Akademık О́.Joldasbekov atyndaǵy Mehanıka jáne mashınataný ınstıtýtynyń ǵalymdary «Jas ǵalym» jobasy granttyq jobasy aıasynda munaı-gaz óndirisine arnalǵan shtangaly pispekti qondyrǵynyń jańa túrin shyǵardy.
Búginde munaı-gaz sektory – ǵylymı-zertteýlermen qatar el ekonomıkasynda basymdyqqa ıe baǵyttardyń biri. Aıta ketetin basty másele, buryn-sońdy munaı, benzın baǵasy arzan bolǵandyqtan, ónim óndirýdiń ózindik qunyna qatysty naqty máseleler týyndaı qoıǵan joq. Al qazirgi kezde munaı shyǵarýdyń ózindik qunyn tómendetý ekonomıkalyq jaǵynan ózekti máseleniń birine aınalyp otyr.
PhD Aıaýlym Rahmatýlınanyń jetekshiligimen júzege asqan joba munaı óndirýde energııa shyǵynyn únemdeýge múmkindik beredi. Joba aıasynda pispekti qondyrǵynyń maketi jasalyp, balama retinde ekinshi varıanty qarastyrylǵan. Osy eki ıdeıa nátıjesinde byltyr pispekti qondyrǵy jasaldy. Aıaýlym Rahmatýlınanyń aıtýynsha, konstrýksııasy shaǵyn, energııa qýatyn paıdalaný jaǵynan tıimdi, beriktigi joǵary óndiristik pispekti qondyrǵy negizinen topsaly-ıintirekti mehanızmderdiń fýnksıonaldy múmkindikterin barynsha tıimdi paıdalaný turǵysynan, dástúrli qondyrǵylardyń ornyna gabarıtteri shaǵyn jáne energııa paıdalaný jaǵynan eki ese tıimdi keledi, sondaı-aq teńgerilýi jaǵynan utymdy jasalǵan.
Bul balansırsiz pispekti qondyrǵy – munaı óndirýde qoldanylatyn uńǵymalyq shtangalyq sorǵylardyń jer ústinde paıdalanatyn túri. Onyń balǵa túrindegi terbeletin joǵarǵy bóligi munaı óndirýdiń klassıkalyq sımvolyna aınalǵany belgili. Al onyń dızaınyn jaqsartý jáne tıimdiligin arttyrý óte kúrdeli bolyp keledi. Sonymen birge ónertabys munaı-gaz mashınasyn jasaýǵa jáne munaı-gaz ónerkásibinde qoldanylatyn jer astynan munaı aıdaýǵa arnalǵan sorǵylardy jumys istetetin mehanızm retinde tıimdi. О́nertabystyń ereksheligi – qurylymdyq jaǵynan qarapaıym, metaldy az qajet etedi, qýat shyǵyny da tómen.
Aıaýlym Rahmatýlınanyń komandasy eki jyl ishinde tyń jobany iske asyrýmen qatar, ámbebap algorıtm men kompıýterlik baǵdarlama jasady. Ol shtangalyq sorǵy qondyrǵylarynyń jańa jetek konstrýksııalaryn jobalaýǵa jáne kóptegen krıterııi bar esepterde ońtaıly sheshimderdi izdeýge múmkindik beredi.
Matematıkalyq modeldeý Matlab jáne SolidWorks zamanaýı baǵdarlamalyq keshenderiniń negizinde júrgizilgen jobany iske asyrý úshin esepteýdiń zamanaýı ári teorııalyq mehanıka ádisteri, mehanızmder men mashınalar, mehanızmderdi sıntezdeý teorııasy qoldanyldy. Esepteýdiń jańa ádisteri munaı ınjenerlerine óndiris ádisterin odan ári jetildirýge, ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Jańa qondyrǵy men onyń esepteý ádisteri elimizdiń munaı salasy men ǵylymynyń damýyna barynsha yqpal etedi.
ALMATY