Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda geosaıası turǵydan mańyzdy elderdiń biri – Qytaı Halyq Respýblıkasy. Búginde úkimettik jáne memleketaralyq eki júzden astam qujatqa negizdelgen qarym-qatynas aıasynda strategııalyq áriptestik deklarasııasyn iske asyra otyryp, taraptar kókjıegi keń konstrýktıvti ári ashyq dıalogta saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq, sonymen qatar mádenı yqpaldastyqty nyǵaıtýǵa kúsh salyp otyr.
Osy oraıda sarapshylar sońǵy 30 jyldaǵy tatý kórshilik qarym-qatynastardy ári qaraı damytýmen qatar jańa tehnologııalyq múmkindikterdiń de zor ekenine aıryqsha nazar aýdarýdyń mańyzdy ekenin alǵa tartady. Búginde Qytaı eli álemde eń iri energııa tutynýshy ári jahandyq ekologııalyq bastamalardy qoldap otyrǵan memleket retinde belgili. Transshekaralyq sý resýrstaryn únemdeýge, jańartylatyn energııa kózderin damytýǵa basymdyq bere otyryp, jasandy ıntellekt, ınnovasııalyq ekonomıka, robot tehnıkasyn jyldam damytyp otyrǵan Qytaı elimen aldaǵy ýaqytta ǵylym, bilim, mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy ıntegrasııany qarqyndy damytý ýaqyt talabynan týyndap otyr.
Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty ǵalymdary Shensı pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń «Bir beldeý, bir jol» mádenı zertteýler ınstıtýtymen birlesip ótkizgen «30 jyldaǵy Qazaqstan-Qytaı yntymaqtastyǵy» halyqaralyq sımpozıýmynda jetekshi ǵalymdar, tıisti mınıstrlik mamandary saraptamalyq jáne taldaý qoǵamdastyǵyna ekijaqty qarym-qatynastarǵa qatysty ǵylymı jáne qoldanbaly sıpatta birqatar máseleni talqylaýǵa usyndy. Osy oraıda Qazaqstan men Qytaı eliniń jetekshi ǵalymdary men sarapshylary pikir almasyp, yqpaldastyq jobalardy ǵylymı turǵydan zerdelep, damytýdyń mańyzyna toqtaldy.
Sımpozıým moderatory, Shensı pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń «Bir beldeý, bir jol» mádenı zertteýler ınstıtýtynyń atqarýshy dırektory, professor He Chjılýn álemdik ahýaldaǵy jaǵdaılardy qaperge ala otyryp, ózgermeli kezeńde Qytaı-Qazaqstan yntymaqtastyǵyn ǵylymı-taldamalyq turǵydan zerdeleý keregin atap ótti. Sarapshynyń aıtýynsha, eki eldiń sońǵy 30 jyldaǵy ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵy óz aldyna tereń taldaýdy qajet etedi. О́zara ıntegrasııalyq áriptestik ekonomıkalyq turǵyda ǵana emes, mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy jobalarǵa negiz bola alady.
Jańa dáýirde bul baǵyttaǵy qarym-qatynasty ári qaraı damytý eki el úshin de tıimdiligin kórsetedi, dep pikirge qoldaý bildirgen Shensı provınsııasynyń áleýmettik ǵylymdar federasııasynyń tóraǵasy, Shensı pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń «Bir beldeý, bir jol» mádenı zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Gan Hýeı otyz jyldyq yntymaqtastyqtyń retrospektıvasynda Qazaqstan-Qytaı qatynastarynyń jaı-kúıi men damýyna joǵary baǵa bere kelip, ásirese ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq baǵytta iske asqan jobalardyń nátıjesi týraly aıtyp ótti.
Al qol jetken jetistikterdi saralaı kelip, ekonomıkalyq jáne saıası jetistikterge egjeı-tegjeıli ǵylymı taldaý jasaǵan Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bas dırektory, UǴA akademıgi Serik Seıdýmanovtyń aıtýynsha, eki eldiń «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn iske asyrý jónindegi tabysty yntymaqtastyǵyna jáne aýyl sharýashylyǵy, «jasyl» energetıka, jasandy ıntellekt, qarjy, elektrondyq saýda salalaryndaǵy ózara is-qımyldyń nátıjesi erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Ekonomıkanyń bolashaǵy zor salalaryn damytýdy eki eldiń ǵalymdary zııatkerlik turǵydan qoldaǵan jaǵdaıda aldaǵy jyldarda aýqymdy jetistikterdi kórýge bolady.
Kelesi kezekte sóz alǵan saıasattaný ǵylymdarynyń doktory Aqan Bıjanov eki el ǵalymdarynyń tarıhı tatý kórshilik jolyn jáne óńirlik ekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etýdegi resýrstyq múmkindikterdi utymdy paıdalaný barysyna toqtaldy. Al ony ári qaraı damytý úshin ǵylymı turǵydan damytýǵa mán berý qajet.
Halyqaralyq sımpozıým sarapshylary 30 jyldaǵy ózara tıimdi saıası, saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq negizderi men jetistikterin saralaı kelip, ásirese eleýli kezeń QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń 2013 jylǵy qyrkúıekte Qazaqstan astanasynda Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýin birlesip salý týraly bastamasymen baılanysty ekenine erekshe toqtaldy. Osy bastama aıasynda ekonomıka, saýda jáne kólik, sondaı-aq mádenı-gýmanıtarlyq ózara is-qımyl salalaryndaǵy yntymaqtastyqty úılestirý boıynsha jobalar tyń serpin aldy. Osy oraıda Qazaqstan kórshi elmen yntymaqtastyqqa erekshe mán bere otyryp, sıfrlyq tehnologııalar, aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne logıstıka salalaryndaǵy jobalardy damytýǵa da erekshe kóńil bólip otyr.
Sarapshylar eki el qatynastarynyń pandemııa kezinde tyń serpiliste bolǵanyn atap ótip, aldaǵy ýaqytta Qazaqstan-Qytaı yntymaqtastyǵyn kásibı turǵyda jetildire túsý úshin zııatkerlik baǵytta ózara tıimdi jobalardy qoldap, iske asyrýǵa, ári qaraı nyǵaıtý úderisterine basymdyq berýge baılanysty usynystarymen bólisti.
ALMATY