Temirjolshylar mekeni sanalatyn Suryptaý kentindegi kóshede aryqtar ashyq kúıinde jatyr. Qandaı aryq deısiz ǵoı? Sý qubyryn júrgizbekshi bolǵan. Alaıda merdigerler sharýalaryn aıaqsyz qaldyrǵan. Jaraıdy, jobany qarjylandyrý nemese aıaqtaý merzimi bıylǵy jylǵa aýysqan shyǵar. Desek te qazylǵan aryqtarǵa ne eskertpe belgi qoımaı, ne qorshamaǵany merdigerdiń de, jergilikti bıliktiń de salǵyrttyǵyn tanytady.
Ol az deseńiz, Lermontov kóshesinde taý-taý bolyp úıilgen qoqystyń jatqanyna da 10 jylǵa jýyqtapty. Ne kerek, sol jaqqa óz aıaǵymyzben bardyq, kórdik, turǵyndardyń bazynasyn tyńdadyq.
Suryptaý kenti qaladan qashyq emes. Irgesinde. Biraq bul jaqta áli de aýyz sý máselesi ózekti degende bas shaıqadyq. Áne-mine aýyz sýǵa jarımyz degenniń ózinde jurttyń sanaýlysyna ǵana sý tıip, birazynyń ańqasy keýip otyr. Al qorshaýy joq aryqtyń jabýsyz kúıinde jatqanyna jazda jyl tolady. О́zge de problema jeterlik.
– Sýdy kelesi kóshedegi bir úıden tasyp ishemiz. Úı sharýasynyń ózine sý joq. Munda zeınetkerler kóp turady. Sýdy dúkennen tasyp ishedi. Shyǵyn. Biraq tartyp, qazyp alǵan kisiler bar. Degenmen deninde sý joq. Endi, baǵdarlamamen sý tartamyz degende sharýalaryn shashyp ketti. Aryqtyń beti jabylǵan joq, ne belgi qoıǵan joq. Jáne on jyl boıǵy qordalanǵan qoqysty shyǵarta almaı kelemiz. Úıilip qaldy. Balalarǵa obal. Aýa lastanady. Qoqysty shyǵaryp berińizder dep shýlap baqtyq. Eshkim qulaq aspady, – deıdi turǵyn Kúlshash Saǵynbaı.
– Meniń osy jerde turǵanyma on jyldan asty. Úı sharýasyna dep úsh metrlik qudyq qazyp aldyq. Aýyz sýdy tasyp ishemiz. Osynda jer qazyp júrgen jigitter sý tartamyz degende qatty qýanǵan edik. Biraq úlgere almaı qaldy ma, áıteýir, túk bitpedi. Bitirgenderi jerdi qazdy da ony qorshamaı ketti. Qalaı tastady, solaı ketti. Onyń ózin retimen qazbaı, sekirip-sekirip ótedi. Ákimdik tekseris júrgizip, qaraý kerek qoı. Erteń, betin aýlaq qylsyn, bireýdiń balasy aryqqa túsip ketse, kim jaýap beredi? Aryqqa sý tolyp qalǵan. Dál Qaraǵandynyń irgesinde osyndaı máseleniń bary qynjyltady bizdi, – deıdi Lermontov kóshesiniń turǵyny Ábilqaıyr Tólepbergen.
Lermontov kóshesindegi jurttyń shaǵymy – osy. Tek, bul eki turǵyn ǵana emes, birneshe kisi muńyn shaqty. Alańdaıtyndary – aýyz sý máselesi. Ashynatyndary – ashyq qalǵan aryqtar. Shyr-pyr bolatyndary – balalarynyń qaýipsizdigi. Al buǵan bas aýyryp, baltyry syzdaǵan quzyrly organdy baıqamadym. Nege deseńiz, osy salaǵa jaýapty Álıhan Bókeıhan aýdany ákiminiń orynbasary Sátbek Ábdihalyqovqa telefon shalyp, mán-jaıdy jetkizdim de, jaýap berýin suradym. Birden keliskenimen jaýapty sozyp júrdi. Esinen shyǵyp ketken bolar dep keshkilik Whatsapp jelisi arqyly qaıyra esine saldym. Maǵan silteme jiberdi. Onda esep úshin salynǵan foto men aqparat qana tur. Taǵy da suradym: «Aýyz sý máselesi qashan tolyq sheshimin tabady?», «Nege qorshalmaǵan? Qaýipsizdik qamtamasyz etý sharalary qaıda?» jáne «On jyl boıǵy qoqysty qashan shyǵarasyzdar?» dep saýaldy nyqtap, qaıyra joldadym. Alaıda ákim orynbasary suraqtan jaltardy ma, kim bilsin, taǵy da suraǵyma tolyqqandy jaýap ala almadym. Jekeme tómendegideı jaýaptardy joldapty. Qaz-qalpynda bereıik. Sebebin tómende túsindire ketemin…
«2021 jyly merdiger uıym («Dáneker» JShS) Lermontov kóshesi, Novaıa, Rabochaıa jáne Ýranovyı tuıyq kósheleri boıynsha qurylys-montajdaý jumystaryn aıaqtady, shamamen 8,9 km jeli ótkizildi. Sý qubyry jelileriniń qurylysy 2022 jyly jalǵastyrylady.
Sý qubyry qurylysy baǵdarlamasynyń ákimshisi «Qaraǵandy qalasynyń kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi» MM bolyp tabylady».
«Bıyl aýdan boıynsha ruqsat etilmegen qoqys tastaıtyn jerlerdi joıý boıynsha 009 «Eldi mekenderdiń sanıtarııasyn qamtamasyz etý» baǵdarlamasy boıynsha bıýdjettik qarajattar bólindi. Búgingi kúni elektrondy memlekettik satyp alýlardyń konkýrstyq rásimderi júrgizilýde, qorytyndylar shyǵarylyp, qyzmetterdi jetkizýshimen shart jasalǵannan keıin Qaraǵandy qalasynyń Álıhan Bókeıhan aýdany boıynsha onyń ishinde josparda kózdelgen ruqsat etilmegen qaldyqtardy ornalastyrý oryndaryn ýaqtyly joıý josparymen kosmomonıtorıng nátıjesinde anyqtalǵan qoqystardy joıý boıynsha tıisti sharalar qabyldanatyn bolady. Ruqsat etilmegen qoqys tastaıtyn jerlerdi joıý máselesi aýdan ákimi apparatynyń turaqty baqylaýynda».
Siz mundaı jaýapqa qanaǵat eter me edińiz? «Men ne deımin, dombyram ne deıdi?». Túsinikti tilmen 2-3 márte joldaǵan edim saýalymdy. Ol kisiniń jaýaby – osy boldy. Ákim orynbasaryna bir qyzmetkeri joldaǵan bolýy kerek. Ol sony maǵan jibere salyp, ońaı qutylǵan syńaıly. Whatsapp arqyly kelgen habardyń tóbesinde «pereslannoe soobshenıe» degen jazý tur. Sondyqtan osy máselege tikeleı jaýapty basshy tilshiniń saýalyna, turǵyndardy tolǵandyrǵan máselege júrdim-bardym qarasa, bizde shynymen qadir qalmaǵan eken…
Al ashyq qalǵan jyra men taý-taý bolǵan qoqystan jergilikti turǵyndar zardap shegip otyr. Kúni keshe ǵana osy Suryptaý kentinde toǵyz jasar balanyń aryqqa qulap, kóz jumǵany esterińizde bolar. Dál sol qaıǵyly oqıǵa qaıtalanbasyna kim kepil?!
Qasymhan ǴALYM,
jýrnalıst
Qaraǵandy