Qashqyn-áke azaıar emes

Ásirese Almaty men Nur-Sultan qalalarynda nekeni buzý týraly azamattyq ister kóp tirkeledi. Budan týatyn másele – alıment tóleý. Bú­ginde respýblıka boıynsha 3 mıllıonnan astam ár túrli sanattaǵy atqarýshylyq ister sot oryndaýshynyń esebinde  tur. Mundaı derekti Bas Prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti Aza­mat­tyq jáne ákimshilik sala­­lardaǵy quqyqtyq aq­pa­rat­­ty qalyptastyrý bas­qar­masynyń basshysy Damılıa Hamıtova usyndy.

Osy rette, prokýratýra or­gan­dary jumysyndaǵy ma­ńyz­dy baǵyttarynyń biri – ba­la­lardyń quqyqtarynyń qor­ǵalýyn qadaǵalaý ekenin aıta ketý kerek.

Bas prokýratýranyń Qu­qyq­­tyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komı­tetiniń dereginshe, bıyl­ǵy 6 aıda sot neke jáne otbasy daýlaryna qatysty 23 755 azamattyq isti qarap, 22 341-in qanaǵattandyrǵan. Onyń ishinde nekeni buzý týraly – 18 282, alıment óndirý boıynsha 1 510 azamattyq is talapkerlerdiń paıdasyna sheshilgen. Almatyda nekeni buzý týraly 2 564 azamattyq is tirkeldi. Búginde bul – eń úlken kórsetkish. Almaty oblysynda osyndaı 2 048 is qaralsa, elordada – 1 604, Qaraǵandy oblysynda – 1 538 is tirkelgen.

Osylaısha, 2021 jyldyń jarty jyldyǵymen salys­tyrsaq, Almaty qalasynda neke buzý derekteri 8%-ǵa, al Nur-Sultan qalasynda 2%-ǵa artyp otyr. Qalǵan óńirlerde kerisinshe erli-zaıyptylardyń ajyrasý sany edáýir azaıǵan.

Alıment tóleýden jaltarǵan ákelerdiń jaýap­syzdyǵy kámeletke tol­maǵan bala men onyń anasynyń turmystyq jaǵdaıyn nasharlatatyny belgili. Qazirdiń ózinde el boıynsha túrli sanattaǵy 3 949 027 boryshker sot oryndaýshynyń esebinde tur. Onyń ishinde 133 myńnan astam áke alımentti óz erkimen tólese, qalǵany túrli syltaý taýyp, aqsha tóleýden jaltaryp júr.

Aıta ketsek, alıment tó­leýden jaltaryp júr­gen­derge qatysty shet elge shy­ǵýǵa, bank operasııalaryn jasaýǵa, shottardaǵy qara­jat­ty paıdalanýǵa, múlikke tyıym salý sııaqty shekteýler qoıylǵan. Alaıda quzyrly organdar kóptegen boryshkerden alımentti óndire almaı júr. Munyń basty sebepteri - boryshkerdiń turaqty jumys orny bolmaýy nemese ádeıi tirkelmeı jumys isteýi, sot oryndaýshysynan qashý, tur­ǵylyqty mekenjaıy men baılanys nómirlerin jasyrý, taǵysyn-taǵy áreketter. Bul rette boryshkerlerdiń jeke kólikterin aıyppul turaǵyna qoıý eń tıimdi ádis bolyp otyr. Ádette kóliginen aıyrylyp qalǵan boryshker alıment boıynsha qaryzyn tez tólep tastaýǵa asyǵady. Sonymen qatar shetelge shyǵýǵa arnalǵan tólqujattarǵa da qatysty osylaı deýge bolady.

Damılıa Hamıtovanyń aıtýynsha, jumyssyz borysh­kerlerdi turaqty jumyspen qamtamasyz etý sharalary qabyl­danýda.

«Osy turǵyda ana men balaǵa qatysty quqyqbuzýshylyqqa jol bergen tulǵalardyń ja­ýap­kershiligin kúsheıtý úshin birneshe zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Keı boryshkerler balanyń ká­melet jasyna tolǵanyn kútip, bereshekten qutylamyn degen oımen alıment tólemeýi múmkin. Balanyń kámelet jasyna tolǵany boryshkerdi bereshekten bosatpaıtynyn nazarǵa alýdy suraımyn. Erli-zaıyptylardyń oılary men maq­sattary bir arnaǵa to­ǵys­paı jatqanyna búldir­shinder kináli emes. Sol sebepti, ana qolynda qalǵan urpaǵyna mo­ral­dyq, materıaldyq jár­dem kórsetý – ákeniń paryzy», deıdi basqarma basshysy.

Jalpy, alımenttiń mól­sheri men tóleý tártibi, sondaı-aq otbasy músheleriniń qar­jylyq mindettemeleri Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy kodeksiniń 5-bólimimen retteledi. Qazaqstandaǵy 2022 jylǵy alıment mólsheri týraly aıtatyn bolsaq, onda eń tómengi soma – bir balaǵa 15 myń teńge. Bul eń tómengi jalaqynyń tórtten bir bóligi. Al eń tómengi jalaqy mólsheri bıyl 1 qańtardan bastap 60 myń teńge bolyp bekitilgen. Iаǵnı bir balaǵa – alıment tóleýshi taraptyń aı saıynǵy tabysynyń tórtten biri, eki balaǵa – úshten biri, al úsh nemese odan da kóp balaǵa ta­by­synyń jartysy berilýi ke­rek. Bolashaqta qarjylyq jáne otbasylyq jaǵdaılarǵa baı­lanys­ty bekitilgen soma ózgerýi múmkin.

Aıta ketsek, Qazaqstanda úsh aıdan astam ýaqyt alıment tólemeı júrgenderdiń aty-jóni Qamqor aqparattyq portalynda jarııalanady.

Qazaqstanda zań boıynsha alıment tólemegeni úshin qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan. Dese de ja­ýapsyz ákelerdi temir tordyń ar jaǵyna toǵytý tájirıbede óte sırek kezdesetin jaǵdaı. Ákeniń bereshegi jınalyp qalǵan jaǵdaıda sot oryndaýshylar astyndaǵy kóligin alyp qoıyp, ony satyp, qaryzdy óndiredi. Dúnıe-múlkine de tyıym salyp jatady. Alı­ment boıynsha qaryzyn óte­megenshe, júrgizýshi kýá­liginiń kúshin joıady. Iаǵnı olardy abaqtyǵa qamap qoı­ǵannan góri, alı­mentti ýa­qy­tynda tólep turýǵa túrtki bolatyn sharalardy qa­byldaý tıimdi bolyp otyr.