Qasıetti ónerdi qasterleı biletin kókshelik tyńdarman qaýym Roman Borısovskıı shertken kúılerdi tyńdaýǵa qumar. Jasynan dombyrany jan serigi etip kele jatqan bozbala kúı tarıhyn zertteýge de yntaly.
Taldyrmash deneli, aqsary jigit baýyryna qysyp ustaǵan dombyrasyn shertip otyr. Qos ishekten órilgen janǵa jaıly áýen tymyq aýaǵa erkin tarap, eldi eliktirip, baýrap, ózine tartyp barady. «Erke sylqym». Aı dıdarly arýdy ańsaǵan júrektiń úni, lúpili.
– Kúı sińimdi bolýy úshin tarıhyn bilgen abzal, – deıdi dombyrashy Roman Borısovıch, – sonda ǵana mazmunyn uǵyp, maǵynasyna jetesiń. Meniń oıymsha kúıdi tartpas buryn aldymen ondaǵy qatpar-qatpar oıdy, qıly-qıly oqıǵany tyńdarman qaýymǵa aıtyp jetkizgen durys. Kúı – qazyna deıdi ǵoı. Osy sózdiń jany bar. Kúı tarıhyn zerttegen adam qazaq jurtynyń bar tarıhyn qosa biler edi. О́ıtkeni kúıdiń shyǵýy, ondaǵy syr men sıpat elimizdiń ótkenin aıtady emes pe? Mýzykasyn tyńdap, sol jurttyń bar bolmysyn, tabıǵatyn ańǵarýǵa bolady. Máselen, men súıip oryndaıtyn «Erke sylqym» júrek qylyn shertetin áýen ǵana emes, qazaq qyzdarynyń ádemiligin, ınabattylyǵyn, erkeligin sıpattaıtyn shyǵarma. Dáýlesker dombyrashy Ábdimomyn Jeldibaevtyń ózi qazaq qyzdaryn ózgeden artyq kórmesem, mundaı kúı týmas edi demeı me, osy áýendi tapqansha jıyrma jyl ýaqyty ketipti. Áýendi túsinip-túısinseńiz, arýdy on besinde tolǵan aıǵa teńep, tolyqsyp turady. Júrekti jaýlaıtyn netken sulý ún deseńizshi.
Kúı týraly kelisti pikir bildirip otyrǵan Roman Borısovıch Soltústik Qazaqstan oblysynyń Aqjar aýdanyndaǵy Lenıngradskıı aýylynda dúnıege kelgen. Osy aýyldaǵy №1 orta mektepte oqyp júrgeninde jergilikti jerdegi ulttyq mýzyka óneriniń janashyry Qasymjan Toshken jetekshilik etetin mýzyka mektebinde oqyǵan.
– Romannyń bala kezinen beıimi kúshti boldy. Jalǵyz beıimi ǵana emes, tal boıyndaǵy tamasha minezge de, iltıpat pen izetke de dán rıza bolasyń, – deıdi ustazy Qasymjan Toshken, – 1978 jyly shalǵaıdaǵy shaǵyn aýylda mýzyka mektebin ashtym. Aldymyzdan talaı qabiletti balalar ótti, sonyń ishinde Romanym bir tóbe. Qazaq ult-aspaptar ansamblinde oınady. Qońyr daýsymen án salǵanda, Arqanyń aq samaly janyńdy jelpigendeı rahat bir sezimge bólenesiń. Mektep bitirerden bir jyl buryn Kókshetaýdaǵy Birjan sal atyndaǵy mýzykalyq kolledjine qolynan jetektep ákelip, tabys ettim. Mundaı balalar aýylda qalyp qoımaýy kerek qoı. Úmitimdi aqtap, jaqsy oqyp júr. О́nerin de kórsetip júr. Qazir kolledjde oqyp júrip, oblystyq fılarmonııada ult-aspaptar orkestriniń quramynda óner kórsetedi.
Roman sarǵysh óńi alaýlap syr shertken. Kókshetaýlyqtardyń kózi úırengen deıdi, al Baıanaýylǵa barǵanda, Aqtaýdaǵy alamanda kópshiliktiń yntasy keremet bolǵanǵa uqsaıdy.
– Oqýshymnyń kúı ónerine degen, onyń qudiretin uǵýǵa, bolmysyn túsinip, bar nárin boıyna sińirýge degen yntasy zor, – deıdi ustazy, dáýlesker dombyrashy Sáken Birjanov, – keıbir jastarymyz óz tiline ógeılik tanytyp júrgen kezinde osyndaı oqýshyǵa yqylasyń qalaı aýmaıdy.
Endi bir sát Roman bar yntasymen berilip, kúı atasy – Qurmanǵazynyń «Adaı» kúıin oryndaǵan. Jańa ǵana kúı tálim-tárbıeniń úlken quraly degen sóz lámi shyndyq ekendigin shymyrlaı shapshyǵan kúı jelisin tyńdap otyryp kóz jetkizesiń. Ańyz bylaı deıdi, qazaqtyń 300 jaýyngeri el shetine kelgen eki myńǵa jýyq basqynshy jaýǵa qarsy turady. Qaramy az bolsa da, jasanyp kelgen jaýdan yqpapty. At quıryǵyna shubaltyp týlaq baılaǵan. Jaýǵa shapqan kezde súıretilgen týlaqtyń áserinen ubaq-shubaq shań kóterilgen. Álginde ǵana bir ýys bolyp turǵan qazaq jaýyngerleriniń kózdi ashyp-jumǵansha qalaı kóbeıip ketkendigin jaý jaǵy túsinbeı, qarasynan qorqyp at basyn keri burypty. Qashqan jaýdy qyryp salsa kerek. Osy oqıǵany qyr basynda turyp kórgen kúıshi keremet áserge bólenip, «Adaı» kúıin shyǵarǵan desedi. Tyńdaǵan kezde alpys eki tamyryńda erlik sezimi oınap, el qorǵaǵan erlerdiń tapqyrlyǵyna, jaýjúrektigine, týǵan jerdiń topyraǵynyń synyqsúıemin jat jurtqa bastyrmaımyn degen ór kóńili men peıiline tánti bolaryń bar. Demek, ilki zamannan beri Alash dalasynda shalqyp turǵan sanalýan kúıdiń bir parasy tyńdaǵan jasty eldik pen erlikke tárbıeleıtindigi shyndyq emes pe?!
Roman taǵy bir áýendi tolqyta jóneldi. Bolashaqtyń sara joly, saltanatty, ráýishti kúı. Jaınaǵan jastar, bas biriktirip, el bolashaǵy úshin qıyndyq ataýlyny apyryp-japyryp, adymdaı alǵa basyp barady. Osyndaı ónerimizdi qadirlep, ánimizdi shyrqap ortamyzda júrgen azamattardyń birligi barda, eldiń de erteńi ertegideı jaınaı bereri daýsyz.
Kókshetaý