Otandyq bıznestegi qordalanǵan problemalardyń biri – salany baqylaıtyn quzyrly organdardyń tarapynan jasalatyn qysymnyń azaımaýy. Aıtalyq, negizsiz qozǵalǵan qylmystyq is kóp.
Baqylaýshy memlekettik organdar týraly aıtar bolsaq, tutastaı tekserý júıesi táýekelderdi basqarý júıesine negizdelýi tıis. Álemdegi ozyq elderde táýekelderdi basqarý júıesi arqyly tekserýlerdiń 90-95%-y avtomatty túrde taǵaıyndalady. О́kinishke qaraı, elimizde bul kórsetkish nebári – 27%. Respýblıka aýmaǵynda tekserý jumystary túsetin shaǵymdardyń negizinde júrgiziledi. Demek, olar avtomatty túrde taǵaıyndalmaıdy. Bylaısha aıtqanda, memlekettik organdar qadaǵalaý baǵytynda laıyqty jumys istemeıdi jáne táýekelderge tıisti dárejede taldaý jasalmaıdy.
Memleket basshysynyń aldynda jyldyń sońynda aıaqtalatyn tekserýler júrgizýge baılanysty moratorııdi uzartý qajettigi jóninde máseleni kóterdik. «Atameken» UKP jobalyq keńsemen birlesip, jańa retteýshilik saıasatty engizýge qatysty úlken jumysty qolǵa alyp, júrgizip jatyr. Memlekettik organdar bıznestiń aldyna qoıatyn talaptardyń, eseptemelerdiń jáne tekserýlerdiń barlyq spektrin qaıta qaraıtyn bolamyz. Bizdiń boljamymyzǵa sáıkes osy jumystyń aıtarlyqtaı nátıjeleri 2024 jylǵa qaraı daıyn bolýy tıis. Sondyqtan Prezıdentten moratorııdi bir jylǵa uzartýdy suradyq.
О́kinishke qaraı, quqyq qorǵaýshylar tarapynan kórsetiletin qysym saqtalyp otyr. Máselen, negizsiz qozǵalǵan kóptegen qylmystyq is pen prosessýaldyq áreket baıqalǵan. Eger de qylmystyq isterdiń statıstıkasyna qarasaq, byltyr 1 770 is qozǵalyp, onyń 400-den astamy toqtatylǵanyn kórýge bolady. Sonda qylmystyq isterdiń 20-25%-y negizsiz qozǵalǵany ma? Mysaly, tintý, tárkileý, shottarǵa tyıym salý syndy jekelegen prosessýaldyq áreketter jóninde ókinishke qaraı, Qazaqstanda statıstıka júrgizilmeıdi. Atalǵan máseleni sheshý úshin ulttyq palata Bas prokýratýramen birlesip, qylmystyq isterdiń zańdylyǵyn anyqtaý maqsatynda taldaý júrgize bastady.
Mundaı taldaýdy toqsanyna bir ret oblystyq prokýratýranyń deńgeıinde jáne jarty jylda bir Bas prokýratýranyń alańynda respýblıka kólemindegi jumystardyń qortyndylaryn shyǵarý úshin usynyldy. Bas prokýratýra bul bastamany qoldady. Osy jumysty jolǵa qoısaq, qadaǵalaýshy jáne quqyq qorǵaý organdary tarapynan zańǵa qaıshy áreketterdiń sany kúrt azaıady dep esepteımiz.
Erbol О́STEMIROV,
«Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary