Dárigerler – qoǵamdaǵy adamdardyń densaýlyǵyn kúzetip, memlekettiń alǵa jyljýyna úles qosýshy birden-bir mamandyq ıeleri. Dárigerlik sala tek ispen emes, sózben de tereń tamyrlasyp jatady. О́ıtkeni «dáriger naýqasty jartylaı ispen emdese, jartylaı sózben emdeıtini» talassyz aqıqat. Alaıda keıbir naýqastardyń aq halatty abzal jandardyń salyńqy qabaǵy men tunjyr, nemquraıdy kózqarasynan dertine dert qosyp, kóńili jaralanyp jatatynyn da estımiz.
Buǵan ne sebep? Munyń sońynda keıbir dárigerlerdiń qarym-qatynas ádebine jóndi mán bermeýi jatsa kerek. Kóne Iran danalyǵynda «Dárigerdiń úsh qarýy bar: sóz, shóp jáne pyshaq» dep aıtylady. Bul jerdegi sózdiń birinshi orynǵa qoıylýy teginnen-tegin emes. Iаǵnı «dárigerdiń naýqas psıhıkasyna, onyń oıyna, kóńil kúıine, erik-jigerine yqpal etýi – eń basty qarýy». Qaısybir kezeńde de bilikti dárigerler bul qaǵıdatty jadynda ustap, naýqastarmen tıisti dárejede sóılesip, qarym-qatynas qura bilgen. Konfýsıı aıtqandaı, «bir sózben adamdy dana nemese aqymaq deýge bolady. Sondyqtan árbir sózimizge abaı bolǵanymyz jón».
– Medısına mamandaryn naýqastarmen qarym-qatynas jasaý jaıly arnaıy ýnıversıtet qabyrǵasynda júrgen stýdent kezinen medısınalyq deontologııa pánimen tanystyrady. Sodan bastap ýnıversıtetti bitirgennen keıin dárigerlik qyzmetke ornalasqannan soń da medısınalyq deontologııa jáne pasıentpen durys qarym-qatynas jasaý týraly kýrstar bar. Medısınanyń qaı salasy bolsyn, birinshi sabaq barysynan medısınalyq deontologııa jaıly málimet beriledi. Keıde dárigerlerdiń agressıvti kúıi kórinip jatsa, bul máselege ekijaqty qaraý kerek dep esepteımin. Tek qana dárigerlerdiń tarapynan agressıvti minez kórsetilýi múmkin emes. О́ıtkeni óz basym dárigerlerdiń agressıvti minezi jaıly pikirlerdi estigen joqpyn. «Aýyrǵan adam qyrshańqy» degendeı, kóbine bul pasıentterdiń durys qarym-qatynas jasamaýy saldarynan týǵan pikirtalas dep oılaımyn, – deıdi №3 qalalyq emhananyń dárigeri Dınagúl Allabergenqyzy.
Rasynda, máselege ekiushty qarar bolsaq, emdelýshilerdiń bári birdeı etıka talaptaryn saqtaı bermeıtini anyq. Kóbine dertke shaldyqqannan sońǵy kúızelis jaǵdaıynda, ártúrli aýrýǵa tap bolyp, aryp-ashyp keletin naýqastardyń kóńil kúıinen naqty bir temperament kútý de qıyn. Ejelgi danalyqtyń birinde adamnyń shyn bet-beınesi úsh jaǵdaıda kórinetini jaıly aıtylady. Sonyń biri – aýrýǵa shaldyqqan sátinde delingen. Mundaı aýma-tókpe sátterde aqyly men sabyryn serik etip, qandaı sózge de sharasyz bas ızeıtin dárigerler qaýymyn keıde maqtan tutasyz.
Osy oraıda joǵary sanatty pedıatr Raýshan Quljabaeva dáriger men naýqastyń qarym-qatynasy jóninde áńgime órbitti.
– Aýrýdyń jaqsysy joq. Dese de, emi óte qıyn júretin, ýaqyt pen kútimdi talap etetin aýrýlar kezinde naýqastardyń kúıgelektikke urynatyny belgili. Alaıda bul prosess ár naýqasta ártúrli baıqalady. Sebebi ol adamnyń óziniń psıhıkalyq qabyldaýyna baılanysty. Aýrýdyń qanshalyqty jeńil túrde ótetini, naýqastyń qasynda qoldaıtyn adamdarynyń bar-joǵy, áleýmettik jaǵdaıy – osynyń bári psıhıkalyq túrde naýqasqa áser etedi. Mundaı naýqastarmen qarym-qatynas jasaǵanda eń birinshi sol naýqastyń dárigerge degen senimi artýy kerek. Dárigerdiń árbir sózi em bolýǵa tıis. Iаǵnı sol dárigerdiń senimdiligin naýqas sezingen kezde, aýrýdy jeńýine kómek bergen kezde ǵana emdelýshi kez kelgen úreıdi jeńe alady. Senimdilik degen dertten júz paıyz aıyǵatynyna kepildik berý emes, senimdilik degen dáriger men naýqastyń arasyndaǵy túsinistikti qalyptastyrý. Mine, naýqaspen ashyq sóılesý barysy men dárigerdiń senimi joǵary bolǵanda ǵana naýqastyń ózine degen senimi arta túsedi. Kez kelgen pendeniń jaýapkershilikti basqaǵa artyp, «bári jaqsy bolady» degen ǵajaıyp sózdi kútip júretini belgili. Qajetti sózderdi aıtyp júregine jetkizý – bul dárigerdiń basty boryshy, – dedi R.Quljabaeva.
Shynynda, adam aýyrǵan shaqta minezi ózgerip, emosııasyn basqara almaıtyn halde bolatynyn jıi baıqaımyz. Tipti keıde munyń sońy ýshyǵyp, asqynyp ta ketip jatady. Mamandar osyndaı kúrdeli jaǵdaı kóptep kezdesetinin aıtady. Kez kelgen aýrý túrin alsaq ta, tipti tumaý bolsyn adamnyń psıhıkalyq qabiletin ózgertedi. Máselen, onda dene qyzýy paıda bolyp, álsizdik boıyn basady jáne ári-sári kóńil kúıge túsedi. Adam saý kezinde jyldam oılanyp, ár zatty jyldam tarazylaı bilse, al oǵan vırýstyq ınfeksııa juqqan kezde ózin jaman sezinip, baıaý oılana bastaıdy. Kózqarasy ózgerip, ártúrli keri oıǵa qamalady. Mamandar joǵaryda aıtylǵan uıqy jetispeýshiligi, ózine degen kózqarastyń tómendeýi syndy jaǵdaılardan zardap shegip, qalyptan tys minezben naýqastardyń aldyna keletinin aıtady. Mundaı kezde ómir men ólim arasynda maıdanda júrgen sarbazdaı arpalysqan dárigerler qaýymyna kiná taǵý rabaısyz is ekeni aıqyn. Kerisinshe, qaı ortada da árkim minez saýytyna tıisti deńgeıde bas-kóz bolyp, kináni ózinen ǵana izdeı bilse, qoǵamnyń erteńi jarqyn bolary sózsiz.