Halyqaralyq sot Mıanmanyń shaǵymyn qabyldamady

Birikken Ulttar Uıymynyń sot organy Halyqaralyq ádilet soty jarııalaǵan sheshimde Mıanmanyń genosıd isindegi «ıýrısdıksııanyń joqtyǵy» jáne «qabyldaý» sharttaryna qatysty qarsylyqtary qa­byl­dan­baǵany atap kórsetildi.

Mıanmanyń negizgi tórt sebeppen sotqa bergen qarsylyqtarynyń úsheýi sýdıalar tarapynan biraýyz­dan qabyldanbaǵan. Al bireýi tek Qytaı sýdıasynyń qarsylyǵyna baı­lanysty kópshilik daýyspen esep­ke alynǵan joq.

Sot Mıanmanyń Gambııa isti óz atynan emes, Islam Ynty­maq­tas­ty­ǵy Uıymynyń atynan qozǵady degen qarsylyǵyn joqqa shyǵardy. Genosıd qylmysy tikeleı oǵan qarsy jasalmasa da, árbir adam jáne memleket talap ete alatynyn jáne bul qylmystyń qurbany bolýy múmkin ekenin málimdedi.

Mıanma tarapynyń Gambııa 1948 jylǵy genosıd Konvensııasyna sáıkes ony sotqa bere almaıtyny týraly ekinshi qarsylyǵyn da sot eskermedi. Sondaı-aq Sot sheshimi genosıd konvensııasyna jasalǵan eskertpeniń sotqa júginýge kedergi bolmaǵany, Mıanmanyń úshinshi qarsylyǵynyń da qabyldanbaıtyny aıtylǵan.

Sonymen qatar halyqaralyq uıym Mıanmanyń is qozǵalǵan kezde Gambııamen arada eshqandaı daý bol­maǵany týraly tórtinshi qarsylyǵyn nazarǵa alýdan bas tartty. Eki memleket arasyndaǵy ózara hat almasý, BUU tergeý komıs­sııa­larynyń esepteri jáne BUU Bas Assambleıasynyń jarlyqtary Mıan­madan kelgen arakandyq musyl­man­darǵa qarsy qylmystardy ter­geý­di jáne kinálilerdi jazalaýdy birneshe ret atap ótti.

Halyqaralyq sot Gambııa bergen sot isinen bas tartý týraly sheshim qabyldaıdy. Osylaısha, Mıanmanyń rohındja musylmandaryna qatysty is-qımyly 1948 jylǵy genosıd Konvensııasyn qanshalyqty buza­ty­nyn anyqtamaq.

Esterińizge sala ketsek, rohınd­ja musylmandaryna qarsy etnostyq qýdalaý júrgeni belgili. 2012 jyly Arakanda býddıster men musyl­man­dar arasynda qaqtyǵystar bolyp, nátıjesinde myńdaǵan musylman qaza tapty, júzdegen úıler otqa oran­dy.

2016 jyly Mıanmanyń bılik basyna Aýn San Sý Chjı hanym keldi. Kópshilik jańa basshy uzaq jyl boıy jalǵasyp kele jatqan qaqtyǵysty toqtatady dep kútken. Biraq jańa basshy bul máselede qaýqar kórsete almady. Osylaısha, 2017 jyldyń 25 tamyzynda Arakanda Mıanma áskeri men býddıst ultshyldar jergilikti musylmandarǵa qysym kórsetip, zor­lyq-zombylyq áreketke bardy. El bıligi áskerılerdiń bul áreketin «el táýelsizdigine qaýip tóndiretin ekstremıstermen kúres» dep aqtaǵan edi.

BUU málimetine qaraǵanda, 2017 jyldyń tamyz aıynan keıin Ara­kan­dadaǵy qysym men qýda­laý­dan qa­shyp, Bangladeshti panalaǵandar sany 900 myńǵa jetken. H­a­lyq­ara­lyq quqyq qorǵaý uıym­dary jarııalaǵan spýtnıktik sýret­ter júz­degen aýyldyń qıraǵanyn kór­set­ti.

Birikken Ulttar Uıymy men halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymdary rohındja musylmandaryna qarsy zorlyq-zombylyqty «etnostyq qýdalaý» nemese «genosıd» dep atady.

Jalpy, BUU Halyqaralyq soty Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan beri álemdegi úsh oqıǵany – 1970 jyly Kambodjadaǵy memle­ket­tik ter­rorızmdi, 1994 jylǵy Rýan­dada­ǵy oqıǵany, 1995 Bosnııadaǵy Srebrenısa qyrǵynyn – genosıd dep tanyǵan.

Madına AMANBEKQYZY,

«Egemen Qazaqstan»