Kedendik baqylaý salasyndaǵy yntymaqtastyq keńeıedi

Atap aıtqanda, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Res­pýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Iаdro­lyq materıaldardy, radıoaktıvti materıaldardy, radıoaktıvti qaldyqtardy jáne ra­dıa­sııalyq-qaýipti zattardy zańsyz ótkizýdi bolǵyzbaýdaǵy ózara is-qımyl jónindegi kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qabyldady.

Qujat jóninde baıandama jasaǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń aıtýynsha, Kelisimdi ratı­fıkasııalaýdyń artyqshylyǵy kóp. Máse­len, ıadrolyq, radıoaktıvti materıaldardy, radıo­aktıvti qaldyqtardy, radıasııalyq-qaýip­ti zattardy kedennen zańsyz ótkizýge jol ber­meıdi. Bul maqsatta kedendik baqylaý sala­syndaǵy yntymaqtastyq keńeıtiledi. Zaman­aýı tehnologııalardy engizý máseleleri boıyn­sha yntymaqtastyq jasalyp, birlesken oqý-jattyǵýlar men oqytý semınarlary ótkiziledi.

«Radıasııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy Taraptardyń halyqaralyq mindettemelerdi oryndaýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Atap aıtqanda, Tarap­tardyń kedendik shekarasyndaǵy ótkizý pýnktterinde radıasııalyq baqylaý júrgi­ziledi. Azamattarynyń radıasııalyq qaýip­siz­digi qamtamasyz etiledi.

Memleketterdiń zańnamasyna sáıkes áke­lýge tyıym salynǵan ıadrolyq, radıoaktıvti materıaldardy, radıoaktıvti qaldyqtardy, radıasııalyq qaýipti zattardy Taraptar mem­le­ketteriniń aýmaǵyna ákelýge jol beril­meı­di. Iаǵnı radıasııa aıasy belgilengen normalardan asatyn ákelý elinen taýarlar men kólik quraldaryn tasymaldaýǵa qatysty Taraptar memleketteri zańnamasynyń talap­ta­ry saqtalmaǵan jaǵdaıda, mundaı taýarlar ekinshi Tarap memleketiniń aýmaǵyna áketilmeıdi», dedi E.Jamaýbaev.

Vedomstvo basshysynyń sózine súıen­sek, kedendik baqylaý kezinde taýarlar men kólik quraldarynyń sáýlelený deń­ge­ıin­de aıyrmashylyq bolsa, onda birlesken baqylaý júrgiziledi. Birlesken radıasııalyq baqylaýdy júrgizý tártibin Taraptar mem­le­ket­­teri keden organdarynyń ókilderinen jáne oqý ortalyqtarynyń mamandarynan turatyn birlesken jumys toby aıqyndaıdy.

«Qabyldanǵan zań jobasy ıadrolyq jáne radıoaktıvti materıaldardy kedendik she­ka­rada zańsyz ótkizýdiń aldyn alýǵa ar­nal­ǵan. Qujat Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasy arasyndaǵy birikken is-qımyldardyń quqyqtyq negizin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Aldaǵy ýaqytta bul zań eki memleket arasyndaǵy kedendik ba­qy­laýǵa qatysty yntymaqtastyqty odan ári da­mytýǵa oń úlesin qosady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar senatorlar «1992 jylǵy 13 naýryzdaǵy Salyq saıasatynyń kelisilgen prınsıpteri týraly Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketter úkimet­teri arasyndaǵy kelisimniń qoldanysyn toq­tatý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań qabyldady. Búginde bul Keli­simge qol qoıylǵanyna 30 jyl ýaqyt ótti. Qazirgi tańda qujat, onyń ishinde Kelisim­niń qoldanylý merzimin uzartý týraly ótinim­derdiń bolmaýy­na baılanysty óziniń ózekti­ligin joǵaltty. Soǵan baılanysty TMD-ǵa múshe memleketter Kelisimniń qoldanysyn toqtatý týraly sheshim qabyldady.

Budan bólek, senatorlar el Prezıdentiniń usynymy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sýdıasy Erden Áripovti basqa qyzmetke taǵaıyndalýyna baılanysty qyzmetinen bosatty.

Otyrys kezinde senatorlar ózderiniń de­pýtat­tyq saýaldaryn da joldady. Senator Rysqalı Ábdikerov Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýa­lynda lıftilerdiń nashar jaǵdaıyna jáne olarǵa qyzmet kórsetý deńgeıine qatys­ty problemalardy atap ótti. Senator 2012 jyly lıft salasyn lısenzııalaý alynyp tas­­tal­ǵanyna toqtalyp, sonyń saldarynan jaýap­­kershiligi tómen kompanııalar paıda bol­ǵa­ny­na narazylyq bildirdi.

«Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi men Qazaqstan Lıftshileri ulttyq qaýym­das­tyǵynyń málimetterine súıensek, 2018-2022 jyldar aralyǵynda elimizde lıft aqaýynan 13 tótenshe jaǵdaı tirkelip, onyń 8-i qaıǵyly jaǵdaımen aıaqtalǵan. Búgin­gi kúni, elimizdegi kópqabatty turǵyn úıler­de shamamen 30 myńnan astam lıft bolsa, so­nyń 4 myńnan astamy jóndeýdi nemese aýys­tyrýdy qajet etedi. Ásirese Pavlodar, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaq­stan, Aqtóbe oblystaryndaǵy turǵyn úı­lerdiń lıftileri ábden tozǵan. Sondyqtan bul másele jurtshylyqty qatty tolǵandyrady», dedi R.Ábdikerov.

Senator sonymen qatar otandyq lıft jasaýshylardy qoldaýdy kúsheıtýdiń mańy­zyn atap ótti. Resmı derekter boıynsha Qazaq­stanǵa jyl saıyn 5 myńnan astam lıft ákelinedi. Al otandyq kompanııalar bul suranystyń tek 21 paıyzdan astamyn ǵana qanaǵattandyra alady. Depýtat osyǵan baılanysty salany qoldaýdy kúsheıtýdi, apattyq lıftilerdi aýystyrýǵa nesıe bólýdi, kúmándi lıftilerdi jetkizýdi shekteýdi usyndy. Sondaı-aq ulttyq standart talaptarynyń saq­talýyn qatańdatýdy jáne olarǵa sáıkes kelmegen jaǵdaıda ákimdikterdiń osyndaı lıft kompanııalaryna aıyppul salýyna ruqsat berýge keńes berdi.

Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda Dúısenǵazy Mýsın Shyǵys Qazaqstandaǵy «Qazsýshar» kásipornynyń gıdrotehnıkalyq nysanyn jóndeý jumystaryn jedel aıaqtaý kerektigin atap ótti. Depýtattyń aıtýynsha, birneshe jyl boıy jóndeýdi negizsiz keshiktirý jobanyń qymbattaýyna jáne sharýalardyń shyǵynǵa ushyraýyna alyp keledi.

Máselen, 2014-2016 jyldary 5 birdeı joba boıynsha gıdrotehnıkalyq qurylystardy qaıta jańǵyrtý jumystary aıaqtalýǵa tıis edi, biraq jumys áli aıaqtalmaǵan. Jóndeý jumystarynyń negizsiz keshigýine baılanys­ty Zaısan aýdanyndaǵy Úıden sý qoımasyn qalpyna keltirý quny 851 mıllıon teńgege ósti. Qarǵyba ózenindegi bógetti jóndeý 320 mıllıon teńgege deıin qymbattaýy múmkin.

«Osy jobalardyń ýaqtyly aıaqtal­maýyna baılanysty 28 646 gektar sýarmaly jer kóp jyl boıy tıimdi paıdala­nyl­maı, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirý­shi­ler­diń qarjylyq jaǵdaıyna jáne ondaǵan eldi mekenniń áleýmettik-eko­no­mı­kalyq jaǵdaıyna úlken nuqsan keltirdi. Joǵaryda aıtylǵandardy negizge ala otyryp, sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný maqsatynda atalǵan jobalardy aıaqtaýdy qarjylandyrýdy qarastyryp, sheshimin tabýǵa kómektesýińizdi suraımyn», dedi D.Mýsın.

Senator Aqylbek Kúrishbaev Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń atyna jol­daǵan depýtattyq saýalynda azyq-túlik ınflıa­sııasynyń rekordtyq deńgeıge jetkenin atap ótti. Senator Qazaqstan aýylsharýa­shylyq ónimderiniń negizgi túrlerin eksporttaı­tyn álemdegi 10 eldiń qataryna kiretinine qara­mastan, azyq-túlik baǵasynyń ósýi mańyzdy máselege aınalǵanyn jetkizdi. Depýtat bul rette bizdiń elimiz azyq-túlik ınflıasııasynyń deńgeıi boıynsha kóptegen basqa eldiń aldyna túsip ketkenine nazar aýdardy.

«Qazirgi ýaqytta memlekettik organdarymyz órt sóndirý ádisimen jumys isteıdi dep aıtýǵa bolady. Olardyń is-qımyly aldyn alý sıpatyndaǵy sharalardy qoldanýǵa emes, aıaqasty týyndaǵan jaǵdaıǵa jaýap qaıtarýǵa ǵana baǵyttalǵan. Eń soraqysy, bizde eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý máse­le­lerinde júıelilik joq», dedi A.Kúrish­baev.

Senator «azyq-túlik táýelsizdigi» uǵymyn zańnamalyq deńgeıde dál anyqtap, bekitilýi tıis jáne tamaqtaný normasyn anyqtaýda naqty tásilderge kóshý kerek dep sanaıdy. «Bizde azyq-túlik qaýipsizdigi doktrınasy qabyldanyp, onyń naqty kórsetkishteri, baǵalaý ólshemsharttary men qamtamasyz etý tetikteri aıqyndalýǵa tıis. Damyǵan elder­de bul máseleler uzaqmerzimdi ekono­mıkalyq baılanysty qalyptastyra otyryp, belgilengen baǵamen forvardtyq jáne fıýcherstik kelisimsharttardy damytý arqyly she­shiledi. Sondyqtan olarda azyq-túlik taýar­laryn ishki naryqqa belgilengen baǵalar bo­ıynsha jetkizýdiń turaqty kólemi saqtalyp otyrady. Osy sebepten atalǵan elderde azyq-túlik ınflıasııasy bizdegideı kóteril­meıdi», dedi senator.

Aqylbek Kúrishbaev sondaı-aq ósirilgen ónimdi ishki azyq-túlik naryǵyna forvardtyq kelisimsharttar boıynsha jáne belgilengen baǵalarǵa sáıkes jetkizýdi sýbsıdııa alýdyń mindetti sharty retinde engizý qajettigin atap ótti.