Qoǵamnyń narazylyǵyn týdyryp otyrǵan máseleniń biri – sybaılas jemqorlyq. Ásirese oblystyq ákimdikte joǵary laýazymdy qyzmet atqarǵan úlkendi-kishili sheneýnikterdiń osynaý «dertke» shaldyǵýy toqtar emes. Tipti jemqorlyq deregimen sottalǵan burynǵy áriptesteriniń teris áreketinen sabaq almaǵandar áli de osy qylmysqa beıimdigin kórsetip otyr.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Atyraý oblysy departamentiniń basshysy Erlan Dosanovtyń aıtýynsha, sońǵy bir jarym jylda sybaılas jemqorlyq qylmysyn jasaǵany úshin 83 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Jaýapqa tartylǵandardyń arasynda memlekettik organdardyń 9 basshysy bar. Onyń beseýi – oblystyq, bireýi – qalalyq, ekeýi – aýdandyq, taǵy bireýi aýyldyq deńgeıdegi basshylyq laýazymdy atqarǵan. Osy kezeńde sybaılas jemqorlyqqa qatysty 119 qylmys anyqtalyp otyr. Ásirese ákimdikter sybaılas jemqorlyq deńgeıi joǵary organdar qatarynda qalyp otyr. Sybaılas jemqorlyq qylmysy áleýmettik qamtý, quqyq qorǵaý, salyq qyzmeti, bilim berý, aýyl sharýashylyǵy sekildi salalarda baıqalady.
– Sońǵy bir jarym jyl ishinde sybaılas jemqorlyqqa qatysty 82 qylmystyq is óndirispen aıaqtaldy. Qylmystyq istiń 63-i sotqa joldandy. Bul ister boıynsha kináli dep tanylǵan 48 adam sottaldy. Olardyń segizine bas bostandyǵynan aıyrý, 35-ne aıyppul túrindegi, al beseýine ózge jaza taǵaıyndaldy. Sotqa deıingi is júrgizý sheńberinde memleket kirisine 1,1 mlrd teńge nemese keltirilgen zalaldyń 96 paıyzy óteldi, – deıdi Erlan Dosanov.
Departament qyzmetkerleri memlekettik satyp alý veb-portalyna monıtorıng júrgizip, taýarlar men qyzmetterge baǵany jasandy túrde kóteretin salalardy anyqtaǵan. Onyń ishinde bilim berý salasynda 15, al densaýlyq saqtaý mekemelerinde 13 derek tirkelgen. Memlekettik satyp alý veb-portalyna júrgizilgen turaqty monıtorıngtiń qorytyndysymen berilgen usynys negizinde 1,5 mlrd teńgeden astam qarajat únemdelip otyr. Asyra baǵalaý faktileri 103 memlekettik organda anyqtalyp, sonyń nátıjesinde memleketke zalal keltirilmegen. Bul memlekettik satyp alý salasyndaǵy qylmystyq quqyq buzýshylyq deńgeıi 6 esege tómendeýine yqpal etken.
Jaqynda Atyraý oblysynyń qylmystyq ister jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotynda burynǵy oblys ákiminiń birinshi orynbasary 10 jylǵa sottaldy. Munaıly óńirdiń burynǵy basshylary koronavırýs ınfeksııasy kúrt órshigen 2020 jyldyń shilde aıynda Jylyoı aýdanynyń Qulsary qalasynda aýrýhana salý týraly sheshim qabyldaǵan. Aýrýhananyń qurylys jumystaryn «BKK» JShS oryndaǵan. Osy kezde oblys ákiminiń burynǵy birinshi orynbasary qurylys salasyna jetekshilik ete otyryp, «BKK» JShS dırektorynyń orynbasarynan kelisimshart somasynyń 10% mólsherinde para talap etken. Keıin oblystyq qurylys basqarmasy basshysynyń qatysýymen para somasy 7%-ǵa, ıaǵnı 185 mln 500 myń teńge mólsherine kelisilgen. Ákimniń birinshi orynbasary basqarma basshysyna paraǵa suralǵan qarjyny alyp kelýdi tapsyrǵan. О́zinen laýazymy joǵary basshyǵa quldyq uratyn basqarma jetekshisi jábirlenýshiden 185 730 004 teńge (423 900 AQSh dollary jáne 5 000 000 teńge) mólsherinde para alǵan. Basqarma basshysy sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń qyzmetkerlerimen parany alý kezinde ustalǵan.
– Sot oblys ákiminiń burynǵy birinshi orynbasaryn Qylmystyq kodekstiń 24-babynyń 3-bóligi, 366-babynyń 4-bóligimen (Memlekettik qyzmetti atqaratyn laýazymdy adamnyń qorqytyp alý jolymen adamdar tobynyń aldyn ala sóz baılasýymen asa iri mólsherde para alýǵa oqtalýy), qurylys basqarmasynyń basshysyn Qylmystyq kodekstiń 28-babynyń 5-bóligi, 24-babynyń 3-bóligi, 366-babynyń 4-bóligimen (Atalǵan is-áreketterge kómektesý) kináli dep tanydy. Sot úkimimen ákimniń birinshi orynbasaryna 10 (on) jyl bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy. Basqarma basshysy jazany aýyrlatatyn mán-jaılar men zań talaptarynyń bolmaýy eskerilip, Qylmystyq kodekstiń 55-babynyń 4-bóligi qoldanylyp, 5 jyl bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna sottaldy. Eki sottalýshy da ómir boıy memlekettik qyzmette jumys isteý quqyǵynan aıyryldy, – dedi atalǵan sottyń baspasóz qyzmeti.
Qurmanǵazy aýdandyq sotynda okrýg ákimine qatysty Qylmystyq kodekstiń 366-babynyń 2-bóligimen para alý, 369-baptyń 1-bóligimen qyzmettik jalǵandyq jasaý, al seriktestik dırektoryna Qylmystyq kodekstiń 367-babynyń 2-bóligimen para berý, 385-baptyń 1-bóligimen qujattardy qoldan jasaý deregimen aıyptaý úkimi shyǵaryldy. Aýyldyq okrýg ákimine ákim apparatyna tıesili ǵımaratty satýǵa seriktestik dırektory járdemdeskeni anyqtalǵan. Ákim jalǵan málimetter engizilgen resmı qujattardy tirkeýshi organǵa bergeni úshin seriktestik dırektorynan 800 myń teńge somasynda para alǵan.
Aýdandyq sottyń úkimimen aýyldyq okrýg ákimine 32 mln teńge, seriktestik dırektoryna 16 mln teńge mólsherinde aıyppul túrindegi jaza taǵaıyndaldy. Ekeýi de memlekettik qyzmette laýazymdardy atqarý quqyǵynan ómir boıyna aıyryldy.
Qarjylyq monıtorıng agenttigi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, «Jylyoısý» MKK dırektory 2019 jyldyń naýryzynan 2021 jyldyń naýryzyna deıin monopolııalyq joǵary baǵalardy belgilep, Qulsary qalasynda sýmen jabdyqtaý jáne kanalızasııalyq qyzmettiń tarıfterin negizsiz kótergen. «Ol asa iri mólsherdegi qarajatty jymqyryp, 126 mln teńge zalal keltirgen. Tergeý kezinde atalǵan zalal mólsheri tolyq memleketke qaıtaryldy. Sondaı-aq tergeý kezinde Qulsary qalasy jáne Jańa Qaraton kentiniń turǵyndaryn sýmen jabdyqtaý qyzmetine bekitilgen tarıfter 54,4 paıyzǵa tómendetildi», dep habarlady agenttik.
Sot úkimimen atalǵan kásiporyn basshysy kináli dep tanyldy. Oǵan memlekettik mekemelerde materıaldyq jaýaptylyǵy bar basshy qyzmetimen aınalysý quqyǵynan 6 jyl bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy. Qylmystyq kodekstiń 63-babynyń talaptaryna saı, taǵaıyndalǵan jaza shartty dep esepteledi.
Qazir sot qaraýynda sybaılas jemqorlyqqa baılanysty birneshe is bar. Sonyń biri – burynǵy oblys ákiminiń taǵy bir orynbasaryna qatysty is. Kúdikke ilingen oǵan Qylmystyq kodekstiń 366-babynyń 3-bóliginiń 2-tarmaǵymen, onymen birge ustalǵan oblystyq mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasynyń basshysyna Qylmystyq kodekstiń 367-babynyń 2-bóligimen tergeý júrgizilgen. Kúdiktiler Abaı eskertkishin jasaý jáne ornatý boıynsha 145 mln teńge somasyna memlekettik satyp alý shartyn jasaǵany úshin bir top adammen aldyn ala sóz baılasý arqyly seriktestik basshysynan 4,5 mln teńge somasynda para alǵan dep aıyptalǵan.
Taǵy bir is oblystyq qurylys basqarmasy basshysynyń orynbasary laýazymyn atqarǵan sheneýnikke qatysty bolyp otyr. Qarjy monıtorıngi agenttiginiń qyzmetkerleri Atyraý oblysynda asa iri mólsherde bıýdjet qarajatyn jymqyrý deregi boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý jumystaryn aıaqtady. «Áleýmettik nysandar, mektep, eki otbasylyq dárigerlik ambýlatorııa, sporttyq-saýyqtyrý kesheni qurylysyna bólingen bıýdjettiń asa iri mólsherdegi qarajatyn jymqyrý deregi boıynsha «Atyraý oblysy Qurylys basqarmasy» MM-nyń laýazymdy tulǵalary men «Tehnıka-Rem stroı» JShS-nyń basshysyna qatysty sotaldy tergep-tekserý júrgizý aıaqtaldy. Anyqtalǵan aqsha jymqyrý kólemi – 467 mıllıon teńge. Seriktestiktiń basshysyna qatysty kúzetpen ustaý bultartpaý sharasy qoldanyldy» dep aqparat taratty agenttiktiń baspasóz qyzmeti.
Agenttiktiń dereginshe, seriktestiktiń 79 mıllıon teńge kólemin quraıtyn múlkine tyıym salynǵan. Oblystyq qurylys basqarmasy basshysynyń burynǵy orynbasary men taǵy bir tapsyrýshyǵa qatysty úıqamaqta ustaý túrindegi bultartpaý sharasy qoldanylǵan. Qazir qylmystyq is sotqa joldandy.
Mine, munaıly óńirde bıýdjet qarjysyn jemqorlyq nıetpen jymqyrmaq bolǵandardyń jymysqy áreketine tosqaýyl qoıyldy. Bul ózge memlekettik qyzmetkerlerge sabaq bola ma? Jalpy, Atyraý oblysy jemqorlardan qashan arylady? О́ńir turǵyndary bul saýaldyń jaýabyn kimnen suraryn bilmeı otyr.
Atyraý oblysy