IT-tehnologııa damyǵan saıyn ınternet-alaıaqtyqtyń da jańa túrleri paıda bolýda. Ishki ister mınıstrliginiń aıtýynsha, elimizdegi qylmystardyń basym bóligi shekaranyń arǵy shetindegi qýlardyń ákki áreketinen oryn alady. Pysyqaılar shetelde otyryp, Qazaqstannan «áriptesterin» izdeıtin kórinedi. Qylmystyq toptyń kóbi osylaı jasaqtalady eken.
Osy rette elimizdiń tártip saqshylary sheteldik áriptesterimen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa kóshken. Nátıje joq emes. AQSh-tyń polıseılerimen birlesip, О́skemen jáne Pavlodar qalalaryndaǵy qylmystarǵa qatysy bar 2 azamat quryqtalǵan. О́z jerinde otyryp alyp, talaıdy ókindirgen ózbek azamaty da qolǵa túsipti. Reseılik quqyq qorǵaý organdarymen de baıandy baılanys ornatylyp, birneshe qylmystyń beti ashylǵan.
«Internet-alaıaqtyqqa qarsy is-qımyl jónindegi sharalar týraly» atty brıfıngte Ishki ister mınıstrligi Krımınaldyq polısııa departamenti Kıberqylmysqa qarsy kúres ortalyǵynyń bastyǵy Jandos Súıinbaı turǵyndardy barynsha saq bolýǵa shaqyrdy.
– Kıberqylmysty aqparattyq tehnologııalardaǵy sońǵy jańalyqtardyń esebinen kún saıyn qýattanyp, jańalanyp kele jatqan qylmys túri dese de bolady. Kıberqylmystyń, onyń ishinde ınternet-alaıaqtyqtyń óte jyldam órshýine pandemııa kezindegi saýda oryndary men dúkender qyzmetiniń kidirisi áser etti. Azamattar ózderiniń tutyný talaptaryn qanaǵattandyrý úshin taýarlar men qyzmet kórsetý túrlerine tapsyrysty ınternet arqyly bere bastady. Mine, osy arada feık pen jalǵan habarlandyrýdyń mazmunyn ajyrata almaǵan azamattar qylmyskerlerdiń quryǵyna ilinip jatty. Atalǵan qylmystyń kıbersalada tez óris alyp ketýine Qazaqstannyń ishindegi jáne taıaý sheteldegi jumyssyzdyq máselesi de keri áserin tıgizdi.
Qylmysty uıymdastyrýshylardyń deni Qazaqstannan tys jerlerde mekendegenin de basa aıtýymyz kerek. Olar kásibı shemasyn júzege asyrý úshin elimizdiń ishinen qolushyn berýshilerdi tartqan. Sol azamattar bankilerden shot ashty nemese Qazaqstan azamattarynyń esepshottary týraly aqparattardy qoldy etken.
Jyl basynan beri bul baǵyt boıynsha 11 myń 500 qylmys tirkeldi. Bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda 15 paıyzǵa tómen (13 515). Bıyl 7 aıdyń ishinde bank qyzmetkerleri men quqyq qorǵaý organdarynyń atyn jamylyp jasalǵan alaıaqtyq qylmys sany 2,5 myńdy qurap otyr, – deıdi J.Súıinbaı.
Sońǵy ýaqytta elimizde qant tapshylyǵyna baılanysty túsinbeýshilik kóp. Turǵyndar tapshy dese, quzyrly mınıstrlikter alańdamaýǵa keńes beredi. Bul qarama-qaıshylyqty óz paıdasyna jaratýǵa tyrysqan alaıaqtar da tabyldy. Almaty qalasynyń Polısııa departamenti krımınaldy polısııasynyń qyzmetkerleri elimizdegi qant tapshylyǵyn «sátti» paıdalanǵan ınternet-alaıaqty ustady. Qylmysker olx.kz saıtyna tómen baǵamen kóterme jáne bólshek saýda arqyly qant satatyny týraly jalǵan habarlandyrý jarııalaǵan. Aqsha qolyna túsken soń alaıaq izin jasyrǵan. Osyndaı 15 áreket jasaǵan. Qylmysker qazir qamaýda otyr.
Sonymen ǵalamtordaǵy aqparattyq qaýipsizdik negizderi qandaı, alaıaqtardyń qurbany bolmaý úshin ne nársege nazar aýdarý kerek? Bank qyzmetkerleriniń nemese quqyq qorǵaý organdarynyń telefon arqyly jasalynatyn – nesıe toltyrý týraly, múlikti satý men qarajatty qaýipsiz shotqa aýdarý nemese qaryz toltyrý týraly «nusqaýlaryna» esh ýaqytta qulaq aspaǵan jón. Quqyq qorǵaý organdary telefon arqyly arnaıy operasııa jasamaıdy.
Eshkimge jeke málimetterdi, plastık kartadaǵa rekvızıtterdi, aqsha aýdarymy týraly túbirtekti, kod pen kodtyq sózdi, tipti «banktiń jáne polısııa qyzmetkerimin» degen jaǵdaıda da tis jaryp aıtpaýǵa tıis. Beıtanys adamǵa, tekserilmegen saıtqa, basqa da kúmándi «kózderge» jeke málimetterdi senip berýge bolmaıdy. Naqty kóz jetkizip teksermeıinshe, aqsha aýdarymy jasalmaýǵa tıis. Taýar alynǵan soń ǵana tólem jasaýǵa kelisý kerek.