Qazaqtyń túren tımeı týsyrap jatqan saıyn dalasynda tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý qozǵalysy bastalǵanda men joǵary oqý ornyn bitirgen jas maman edim. Sodan beri arada attaı shaýyp 60 jyl ótse de, bári keshegideı kóz aldymda jańǵyryp tur. Iá, Beıimbet Maılınniń áńgimelerindegi «shash al dese bas alatyn» keıipkerlerine uqsas atqaminerlerdiń ámirimen aýyldardyń irgesine deıin jyrtylyp, beıit-zırattardy qıratý, aldyn ala ǵylymı zertteýsiz jáne daıarlyqsyz kiriskendikten topyraq qunaryn saqtamaý, onyń aqyry Jer-ananyń tozýyna soqtyrý sekildi asyra silteýshilikterdiń bolǵany ras. Ýaqyt óte ondaı qatelikter túzetilip otyrdy. Qalaı desek te, «Tyń epopeıasy» degen atpen tarıhqa jazylǵan mańyzdy oqıǵany jadydan óshirip, syzyp tastaı almaıtynymyz aqıqat.
Soǵys aıaqtalǵannan keıin beıbit eńbekke kóshý ońaı bolǵan joq. Bir ǵana Soltústik Qazaqstan oblysynda egin alqaptarynyń 126 myń gektaryn aramshóp basyp qaldy. Mashına-traktor parki kemip ketti. Sharýashylyqtardyń kópshiligi soǵystan keıingi jyldarda astyq tapsyrý josparlaryn jarym-jartylaı ǵana oryndap júrdi. Mal sharýashylyǵyndaǵy jaǵdaı budan da nashar edi. Mal basy 26 paıyzǵa azaıdy. 1950 jyly ujymsharlar óndirisin nyǵaıtý maqsatymen Mınıstrler keńesi men BKP/b/ Ortalyq komıtetiniń shaǵyn ujymsharlardy ulǵaıtý týraly qaýlysy qabyldandy. О́ńirde 426 ujymshardyń negizinde 230-y quryldy. Alaıda, bul shara da tıimdi bolmady. 1952 jyly olardyń nesıe qaryzy 32 mıllıon somdy qurady. Endi aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń taýarlyq kólemin tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý jáne jańa satyp alý baǵalaryn engizý esebinen arttyrý kózdelip, 1953 jyly qyrkúıekte, 1954 jyly aqpan-naýryzda KOKP Ortalyq Komıtetiniń plenýmdarynda arnaıy qaýlylar qabyldandy. Sóıtip, tyńaıǵan jerlerdi ıgerý oblystyń respýblıkadaǵy jaǵdaıyn ózgertip, iri taýarly astyq óndirýshi ólkege aınaldyrdy. Derekterge júginsek, 1954-55 jyldary 35 keńshar, 60 elevator, 120 astyq qyrmandary, 60 súrlem, 40 kókónis qoımalary, 19 mal sharýashylyǵy alańy salynǵan. Astyq shyǵymdy bolǵan 1956 jyly 19 keńshardyń uıymdastyrýǵa ketken shyǵyndaryn óteýge múmkindik alyp, 26 mıllıon teńge paıda tapty. 1957 jyly 99 ujymshar men 14 MTS-tyń negizinde taǵy 16 keńshar quryldy. Olarda 13,5 myń bas mal ósirildi. 1958 jyldyń ózinde ǵana iri qara maly –13, sút óndirý – 60, ony memleketke satý 65 paıyzǵa ulǵaıdy.
Keıbireýlerde tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerýdi 1954-56 jyldarmen ǵana shekteý, aýyl sharýashylyǵy salasymen ǵana baılanystyrý túsinigi basym. Bulaı oılasaq, qatelesemiz. Osy kezeńde aýyl-selolardy jańa tehnıkamen, qurylys materıaldarymen, sý qorlarymen, elektr qýatymen jabdyqtaý bastalyp, odan ári júıeli túrde jalǵasty. Oblysta negizgi óndiristik qorlar eki esege artty. Keńsharlar men ujymsharlar 15 myń traktor, 9 myńnan astam kombaın, 6 myń júk mashınasyn aldy. Eldi mekenderdiń bet-beınesi ózgerip, barlyq jerlerde jańa mektepter, klýbtar, emdeý mekemeleri salyndy. Tyń ıgerýge deıin qazaq aýyldarynda negizinen shym úıler ǵana bolǵanyn aǵa urpaq jaqsy biledi. Barlyqtyń, baılyqtyń arqasynda adamdardyń ál-aýqaty men mádenıeti túzele bastady. Kir jýǵysh mashına, televızor, motosıkl, tońazytqysh kúnbe-kúngi qajetti dúnıelerge aınaldy. Qorǵanys zaýyttary, et kombınaty sııaqty qoǵamdyq mańyzy bar nysandar boı kóterdi. Oblystyń jalpy ónimder qunynyń 48 paıyzyn odaqtyq, 33 paıyzyn respýblıkalyq, 19 paıyzyn jergilikti ónerkásip berdi. Tutastaı alǵanda, soǵystan keıingi onjyldyqtardaǵy damý kezinde Qyzyljar óńiriniń sharýashylyǵy qalpyna keltirilip qana qoıǵan joq, sonymen birge, odan ári jetildirý tabandylyqpen júrgizildi. Buǵan «tyń epopeıasynyń» qosqan úlesi zor. Respýblıkamyzdaǵy asa iri №2 jylý elektr ortalyǵy, qorǵanys ónimderin shyǵaratyn Petropavl aýyr mashına zaýyty paıdalanýǵa berildi. Temirjol elektrmen júrýge kóshirildi.
Búgingi jastar kún ótken saıyn kórkeıip kele jatqan qazaq eliniń shoqtyqty qalasy Astanaǵa umtylady. Biz jalyndaǵan jastyq shaǵymyzda Almatyǵa asyqqanbyz. Ustazdardyń dárisi, mádenıeti gúldengen shaqar ósirdi, bilimdi etti. Týǵan jer tósine bilikti maman bolyp oraldyq. Bul kúlli Keńester Odaǵy bolyp tyńdy ıgerip jatqan, urandatyp júrgen, alyp eldiń ár túkpirinen qyz-jigitter aǵylyp, qazaq jerin ıgerýdiń romantıkalyq joryǵy bastalyp ketken ýaqyt bolatyn. Osy dúrbeleń shaqta eńbekke aralastyq. Melnık degen Aýyl sharýashylyǵy mınıstri arnaıy qabyldap, «senderdiń aldaryńda mártebeli mindet tur. Tyń kóteresińder. Biz árqaısyńa úlken úmit artamyz», degen jyly sózdermen jigerlendirip, kóterme aqsha bergizdi. Ol kezdegi úkimettiń jas mamanǵa degen qamqorlyǵyn aıtsańshy!
Oktıabr aýdanynyń Polýdın MTS-ine agronom etip jiberdi. Jeldiń ótinde júrdik. Qıyndyqqa arqa tosyp, jańa keńshar, aýdan qurystyq. Ol kezderi «joq» degen sóz kóp aıtylatyn. Halyq úshin ter tógý, adal eńbekti ardaqtaý aınymas uranymyz boldy. Qolymyzdan kelgenshe ómirimizben de, isimizben de elge qyzmet etýdi zor abyroı sanadyq. Qazaq jerinde jaıqalǵan egin alqaby, boı kótergen qalalar men eldi mekenderge mysqaldaı úles qosqanymyzdy maqtan etemiz.
Tyń bárimizdi túletti, shyńdady, shynyqtyrdy, tárbıeledi. Eki aýdandy basqarǵan jyldary da, Pavlodar oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetinde júrgende de tyń dalany túletken kezderimizdi esten shyǵarǵan emespin. Qazaq óz qadirin de, sóz qadirin de bilgen. Baýyrmaldylyǵy, keńdigi, qaıyrymdylyǵy aıtyp jetkizgisiz. Úıiniń esigi jabylmaǵan, qonaǵynyń enshisi bólinbegen. О́rkenıetti elderde ǵana bolatyn orasan mádenı baılyqtaryna ıemiz. Dástúr úzilgen jerde dúrmek bastalady. Olaı bolsa, tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý kezeńi urpaqtar arasyndaǵy jaqsy jarasymdylyq, sabaqtastyq bolǵanyn óskeleń urpaq boıyna daryta bileıik.
Jaqsylyq YSQAQOV,
Soltústik Qazaqstan oblysynyń
qurmetti azamaty.
Soltústik Qazaqstan oblysy.