jumystaryna kedergi keltirgen.

«Megı» daýyly – Fılıp­pın­­de­gi bıylǵy alǵashqy tabıǵı apa­ty. Ol jeltoqsan aıynda «Raı» dep atalatyn taı­fýnnan soń tórt aıdan keıin bolyp otyr. Atap ótsek, «Raı» apa­ty eldiń oń­tústik-shy­ǵys aral­darynyń kóp­shi­ligin qı­ra­typ, 375 adamnyń ómirin jalmady, 500 myńǵa jýyq halyq apat qasi­retin kórdi. Sarap­shylardyń aıtýynsha, bul Fılıp­pındegi sol jyly soqqan eń kúshti daýyl bolǵan.

Negizi Fılıppın eli – geogra­fııa­­lyq ornalasýyna baılanys­ty klımattyq apattarǵa beıim el­derdiń biri. Ádette bul eldiń hal­qy orta eseppen jy­lyna 20 daýyldy kúndi basy­nan ót­ke­­­redi. «Alaıda tabıǵattyń ba­ǵynbaıtyn tosyn minez kór­se­týine adamnyń da qatysy bar» deıdi ǵalymdar. Adam áse­ri­nen bolǵan klımattyń óz­ge­rýi tro­pıkalyq daýyldardyń jyl­dam­dy­ǵyn odan ári kúsheıte túsken. Onyń kesirin Fılıppın 2006 jyldan beri kórip keledi, baqy­laý­shy-sarapshylar osy jyldan bastap asa qaýipti tabıǵı apattar bolǵanyn aıtady.

Al Ońtústik Afrıkada sý tasqynynan qaıtys bolǵandar sany 400-ge jýyqtaǵan. Kvazý­lý-Natal provınsııasynda qutqa­rý­shylar ajal qushqan daýyl qurbandaryn izdestirip jatyr. «Aldaǵy aýa raıy týraly boljam da kóńil kónshiterlik emes» deıdi mamandar. Eldegi polısııa men áskerılerdiń qataryna eriktiler qosylǵan. Olar Dýrban qalasynda bolǵan eń joıqyn apat sal­darynan joǵalǵan adamdardy izdes­tirý sharalaryn kú­sheıt­ti.

«41 myńǵa jýyq adam zardap shekken sý tasqynynan myńdaǵan úı, ǵımarat qırap, 395 adamnyń ómiri qıyldy», dep habarlady aımaqtyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstrliktiń basshysy Sıfo Hlomýka. Al prezıdent Kırıll Ramafosa COVID-19 pandemııasyn jáne ólimge ákelgen shildedegi tártipsizdikterdi eske alyp, sý tasqynyn «bizdiń elde buryn-sońdy bolmaǵan úlken kólemdegi apat» dep atady. «Biz in­detti eńserip, qaýipsiz aımaqqa shyqtyq dep oılaǵan kezde, eli­miz, ásirese Kvazýlý-Natal pro­­vın­sııa­sy tabıǵı apatqa dýshar bol­dy. Sý tasqyny kóptegen orny tolmas shyǵyndarǵa ákel­di», dedi ol.

Úkimet izdestirý-qutqarý ju­mys­­taryn der kezinde qolǵa alyp, resmı aqparat tarata bas­ta­dy. Sońǵy málimetter boıyn­sha Kvazýlý-Natalda iz-túzsiz jo­ǵal­ǵandardyń sany 55-ke jetken. Osy oraıda polısııa qyzmeti izdestirý sharalaryna baǵyt­tal­ǵan kó­likter men tikushaq­tardyń sa­nyn arttyrdy. Rescue South Africa eriktiler uıymynyń basshysy Trevıs Troýer ókinishke qa­­raı, aman qalǵan adamdardy emes, qaza bolǵandardyń máıit­te­rin ǵana tapqanyn jet­kiz­di. Úıleri qırap, baspanasyz qal­ǵan myńdaǵan turǵynnyń qa­zir­gi jaǵdaıy da máz emes. Olar qalanyń ár túkpirinde qı­ra­ǵan baspanalardy panalap, kar­­ton­dar men kórpeshelerde uıyq­­taý­ǵa májbúr. Turǵyn úı mı­nıs­tri Maoloko Kýbaı 13 593 úı zaqym­danǵanyn, onyń 4 myńǵa jýyǵy tolyǵymen qıra­ǵanyn má­lim­dedi. Búginde erik­tiler men tur­ǵyndar qala jaǵa­jaı­la­r­yn qat­ty daýyldan qalǵan qoqys­tar­dan tazartyp jatyr.

Nóserli jańbyr men daýyldy esine alǵan turǵynnyń biri «Bul shynaıy emes, qorqynyshty kórinis boldy, jaǵaǵa aspannan tógilgen zattar úılerden shyqqan bolýy kerek. Sypyrǵysh, qalaq, basqa da turmystyq zattardy kórdik», deıdi. «Dýrbannyń eń kedeı turǵyndary jarylǵan qubyrlardan sý alyp, múlikterin balshyq pen laı astynan qazyp alyp jatyr», deıdi eriktiler.

Aımaqta tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Qarjy mınıstri Enoh Godongvana Newzroom Afrika TV arnasynda sóılegen sózinde alǵash­qy kómekke 68 mln dollar qarjy bólingenin jarııa etti.

Sınoptıkter bolsa apat kúni birqatar aýdanda 48 saǵat ishin­de 450 mm-den (18 dıýım) artyq nóser jaýdy dep habarlady. Bul – Dýrbandaǵy jyldyq jaýyn-shashynnyń jartysyna jýyǵy. Al Ońtústik Afrıkanyń meteorologııalyq qyzmeti kvazý­lý­nataldyqtar úshin Pasha demalys kúnderinde naızaǵaı men sý tasqyny bolý qaýpi týraly eskertý jasalǵanyn alǵa tartyp otyr.

Transnet memlekettik logıs­tı­kalyq kompanııasy sý tasqyny kezinde jabylǵan Dýrban por­ty­nyń jumysy jandanyp, kólik qatynasy men júk tasymaldaýdy qaıta bastady dep habarlady. Dýrban porty – Ońtústik jarty shardaǵy eń úlken porttardyń biri.