Tabıǵatqa zalal keltirgenderge jaýapkershilik kúsheıedi

Ekologııalyq zalal keltir­genderge jaýap­kershilikti kúsheı­týdi kózdegen qu­jat jóninde Ekologııa, geologııa jáne ta­bıǵı re­sýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshev baıandama jasady. Mınıstrdiń aıtýynsha, zań jobasy boıynsha Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske birqatar ózgeris engizilmek.

«О́rt qaýipsizdigi qaǵıdalary men sanıtarlyq qaǵıdalardy saqtamaýy sebebinen orman al­qaptarynda orman órtteriniń jáne zııankester oshaqtarynyń paıda bolý faktileri jyl sa­ıyn azaımaı otyr. Qazaqstan ormany az el bol­ǵandyqtan, ony saqtaý maqsatynda orman paı­dalanýshylardyń jaýap­ker­­shiligin kúsheıtý qajet. Zań­­da Ákimshilik kodek­siniń 368-babynyń 2-bóliginde «Kespe­aǵash qoryn paıdalanýdyń, súrek daıyndaý men áketýdiń, shaıyr men aǵash shyryndaryn, qosalqy orman materıaldaryn alýdyń belgilengen tártibin buzý» erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqta jasalǵan is-áreketter úshin aıyppul somasy ulǵaıtylady.

Ulttyq parkterdi qatty tur­mystyq qaldyqtarmen lastaýdyń ózekti proble­maǵa aınalýyna baılanysty orman faý­nasyn joıý nemese búldirý, sondaı-aq ormandy qaldyqtarmen, hımııalyq zattarmen búldirý, lastaý jáne orman qory jerlerine ózge de zalal keltirgeni úshin aıyppul mólsheri ulǵaıtylady», dedi S.Brekeshov.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, keıingi jyldary erekshe qorǵalatyn tabı­ǵı aýmaqtarda quqyq buzatyn jeke tulǵalar sany kúrt ósken. Máselen, 2017 jyly 41 quqyq buzýshylyq jasalsa, 2020 jyly pandemııaǵa qaramastan toǵyz júzden astam adam jaýapkershilikke tartylǵan. Osyǵan baılanysty aıyppul mólsherin 2 AEK-ten 5 AEK-ke deıin ulǵaıtý kózdelgen

«Qazirgi ýaqytta Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekste erekshe qor­ǵalatyn ta­bıǵı aýmaqtardyń reji­min buzǵany úshin jaýapkershilik qa­ras­tyrylmaǵan. Alaıda Qyl­mystyq ko­deks­tiń 342-babynda kózdelgen. Osyǵan baılanysty Ákimshilik kodeksi jańa 380-1 «Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq­tar rejimin buzý» babymen tolyqtyryldy.

Osy bap boıynsha jaýapty­lyq erek­she qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar re­­jimin eleýli zalal keltirý arqyly buz­­ǵan jaǵ­daıda týyndaıdy. Bul bapta erek­­she qorǵalatyn tabıǵı aýmaq­tar­­dyń re­jimin (EQTA) buzý jaǵdaı­laryna, biraq qylmystyq jazalanatyn is-áreket belgileri bol­maǵan jaǵdaıda qoldanylady.

Qylmystyq kodekste zańsyz aǵash kesýdiń turaqty dınamıkasyn eskere otyryp, zań jobasy arqyly mynadaı kórsetkishti tómendetý usynylady. Eleýli zalal 100-den 50 AEK-ke deıin, iri zalal 1000-nan 500 AEK-ke deıin azaıady. Bul rette asa iri zalal kórsetkishi ózgerissiz qalady. Onyń kólemi 2000 AEK-ti quraıdy», dedi S.Brekeshev.

Sondaı-aq «Ekologııalyq zalal» termıni «zalal» dep aýys­tyrylmaq. О́ıtkeni qylmystyq zańnamada bul termınniń quqyq­tyq anyqtamasy joq. Qoǵamdyq qaýipti zardaptardy anyqtaýǵa qatysty uǵymdar Qylmystyq kodekste «iri zalal jáne iri mól­sherde» jáne «erekshe iri zalal jáne asa iri mólsherde» dep bekitilgen. Ekologııalyq zalal keltirgeni úshin jaýapkershilikti kúsheıtý maqsatynda birqatar ózgeris engizilmek.

«Jerdi joıý» 332-babynda erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqta zalal keltirgeni úshin jazanyń neǵurlym qa­tań túri kózdelgen. Bul EQTA jeri­niń ónerkásiptik, turmystyq nemese ózge de shyǵaryndylarmen ne­mese qaldyqtarmen bite­lý, ýlaný, uzaqmerzimdi paıdala­nýshylardyń jerdi lastanýy nemese ózge de búliný faktilerine baılanysty. Usynylyp otyrǵan túzetýler EQTA jerleri memle­kettiń erekshe qorǵaýynda bolýymen, jerdiń qunarly qabatynyń buzylýy erekshe qoǵamdyq qaýip týdyrýmen jáne ekologııalyq qaýipsizdikke nuqsan keltirýmen baılanysty.

«Jer qoınaýyn óz betinshe paıdalaný» 334-babynda jazanyń bultartpastyǵyn qamtamasyz etý jáne jer qoınaýyn zańsyz óndirýge jol bermeý maqsatynda 334-baptyń 1-bóligi qylmystyq teris qylyq sanatynan qylmysqa aýystyrylyp, 3 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jazany engizý arqyly sanksııa kúsheıtiledi. Osy baptyń 2-bóliginiń sanksııasy da 3 jyldan 4 jylǵa bas bos­tandyǵynan aıyrý túrindegi jazany qatań­­datý arqyly ózgertildi. Osy baptyń 1-bóliginiń dıspozısııa­syna ózgerister en­gizildi. Atap aıtqanda, qylmystyq quqyq buzýshylyqtyń quramyn qalyp­tastyrý úshin keltirilgen zalal mólsheriniń shegi, ıaǵnı iri mólsherden eleýli zalalǵa deıin tó­mendetildi. 3-bólimde erekshe qor­ǵa­latyn tabıǵı aýmaqta asa iri zalal keltirgeni úshin jazanyń neǵurlym qatań tú­rin qarastyrý usynylady», dedi S.Brekeshov.

Mınıstrdiń sózine súıen­sek, aǵashty zań­syz kesken adamdarǵa qoǵam­dyq ju­­mys­tarǵa tartý nemese az aıyp­pul ta­ǵaıyndalǵan. Bul áreketke taǵaı­yn­dal­ǵan jaza keltirilgen zııan­ǵa propor­sıonaldy emes bola­tyn. Osyǵan baı­lanysty, «Aǵashtar men bu­ta­lardy zańsyz kesý, joıý neme­se zaqymdaý» 340-babynda bul buzýshylyqty teris qylyq sanatynan qylmys sanatyna aýystyrylmaq.

Sonymen qatar jıynda depýtattar asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy máseleleri boıynsha ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly zań jobasyn ekinshi oqylymda maquldap, Senatqa joldady.

Zań jobasyndaǵy túzetý­ler ósirilip otyrǵan mal tuqym­darynyń genetıkalyq áleýeti men ónimdiligin arttyrý, olar­dyń bas sanyn ulǵaıtý maqsatynda seleksııalyq-asyl tuqymdyq jumysty damytýmen baılanys­ty. Osy túzetýlerge qatysty Májilistiń jalpy otyrysynda Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi Asqarbek Úısimbaev baıan­dady.

«Jumys toby asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy salasyndaǵy sýbektiler: asyl tuqymdyq ortalyq, asyl tuqymdy mal­dyń uryǵy men embrıondaryn ót­ki­zý jónindegi dıstrıbıýterlik or­talyq, sondaı-aq bonıter, teh­nık-uryq­tandyrýshy jáne embrıon­dardy transplanttaý jónindegi maman qyzmetiniń habarlama jasaý tártibin saqtaý týraly sheshim qabyldady», dedi depýtat.

Jalpy, otyrys barysynda Amanat partııasynyń fraksııasy depýtattar tobynyń, múshe­leriniń depýtattyq saýalyna jaýap berý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstri arnaıy keldi. Máselen, 9 naýryzda Má­jilis otyrysynda depýtat Albert Raý Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovqa agro­­ónerkásiptik keshen salasyn mem­­lekettik qoldaý máseleleri týra­ly depýtattyq sa­ýal jol­daǵan bolatyn. Depýtattyń aıtýynsha, sharýalar Úkimettiń qoldaý júıesine josparlanǵan ózge­risterine alańdaýly. De­pýtat Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstrligi usynǵan sýbsıdııa túrlerin qysqartý, kredıtter boıynsha mólsherlemelerdi sýbsıdııalaý paıdasyna taýarlyq-spesıfıkalyq sýbsıdııalardan bas tartý uzaq merzimdi ınves­tısııalardy talap etetin agro­ónerkásiptik keshen sektorlaryna zııan keltiretinin atap ótti.

Sáýir aıynda Úkimet basshysy de­pýtat­tyń saýalyna jazbasha jaýap ber­di. Jaýap retinde Á.Smaıylov agro­ónerkásiptik keshendi memlekettik qoldaýdy jetildirý jónindegi jumys toby qurylǵanyn, onyń sheńberinde AО́K sýbsıdııalaý júıesine jańa tásilder tanystyrylǵanyn habarlady.

Jalpy aıtqanda, májilis­mender aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Erbol Qarashókeevtiń jaýabyna narazy boldy. Osy rette Májilis Tóraǵasy Erlan Qoshanov depýtattyq saýaldarǵa mem­le­kettik organdardyń sapasyz jaýap berýi jıilep ketkenin aıtty.

«Depýtattyq saýaldarǵa mem­lekettik organdardyń sapasyz jaýap berýi jıilep ketti. Alaıda apta saıyn kúlli úki­met múshelerin shaqyra ber­meımiz ǵoı! Buǵan beıjaı qa­raýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni ol eldi tolǵandyratyn máseleler, tur­ǵyn­dardyń ózekti problemalary. Árqaısysynyń artynda adam­dardyń taǵdyry tur. Bulaı jal­ǵasa beretin bolsa, jekelegen Úki­met múshelerine tıisti baǵa berýge nemese shara qoldanýǵa zań jú­zinde múmkindigimiz bar», – dedi Palata Tóraǵasy.

Sóz sońynda Erlan Qoshanov memle­kettik organ basshylaryn depýtattar kóter­gen saýal­darǵa jaýapkershilikpen qa­raý­ǵa shaqyrdy. Májilistiń ekinshi sessııasynyń jumysy aıaq­talǵanyn aıtqan Palata Tóraǵasy Májilistegi atqarylǵan jumys nátıjelerine qysqasha toqtalyp ótti. Osy sessııa kúlli qoǵam úshin jaýapty ári kúrdeli kezeńde ótkenin, el Táýelsizdiginiń 30 jyl­dyǵy, Parlamenttiń 25 jyl­dyǵymen tuspa-tus kelgenin, Konstıtýsııalyq ózgerister bo­ıynsha respýblıkalyq referendým ótkizilgenin aıtty.

«Bul kezeńde Májilistiń 42 jalpy otyrysy ótip, onda 271 másele qaraldy. Palatanyń qaraýynda 127 zań jobasy boldy, onyń 75-i maquldanyp, Senat­qa jiberildi. Sonyń ishinde, depýtattyq korpýs bastamashylyq jasalǵan 27 zań jobasymen jumys istedi, bul Pa­latanyń qaraýyna engizilgen zań jobalary sanynyń 21 paıyzyn quraıdy. Maquldanǵan zań jobalary, birinshi kezekte, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan», dedi Májilis Tóraǵasy.

E.Qoshanovtyń aıtýynsha, olardyń ishinde Ombýdsmen tý­raly, Raqymshylyq jasaý, О́lim jazasyn joıý, Saılaý, Res­pýblıkalyq referendým, Saıa­sı partııalar, sot júıesi jáne sýdıalardyń mártebesi týraly zańdar bar. Sonymen qatar Palata Spıkeri Májilis depýtattary memlekettik organdardaǵy la­ýazymdy tulǵalardyń atyna 355 depýtattyq saýal joldaǵanyna mán berdi. Depýtattyq sa­ýal­darda kásipkerlikti qorǵaý, bank qyzmeti, salyq saıasaty, den­saýlyq saqtaý jáne bilim berý, halyqty áleýmettik qorǵaý, aýyl sharýashylyǵyn damytý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, kólik, bala quqyqtaryn qorǵaý, jastar saıasatyn iske asyrý máseleleri kóterildi.

Sondaı-aq Májilis zańna­malyq sıpattaǵy ózekti másele­lerdi tereń zertteý maqsatynda Palata birqatar mańyzdy is-sha­ra ótkizdi. Atap aıtqanda, Qa­zaq­stannyń sý salasyn damytý máseleleri boıynsha parla­ment­tik tyńdaý, ártúrli máseleler boıynsha 10 úkimet saǵaty ót­kizildi.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady.