Almaty qalalyq Polısııa departamenti Krımınaldyq polısııa basqarmasynyń basshysy Qýatbek Naýatov О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte qala turǵyndaryn ınternet-alaıaqtardan abaı bolýǵa shaqyrdy. Sıfrly tehnologııalar qaryshtap jatqan dáýirde azamattardyń jeke derekterine qol jetkizý alaıaqtar úshin qıyndyq týǵyzbaıdy. Osy oraıda saqtyq sharalary týraly habardar etken vedomstvo basshysy alaıaqtar jıi qoldanatyn ádis-tásilderden habardar etti.
Krımınaldyq polısııa basqarmasynyń derekteri boıynsha, jyl basynan beri qalada 1560 ınternet-alaıaqtyq faktisi tirkelgen. Sońǵy 5 jyl ishindegi málimetterge súıensek, 2017 jyly qalada – 90, 2018 jyly – 142, 2019 jyly – 666, 2020 jyly – 1677, ótken jyly 3398 ınternet-alaıaqtyq tirkelgen. Al mundaı qylmys túrlerin ashý 4,3 ese ósken. О́tken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda qylmys sany 34,6 paıyzǵa azaıǵan. Qýatbek Naýatovtyń aıtýynsha, osy jyldyń 7 aıynda mundaı qylmystardy ashý kórsetkishi 30 paıyzǵa artyp otyr. «Internet salasyndaǵy qylmystar sanynyń azaıýyna tártip saqshylary júrgizetin profılaktıkalyq jumystar yqpal etýde. Vedomstvonyń jedel qyzmetkerleri men baspasóz qyzmeti taratqan habarlamalar, alaıaqtardyń qylmystyq syzbalary týraly beınebaıan, aqparattar ortalyq kósheler men kınoteatrlardyń elektrondy bılbordtarynda ornalastyrylǵan», deıdi basqarma basshysy. Departament ókili qala turǵyndaryn saq bolýǵa shaqyra otyryp, beıtanys adamdardyń ótinishi boıynsha Anydesk jáne Teamviewer syndy qashyqtan kirý baǵdarlamalaryn ornatpaýdy eskertti. Bul baǵdarlamalar alaıaqtarǵa telefon kitapshasyna, mobıldi bankterge jáne gadjettiń jadynda saqtalǵan basqa jeke málimetterge tolyq qol jetkizýge múmkindik beredi. Aldaýdyń tanymal tásilderiniń biri – ózderin banktiń qaýipsizdik qyzmetkeri retinde tanystyratyn qońyraýlar. Jábirlenýshilermen áńgime barysynda olar ózderiniń shottarynan kúdikti tranzaksııalar jasalyp, jańylystyrylǵanyn aıtady. Jábirlenýshilerden aqsha qarajatyn únemdeý maqsatynda uıaly telefonyna Anydesk nemese Teamviewer qosymshalaryn júkteýdi suraıdy. Bul baǵdarlamalar smartfonǵa jáne sáıkesinshe mobıldi bankıng qosymshasyna tolyq qol jetkizýge múmkindik beredi. Sonyń nátıjesinde alaıaqtar jalǵan shottarǵa zańsyz tranzaksııalar júrgizedi. Bul – alaıaqtardyń jıi qoldanatyn ádisi. Osy ádis boıynsha áreket etken 461 qylmystyq is sotqa joldandy.
Mundaı jaǵdaıda Qýatbek Naýatov dereý polısııaǵa habarlasýdy, sonymen birge barlyq hat-habardy saqtaýdy, ekrannyń skrınshotyn túsirýdi (keıbir messendjerlerde qylmyskerler barlyq dıalogti ózderi joıa alady), bankomat nemese aqsha salý termınalyn qoldanǵanda chekterdi saqtaý qajettigin eskertti. Q.Naýatovtyń aıtýynsha, ınternettegi alaıaqtyqty áshkereleý jáne tergeý qıyn. О́ıtkeni ol transshekaralyq sıpatqa ıe, ıaǵnı jábirlenýshi bir aımaqta, al qylmysker basqa elde otyrýy múmkin. Mundaı tásilderde ártúrli bank shottary, plastıkalyq kartalar, úshinshi tulǵalarǵa resimdelgen abonenttik nómirler paıdalanylyp, qolma-qol aqshaǵa aınaldyrý jalǵan tulǵalar arqyly iske asady. Olx.kz, Kolesa.kz, Krisha.kz, Market.kz, Instagram.com jáne Vkontakte.com áleýmettik jeliler ınternet-alaıaqtyq keń taraǵan platformalar bolyp tabylady.
Sondyqtan onlaın-qyzmetterdi paıdalaný jáne ınternet arqyly taýarlardy satyp alý kezinde abaı bolý qajet. Jeke bank kartalary, jeke basqa qatysty derekterdi berýdiń qajeti joq. Sondaı-aq ınternetten satyp alynǵan ónimge aldyn ala tólem júrgizbesten buryn ınternet dúken jaıly aqparatty tekserip alǵan jón.
ALMATY