Bankter býkmekerlerge kómektesip otyr ma?

350 myń lýdoman bar

Jaqynda Májilis depýtattary Lázzat Ramazanova men Ekaterına Smyshlıaeva Premer-mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovtyń atyna depýtattyq saýal jol­dap, Qazaqstanda 350 myńǵa jýyq adam­nyń lýdoman ekenin jetkizdi. Eko­no­mıkalyq sarapshylardyń aıtýynsha, bankter býkmekerlik kompanııalardyń shotyna aqsha salýǵa yńǵaıly jaǵdaı qarastyryp qoıǵan.

«Qarjy ınstıtýttary logınderdi toltyrý úshin nesıe qarajatyn paıdalanýǵa tyıym salyp, 25 jasqa tolmaǵan adamdar úshin aýdarymdardy shekteýi kerek. Sondaı-aq júıeli túrde stavka qoıý­men aınalysatyn azamattarǵa nesıe berý­di de toqtatý kerek. Bul olardyń oıyn­qumarlyqpen kúreske qosqan eleýli úlesi bolar edi. Depýtattar durys saýal joldady, endi tek atalǵan taqyrypty damyta túsý qajet», dedi sarapshylar. 

Osy oılardy qoryta kele, bankter býkmekerlik kompanııalarmen seriktestik ornatý arqyly oıynqumarlyqtyń damýy­na jáne aqshasynan aıyrylyp, qaryzǵa batqan azamattardyń kóbeıýine «úles qosyp» otyrǵan joq pa degen saýal týa­dy. Suraǵymyzdy bankterdiń bı aǵasy – Qarjy naryǵyn retteý jáne da­mytý agenttigine joldadyq. Olar Azamat­tyq kodekstiń 749-babynyń 1-tar­maǵyna silteme jasaı otyryp, klıenttiń aqshany paıdalaný baǵytyn belgileý men baqylaýǵa jáne onyń óz qalaýynsha aqshaǵa bılik etý quqyǵyna zańdarda kóz­delmegen shek qoıýǵa banktiń quqyǵy joq ekenin jetkizdi.

«Bankterdiń mobıldi qosymshalary arqyly býkmekerlik keńselerdiń paıdasyna tólemderdi júzege asyrýǵa shekteýler klıenttermen jasalǵan shart nemese zańdar deńgeıinde belgilenýi múmkin. Qol­danystaǵy zańnamaǵa sáıkes oıyn bıznesi sýbektileriniń qyzmeti zańdy bolyp sanalady jáne «Oıyn bıznesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń normalarymen retteledi», delingen jaýapta.

Agenttiktiń habarlaýynsha, qazir Aq­parat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine memlekettik jas­tar saıasaty máseleleri boıynsha ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń jobasyn ázirlegen. Onda kazıno, oıyn avtomattary zaldary, býkmekerlik keńseler men totalızatorlarda tólemderdi júzege asyrýǵa nemese shottardy kredıttik kartalar arqyly tolyqtyrýǵa tyıym salýdy belgileý bóliginde «Oıyn bıznesi týraly» zańǵa ózgerister engizý josparlanǵan.

«Klıent quqyǵyn shekteı almaımyz»

Jusan Bank mobıldi qosymshasy­nyń túrli kategorııasynda kórsetilgen myńnan astam seriktespen yntymaqtastyq ornatqan.

«Býkmekerlik kompanııalarǵa túse­tin tranzaksııalar úlesi bıyl qańtardan 30 maýsymǵa deıingi aralyqta búkil tranzak­sııa­nyń 0,6 paıyzyn qurady. Bank óz qyzmetin Qazaqstan Respýblıkasynyń bank qyzmeti jáne bankter týraly zańy aıasynda júzege asyrady. Biz jaýap­ker­shi­liktiń barlyq deńgeıin túsinemiz jáne býkmekerlik keńselerdi tanymal etý úshin eshqandaı marketıngtik belsendilik júr­gizbeımiz. Bank árqashan Qazaqstan Res­pýblıkasynyń zańnamasyn jáne retteýshi organdardyń resmı talaptaryn saqtaıdy. Zańnama nemese retteýshi organdardyń talaptary sheńberinde shekteýler en­gizil­gen jaǵdaıda bank óz jumysynyń reglamentine tıisti ózgerister engizedi», delingen bank jaýabynda.

Olardyń habarlaýynsha, Jusan klıent­teri nesıe kartasy jáne bólip-tóleý kartasy, ıaǵnı nesıe qarajaty esebinen oıyn bıznesi úshin POS-termınal arqyly tólemder jasaı almaıdy.

«Oıyn bıznesi týraly» zańǵa sáıkes, jeke tulǵa arnaıy ótinish jiberý arqyly ózin belgili bir merzimge deıin bás tigýden shekteı alady. Mundaı quziretti bank pen býkmekerlik keńseniń ózine de berý qajet sııaqty. Iаǵnı klıent utylysynyń nemese bás somasynyń shekti mólsherin belgilep, sol mólsherden asyp ketken kezde jeke tulǵany oıyndarǵa bás tigýden avtomatty túrde alyp tastaý. Keıin onyń bankterde, mıkroqarjy uıymdarynda nesıeleriniń jabylǵanyna kóz jetkizgennen keıin baryp, qaıtadan ruqsat berý. Shamamen, osyndaı tártip júıesin engizýge ne kedergi?

«Utystardyń maksımaldy somasyn nemese klıenttiń utys tigýiniń somasyn bel­gileýdegi shekteýlerdi jáne osy somadan asyp ketken kezde jeke tulǵany oıyn­darǵa stavka jasaýdan avtomatty túr­de alyp tastaýdy oıyn uıymynyń ózi jú­zege asyrýy kerek. Bank tarapynan qa­­zirgi ýa­qytta bul shekteýdi engizý múm­kin emes, óıtkeni bank klıenttiń áreket bos­tan­dyǵyn zańnamalyq deńgeıde shek­teý­­ge quqyly emes», deıdi Jusan bas­shy­­lyǵy.

Shekti soma – 150 myń teńge

«Nurbank» AQ-nyń habarlaýynsha, qarjy ınstıtýty problemalyq nesıelermen jumys isteý kezinde qumar oıyn­dardyń kesirinen tólem qabiletin joǵalt­qan qaryz alýshylardy maqsatty túrde anyqtamaıdy. 2022 jyldyń maýsymynda «Nurbank» mobıldi qosymshasy arqyly býk­mekerlik keńselerdiń paıdasyna ja­sal­ǵan tólem kólemi 3,6 mln teńgeni qu­ra­ǵan.

«Bizdiń bank arqyly atalǵan baǵytta tólem jasaǵan azamattar belsendiligi jo­ǵa­ry emes. Bizde kommýnaldyq qyzmet, m­o­bıldi baılanys, ınternet, kredıt jáne zaım, televızııa boıynsha tólemder tanymal qyzmet bolyp sanalady. Qazirgi ýaqytta zańdy býkmekerler qyzmeti Qazaqstan Respýblıkasynyń zańymen retteledi jáne lısenzııa beriledi. Býk­mekerlik keńseler memlekettik baqylaýda jáne tólemderge qatysty qarjy ıns­tıtýttarymen ózara baılanysta bolady. Olar Mólsherlemelerdi esepke alý ortalyǵynyń ıdentıfıkasııasynan ótýge mindetti», delingen bank málimdemesinde.

Úkimet basshysynyń orynbasary Eraly Toǵjanov sáýir aıynda tıisti organ­darǵa oıynqumarlyq máselesi boıynsha birqatar tapsyrma bergen edi. So­nyń ishinde ınternet-kazınony uıym­dastyrýshy tulǵalardyń tizi­min bel­gileý; bankter men tólem júıe­lerine osy tulǵalardyń qarjy operasııalaryn júrgizýge tyıym salý; nesıe kartalarynyń kómegimen kazınolarda, oıyn avtomattary zaldarynda, býkmekerlik keńselerde jáne totalızatorlarda tólemderdi júzege asyrýǵa nemese shottardy tolyqtyrýǵa tyıym salý sııaqty tapsyrmalar bar edi. «Nurbank» atalǵan josparlar negizinde ne Úkimetten, ne Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginen tapsyrma túsken joq dep habarlady.

Home Credit Bank onlaın bıznes departamentiniń dırektory Stanıslav Tıannyń aıtýynsha, bank oıyn bıznesine aqsha salý boıynsha shekti soma mólsherin belgilegen.

«Biz banktiń klıentteri elimizdiń zańnamasymen ruqsat etilgen qyzmetterdiń barlyq túrin alýǵa tolyq quqyǵy bar degen qaǵıdatty ustanamyz. Sonymen qatar klıentterimizdiń qarjylyq ál-aýqa­tyn oılaımyz. Sondyqtan mobıldi qosym­shada shekteýler bar: klıent «Býk­mekerlik keńseler» kategorııasy boıynsha aıyna 150 myń teńgeden astam somada tólem jasaı almaıdy. Bul shekteý qaýipsizdik deńgeıin kóterý, sondaı-aq alaıaqtyq operasııalar táýekelin tómendetý maqsatynda jasaldy. Qajet bolǵan jaǵdaıda aldyn alý sharalaryn qoldaný úshin mundaı operasııalardyń tranzaksııa kólemin qadaǵalap otyramyz», deıdi.

S.Tıannyń habarlaýynsha, bank klıent­teri sońǵy ýaqytta býkmekerlik keńse shottaryna aqsha salýdy azaıta bastaǵan.

«Bıyl qańtardan maýsymǵa deıin Home Credit Bank mobıldi qosymshasy arqyly býkmekerlik keńselerge jasalǵan tólemniń jalpy kólemi 2021 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 12 paıyzǵa qysqardy. Qazirgi kezde ondaı kompanııalar úshin jasalǵan tólem úlesi óte tómen jáne búkil tranzaksııanyń nebári 0,04 paıyzyn qurap otyr», deıdi departament basshysy.

350 myń oıynqumar – jalǵan derek

Býkmekerlik jáne lotereıalyq bıznesti ózdigimen retteıtin uıymynyń habarlaýynsha, elimizde 350 myń oıynqumardyń 10 mln teńge kóleminde ortasha qaryzy bar ekenin rastaıtyn naqty dálel joq. Atal­ǵan sıfrlar ne belgili ǵylymı jumys, ne bedeldi derek kózi arqyly rastalmaǵan.

«Eger kórsetilgen statıstıkaǵa senip, lýdomandar sanyn qaryzdyń ortasha somasyna kóbeıter bolsaq, býkmekerlik keńselerdiń jyldyq aınalymynan on ese kóp aýqymdy soma shyǵar edi. О́kinishke qaraı, ol statıstıka ınternet arqyly jedel tarap, depýtat, qoǵam belsendileri jáne jýr­nalıster úshin ádepki derek kózine aınalyp ketti. Statıstıkany Mól­sher­­lemelerdi esepke alý ortalyǵy da óz saıtyna jarııalady», delingen bizge usyn­ǵan jaýapta.

Uıym basshylyǵynyń aıtýynsha, uıym­nyń mindeti – zańsyz oıyn resýrs­ta­rymen kúresý, qumar oıyndarǵa táýel­dilikten zardap shegetin azamattarǵa kó­mektesý jáne qumar oıyndarynyń zııanyn boldyrmaý. 2019 jyly uıym Mádenıet jáne sport mınıstrligimen birlese otyryp, 250-den astam ofshorlyq jáne zańsyz resýrstardy buǵattaǵan.

«2021 jyly bizdiń uıym oıynǵa táýeldilikti emdeý úshin arnaıy jeke klınıkalarmen yntymaqtastyqty bas­tady. Sondaı-aq aqshany jylystatýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy kúres salasynda Qarjylyq monıtorıng agenttigimen birlesken is-sharalardy júr­gizedi. Munda uıym óz quzyreti she­ginde uıym múshelerin jáne jalpy bás tigýshiler qaýymdastyǵyn baqylaıdy. Bankterdiń mobıldi qosymshasy men býkmekerlerdiń birlesken jumysynan eshqandaı problema kórmeımiz. Oıyn bıznesinde zańsyz jumys isteıtin uıym­dar men kompanııalar bar – bul oıyn qyz­metteriniń zańsyz naryǵynyń qalyp­tasýyna yqpal etedi. Býkmekerlik keń­selerdiń banktik qosymshalarmen tikeleı jumys isteýi býkmekerlik keńseler jumy­sy­nyń ashyqtyǵyna yqpal etedi. Naryq­tyń zańdylyǵy men ashyqtyǵy barlyq qatysýshynyń óz tutynýshylary aldynda jaýapty bolatynyn bildiredi», deıdi.

Uıym málimetinshe, jyl basynan­ beri býk­mekerlik qaýymdastyq 30 mlrd teń­geden astam salyq tólegen. Olar býk­mekerlik keńseler qyzmetiniń qaryshtap damýy otandyq sporttyń óristeýine jol ashyp jatyr degen oı aıtady:

«Zańsyz naryqtyń tómendeýi lısenzııasy bar býkmekerlik keńselerdiń kirisiniń artýyna alyp keledi. Sondaı-aq býkmekerlik keńseler Qazaqstandaǵy eń iri fýtbol, hokkeı, basketbol, kıbersport komandalaryna, ártúrli sport túri bo­ıyn­sha týrnırlerge qarjylyq demeýshilik ja­saı­tynyn atap ótken jón. Osynyń bári balalar men jasóspirimder sportynyń damýyna, olardyń halyqaralyq arenada sátti óner kórsetýine yqpal etedi. Sońǵy jyldary býkmekerlik kompanııalar iri sporttyq translıasııalardy satyp alyp, ony telearnaǵa usynyp, halyqtyń jahandyq sport merekesin tamashalaýyna jaǵdaı jasaýda».

Olardyń aıtýynsha, 2019 jyly bás tigýge baılanysty klıenttiń óz-ózin shekteý tetigi engizildi. Sondaı-aq býkmekerlik qaýymdastyq halyqaralyq praktıkada keńinen qoldanylatyn «oıyn jaýapkershiligi» ınstrýmentteriniń negizgi bóligin qoldana bastaǵan.

Kredıti bar adam bás tige almaıdy

Maqala bastalǵaly dymymyzdy qurtqan osy áńgime edi. Kredıti bar adamǵa bás tigýge ruqsat etilmesin. Arnaıy baza arqyly onyń oıyndarǵa bás tikkenin anyqtaý da qıyndyq týdyrmasa kerek. Adamnyń bás tigip, qıraı utylyp, sóıtip, otbasyn qıyn jaǵdaıǵa qaldyryp, bank aldynda da tólem qabiletinen jurdaı bolýy qarjy ınstıtýtyna kerek pe? Sondyqtan bankter býkmekerlik keńseler shotyn tolyqtyrý tetikterine shekti mólsher bekitýi nemese birjola toqtatýy kerek shyǵar?

Bizdiń saýalymyzǵa jaýap bergen Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Týrızm ındýstrııasy komıteti mundaı talaptyń jaqyn arada zańǵa engizilýi múmkin ekenin habarlady.

«Mınıstrlik múddeli organdarmen birlesip, aǵymdaǵy zań jobalaý jumystary sheńberinde zańnamaǵa mynalardy kózdeıtin túzetýlerdi engizý baǵytynda jumystar pysyqtalýda:

- Sot aktisiniń negizinde Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda qyzmeti zańsyz dep tanylǵan oıyn bıznesin sheteldik uıymdastyrýshylardyń arnaıy tizbesin júrgizý boıynsha Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń quzyretine engizý;

- Qazaqstannyń bankteri men tólem júıelerine atalǵan tizbede turǵan tulǵa­lar­dyń paıdasyna qarjy operasııa­laryn júrgizýge tyıym salýdy belgileý;

- Buqaralyq aqparat quraldaryn nemese telekommýnıkasııa jelilerin paı­dalana otyryp jasalǵan ınternet-kazı­nony uıymdastyrýshylar úshin jaýap­ker­shilik­ti belgileý arqyly júzege asyrylady.

Qazirgi ýaqytta, atalǵan túzetýler «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik jastar saıasaty máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy (budan ári – Zań jobasy) sheńberinde qarastyrylyp, Parlament Májilisiniń qaraýynda jatyr.

Sonymen qatar Zań jobasy boıynsha Májilistiń jumys tobynda, onyń ishinde Ulttyq bank, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý qaýymdastyǵy, Qazaqstan qarjygerleri men ekinshi deńgeıli bankterdiń (Kaspi Bank, Halyk Bank jáne t.b.) ókilderiniń qatysýymen kazınoda, oıyn avtomattary zaldarynda, býkmekerlik keńselerde jáne totalızatorlarda kredıttik kartalar kómegimen tólemderdi júzege asyrýǵa nemese shottardy tolyqtyrýǵa ty­ıym salýdy belgileý boıynsha buryn usynylǵan túzetýdi talqylaý barysynda mundaı normany alyp tastaý týraly sheshim qabyldanyp, kredıtter boıynsha merzimi edáýir merzimi ótken bereshegi bar qarjylyq jaǵdaıy qıyn adamdardy qumar oıyndarǵa jáne bás tigýge qatysýǵa jiberýge tyıym salýdy kózdeıtin balamaly tetik retinde usynyldy», delinedi vedomstvo jaýabynda.

Sonymen qatar mınıstrlik qazirgi ýaqytta býkmekerlik keńselerdiń jarnamasyn shekteý máselesin de qarastyryp jatqandaryn málimdedi.

Eshkim de daıar klıentten aıyrylǵysy kelmeıdi. Sondyqtan bankterdi túsinemiz. Biraq olar zań ózgerse, biz de ózgeremiz dep otyr. Býkmekerlik qaýymdastyqtyń pármeni qatty ekenin de sezemiz. Sportqa, translıasııaǵa demeýshilik etip otyrǵan soń sózi ótimdi bolady da. Tarazynyń bir jaǵyn óz qolymyzben basýǵa haqyly emespiz. Bárin naryq súzgisi retteýge tıis. Biraq «toqpaǵy kúshti bolsa, kıiz qazyqtyń da jerge kirerin de» esten shyǵara almaımyz.