Sahara ǵulamasy atanǵan Bekasyl Bıbolatuly adamzattyń qymbat jaýharlarynyń birinen sanalatyn «Zıkzal» atty eńbeginde «Alla adamdy asa súıispenshilikpen jáne sanaly etip jaratqan. Sonymen birge ol ár adamnyń ǵumyry men taǵdyryn jazyp qoıǵan» dep aıtady. Sondyqtan bolar, keıbireýler júz jasasa da, búkil ómirin bos ótkizedi. Al keıbireýler maǵynaly ómir súrip, artynda óshpes iz qaldyrady.
Búgingi áńgimemizdiń basty keıipkeri – Anarbek Orman. Ony ońtústik óńiri ǵana emes, búkil respýblıka jurtshylyǵy biledi desek, artyq bolmas.
Kópbalaly otbasynda ómirge kelgen ol, jastaıynan aýyldyń borpyldaq maı topyraǵyn armansyz keship, qyzyqty balalyq shaqty basynan ótkerip, Uly Otan soǵysyna qatysyp, kapıtan degen shen alyp, aýyr jaraqattanyp, bir qolynan aıyrylǵan, alǵashqyda aýyldyq mektepte muǵalim, sonan soń dırektor bolyp istegen ákesine úı sharýashylyǵyna qatysty barlyq másele boıynsha járdemdesip, eńbekqor ári tózimdi bolyp ósedi. Orta mektepti bitirgennen keıin arman jetelep, ınstıtýtqa túskeli qalaǵa tartady. Biraq talapkerlerdiń kóptiginen qalaǵan oqýyna túse almaı qalady. Ákesiniń keńesimen qujattaryn ınstıtýttyń ınjener-mehanık daıyndaıtyn keshki bólimine ótkizip, stýdent bolyp qabyldanady. Sol kezden bastap sanaly ómiriniń kóp bóligi qalada ótedi. Qalalyq sý arnasynda jumysqa ornalasyp, kúndiz sonda jumys istep, keshke ınstıtýtta bilimin jalǵastyrady. Instıtýtty bitirgen kezde, ol otbasyly ári tájirıbeli maman bolyp shyǵady. Bir-eki jyl ózi týyp-ósken jerinde aýdandyq sý bóliminde mehanık bolyp isteıdi. Sodan soń Shymkent qalasynyń kommýnaldyq sharýashylyǵynda bólim bastyǵy, odan ári Shaıan aýdandyq kommýnaldyq sharýashylyǵyn, Shymkent qalasyndaǵy turǵyn úı basqarmasyn, qalalyq sý arnasyn (burynǵy «Gorvodokanal» dep atalatyn mekeme) basqarady. Jan-jaqty iskerligimen kózge túsken ol táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary, sodan soń eki ret Shymkent qalasynyń ákimi, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary, 1998 jyly qaıtadan qalalyq sý arnasynyń basshysy bolyp taǵaıyndalady. 2009-2011 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Sý sharýashylyǵy komıtetin basqarady. Odan soń Shymkent qalasyna qaıta oralyp, «Sý arnasy-Marketıng» JShS bas dırektory boldy. Sodan beri osy kúnge deıin Shymkent megapolısiniń turǵyndaryn aýyz sýmen qamtamasyz etýmen aınalysýda.
Sýsyz ómir joq ekeni málim. Bizdiń ata-babalarymyz sý degen eki ǵana áripten quralǵan móldir suıyqtyqta tirshiliktiń kózi jatqanyn jaqsy bilgen. Olar ejelden bulaq kózderin ashyp, toǵandar jasap, aryqtar men qudyqtar qazyp, ishýge paıdalanylatyn sýlardyń sapasy men tazalyǵyna erekshe mán bergen.
Qazirgi zamanda sý turmystyq tirshiliktiń ajyramas bóligine aınalǵany málim. Sondyqtan sýdyń mańyzy burynǵydan arta túspese, esh kemigen joq. Búginde qala turǵyndarynyń sany 1,5 mln-ǵa jaqyndady. Olardyń bárin ishýge jaramdy aýyz sýmen qamtamasyz etý ońaı sharýa emesi belgili (Keńes ókimeti tusynda Shymkentte 350 myńdaı adam ǵana turatyn, ıaǵnı qazirgimen salystyrǵanda eki ese az. Soǵan qaramastan sýdyń jaz aılarynda jetkiliksiz bolǵanyn, qubyrlar tesilip, aılar boıy jóndelmeı jatatynyn baıyrǵy qala turǵyndary áli esinen shyǵara qoıǵan joq. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri 30 jyl ótse de, kóptegen qalalar men aýyldar osy kúnge deıin sapaly aýyz sýǵa jarymaı otyrǵanyn jurtshylyq jaqsy biledi.
Keńes ókimeti kezinde Shymkenttegi qalalyq «Gorvodokanal» atalǵan mekeme táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary jekeshelendirilip, «Sý arnasy –Marketıng» jeke sharýa seriktestigi dep ataldy. Ol 30 jyl ishinde Qazaqstanda ǵana emes, TMD-daǵy myqty kásiporyn- dardyń birine aınaldy. Sol kezdegi kóptegen kemshilik joıylyp, orynsyz shyǵyndar azaıdy. Qazir onda myńnan astam joǵary deńgeıli mamandar jumys isteıdi. Qalalyq sý arnasy eń jańa, bir ortalyqtan basqarylatyn, álemdik deńgeıdegi jabdyqtar men ozyq tehnologııalardy paıdalanady. Olarǵa qajetti elektr energııasynyń kóp bóligin mekemeniń ózi óndiredi. Sonyń nátıjesinde, qala halqy kóp jyldar boıy elimizdegi eń sapaly, eń arzan jáne táýlik boıy toqtaýsyz berilip turǵan aýyz sý ishýge qol jetkizip otyr. Paıdalanylǵan shaıyndy sýlardy tazartý úshin polshalyq tehnologııa qoldanylady, bul prosess onlaın rejimde baqylanady. Tazartýdan ótken sý aýyl sharýashylyǵynyń qajetin óteýge jiberiledi. Sondaı-aq káriz qaldyqtarynan shyqqan bıogazdan elektr energııasy óndiriledi. Mundaı tehnologııa Qazaqstan túgili Ortalyq Azııa elderinde de endirilmegen.
1998-2006 jyldar aralyǵynda TMD elderi arasynda birinshi bolyp barlyq tutynýshyǵa eseptegish quraldar qoıylǵan, tozyǵy jetken jaramsyz sý qubyrlary túgeldeı aýystyrylǵan. Sonyń nátıjesinde kóp adam sýdy ysyrap etpeı, únemdeýge kóshken. Sol kezden bastap Shymkent qalasynda sý máselesi tolyǵymen sheshildi.
Osy jetistiktiń bárin eskere otyryp, Qazaqstan Úkimeti 2020 jyly arnaıy qaýly qabyldap, Shymkent qalasyndaǵy sý arnasynyń tájirıbesin elimiz boıynsha taratý týraly tapsyrma bergen. Bul jerde osy kúnge deıin atqarylǵan jumystar memlekettiń bıýdjetiniń esebinen emes, tek jeke sharýashylyq seriktestiginiń óz qarjysy men Eýropalyq damý jáne qaıta qurý bankiniń bergen kredıtine jasalǵanyn atap ótken jón bolar. Halyqaralyq banktiń atalǵan mekemege memlekettiń kepildiginsiz nesıe berýi kóp nárseni ańǵartsa kerek. Osynyń bárin qala jurtshylyǵy Anarbek Ońǵarulynyń eren eńbeginiń jemisi dep baǵalaıdy. Sondyqtan bolar olar oǵan senim artyp, otyz jyl boıy qalalyq, oblystyq maslıhattyń depýtaty etip saılap otyr. Sonymen qatar ol Túrkistan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń, Shymkent qalasynyń, Túrkistan qalasynyń, Báıdibek, Saıram, Túlkibas, Saryaǵash, Tarbaǵataı, Zaısan aýdandarynyń «Qurmetti azamaty». Onyń eńbegi memleket tarapynan da joǵary baǵalanyp, «Qurmet», «Parasat» jáne «Dostyq» ordenderimen marapattalǵan.
Anarbek Ońǵaruly qoǵamdyq jumystarǵa da belsendi aralasatyn adam. Ol kóp jyl boıy qalalyq «Nur Otan» (qazirgi «Amanat») jáne «Aq jol» partııasynyń aımaqtyq fılıaldaryna basshylyq etti. Zeınetke shyqqannan beri qalalyq klassıkalyq jáne jaǵajaı voleıbol federasııasyn basqaryp júr. Atalǵan federasııa qala halqyna ǵana emes, elimizdiń sportsúıer jurtshylyǵyna, sondaı-aq kórshi elderge de jaqsy málim. Sondyqtan bolar, osy jyldyń tamyz aıynyń 20-shy juldyzynda Shymkent qalasynda ótken Anarbek Ońǵarulynyń 70 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan halyqaralyq týrnırge on eki otandyq jáne tórt sheteldik (Qyrǵyz, О́zbekstan, Reseı) komandalary qatysyp, jaqsy óner kórsetip, qala jurtshylyǵynyń rızalyǵyna bólendi.
Jalpy, Anarbek Ońǵaruly sportty janyndaı súıedi, osy kúnge deıin voleıbol oınaıdy, jastarǵa salamatty ómir súrýdi nasıhattaýdan jáne olarǵa qolynan kelgen jaǵdaıdy jasaýdan jalyqpaıdy. Sonymen qatar qalany abattandyrýǵa jáne qorshaǵan ortany qorǵaýǵa atsalysyp júrgen birden-bir azamat. Sondyqtan bolar ol basqaratyn mekemeniń eń kórikti jerinde «Ormandy sen qandaı jaqsy kórseń, orman da seni jaqsy kóredi» degen kólemdi banner ilýli tur.
Qazirgi kezde Anarbek Ońǵaruly men Qudaı qosqan zaıyby Gúlnar úlken áýlettiń alyp báıteregi ispetti, ekeýi nemere, shóbere jáne shópshek kórip otyr. Olar ózderinen taraǵan urpaqtarynan basqa, búkil jaqyn týystaryna kóleńkesin túsirip, olarmen qoldaǵy baryn bólisip, járdemdesip otyrady. Sonymen qatar ákesiniń týǵan jeri men muǵalim bolyp istegen jerinde óz qarjysyna mektep pen meshit salyp, sondaǵy áleýmettik jaǵdaıy tómen adamdarǵa kóp jyl boıy qarjylaı kómek berip júr. Onyń mesenattyǵy munymen ǵana shektelmeıdi, ony ońtústik jurty jaqsy biledi. Eldiń qamyn jep, amanaty men úmitin arqalap júrgen osyndaı azamat 70 jasqa keldi. Onyń ónegeli ómiri óskeleń urpaqqa úlgi bolary anyq.
Erjan ISAQULOV,
saıası ǵylymdar doktory