• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Rýhanııat 05 Qyrkúıek, 2022

Ǵasyr únin jetkizgen

2483 ret
kórsetildi

Kezinde respýblıkaǵa ǵana emes, alys-jaqyn shet memleketterge deıin tanylyp, ult ónerin asqaqtatyp, el me­reıin ósirgen aıtýly óner ujymynyń biri – 1974 jyly burynǵy Torǵaı oblysy fılarmonııasy janynan qurylǵan «Sherter» folklorlyq-etnografııalyq ansambli. Onyń qurylýyna sol jyldary jańadan ashylǵan oblysta partııa komıtetiniń úshinshi hatshysy bolyp jaýapty qyzmet atqarǵan halqymyzdyń ardaqty azamaty, kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri О́zbekáli Jánibekov tikeleı qoldaý kórsetti.

Qart Torǵaı óńirinde «Sher­ter» dese eleń etpeıtin jan joq. Ásirese jasy kelgen úlken kisiler biregeı ujym, onda óner kórsetken ánshiler týraly tam­sanyp aıtady. Alǵashqy qu­rylǵannan ansambl syrnaı, qamys syrnaı, shańqo­byz, asataıaq, tuıaqtas, qobyz sekildi halqymyzdyń kóne mýzykalyq aspaptaryn qaıta jańǵyrtýdy murat tutty. Árıne, ansambl ataýyna ıe bolǵan kóne shekti mýzy­kalyq «Sherter» aspaby basty aspap sanaldy.

Negizinen, «Sherter» folk­­lorlyq-etnografııalyq an­sam­bliniń irgetasyn 1971 jy­ly «Torǵaı áýenderi» atty estra­da­­lyq ansamblin qurǵan ónerli jas­tar qalady. Alǵashqyda onyń negizgi quramyna – Qaıyrjan Maqanov, Qypshaq Qoıǵarın, Qazymgúl Bozanova, Aıjan Nastaeva sekildi daryndy óner ıeleri alyndy. Odan keıin óner ujymy Jaqsylyq Qazyqanov, Saparǵalı Qodarov, Toıǵan Izim, Shotpaı Joldasbekov, Saılaý Ordabaev, Otarkúl Muqatova, Ábjan Sársenbaev, Keńes Bir­ma­ǵambetova, Ǵalymjan Qur­manov, Darıǵa Qurmanova, Mol­dash Faızýllın, Tursynbek Álma­ǵambetov, Jaqsygúl Bóltirikova, Meıramǵalı Jumabaev, Ja­ryl­qasyn Ábiltaev jáne t.b. talantty jastarmen tolyǵyp, ansambldiń arnasy keńeıip, repertýary ulttyq naqyshqa baı án-kúı, bı, terme jáne monolog, kórkem sóz oqý sekildi túrli janrlarmen jandana tústi. Bastapqy kezde óner ujymy oblystyń Amangeldi, Jangeldın, Esil, Jaqsy, Qıma, Jarqaıyń sekildi aýdandaryna gastroldik saparmen shyǵyp, jergilikti halyqtyń yqylasyna bólendi.

Belgili bıshi, pedagog, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen ártisi Toıǵan Izim «Sherterdi» halyq jaqsy kórgendigin aıtady.

«Qazirde folklorlyq ansamblder jeterlik, biraq olardan shyqqan bógde dybystar men metaldyń úni qulaq jarady. «Sherterde» ondaı artyq dy­bys bolǵan emes. Taza mýzyka­lyq aspaptardyń úni estiletin. О́nerpazdar urmaly aspap­ta­ǵy yrǵaqty ustap, súıemeldep otyratyn. Ansambldiń reper­týary da baı boldy. Ony О́zbekáli aǵanyń ózi qadaǵalady. Ásirese ol kisi halyq án-kúıi men jergilikti óńirge arnalǵan týyndylardy aıtýǵa mán ber­di. Mysaly, Qazymgúl Boza­nova «Aǵajan-Látıpa», «Ar­qalyqtyń aq tańy», «Qyz qýý» degen ánderdi shyrqaǵanda kó­rermender ornynan turyp ketetin. «Sherterde» alǵashynda Saparǵalı degen jigitten basqa mýzykant bolmady. Sonda da qarap qalǵan joqpyz. О́zaǵań Amangeldi aýdanynan qobyzshy Sapar Ábenov aǵamyz­dy aldyrdy. Jangeldın aýdanynan Shotbaı Joldasbaevty ta­ýyp alyp, oǵan konsert júrgi­zip, satırıkterdiń sketchin oqytty. Aýyldardy jıi aralaımyz. Ansambl quramyndaǵy jalǵyz bıshi bolǵandyqtan, bir konsertte sahnaǵa 8-9 ret shyǵamyn. El adamdary bizdi quraq ushyp qarsy alyp, jany qalmaı kútedi. Án-kúıimizdi uıyp tyńdaıdy. Osylaı «Sherterdiń» aty Tor­ǵaıǵa ǵana emes, Qazaqstanǵa tanyldy» deıdi ol kisi ótken kúnderden syr shertip.

Jalpy, «Sherterdiń» dańqy Qazaqstanǵa ǵana emes, basqa da elderge keń tanymal bolýy­na О́zbekáli Jánibekov aǵamyz zor úles qosty. Ol kisi ansambldiń repertýarynan bastap, ártis­terdiń kıimine deıin mańyz be­rip, árbir repertýardy saraptap otyrdy. О́nerpazdar kóne mýzykalyq aspaptardy sheber meńgerip, onyń tarıhyn tereń bilý úshin belgili mýzykatanýshy Bolat Sybanovty shaqyryp, dáris ótkizdi. Tipti Máskeýden tanymal horeograf Olga Vsevo­lodskaıa-Galýshkevıchti arnaıy aldyryp, qazaq bı ónerin zerttep, ony damytýǵa jaǵdaı jasady.

1974 jyly sol kezdegi eli­mizdiń bas qalasy – Almatyda Torǵaı oblysynyń kúnderi ótip, sonyń aıasynda óner kórsetken «Sherter» ansamblin kórýge kelgen jurtshylyqtyń qarasy kóp bolyp, «Qazaqkonsert» zalynda ıne shanshar oryn bolmaǵan desedi. Sodan bastap arqaly ansambldiń aty shyǵyp, res­pýblıkanyń barlyq óńirin aralap, kórermenderiniń rıza­shy­lyǵyna bólendi. Budan bólek, Reseı, Úndistan, Iran, Polsha, Bolgarııa, Vetnam, Koreıa, Fı­lıppın, Japonııa sekildi shet mem­leketterge gastroldik saparmen baryp, solardyń sahnasynda halqymyzdyń kóne mýzy­kalyq aspaptarynyń únin jań­ǵyrtyp, ult ónerin asqaqtatty.

Bir sózben aıtqanda, ulty­myzdyń uly perzenti, Halyq Qaharmany Nurǵısa Tilendıev kezinde «Sherterdiń» ónerine tánti bolyp, ony «Qazaqstandaǵy folkorlyq-etnografııalyq an­samblderdiń ákesi» dep baǵa­lapty. Qazaqtyń kóne mýzy­ka­lyq aspaptary arqyly ǵasyr únin jetkizip, dańqy biraz elge jaıylǵan biregeı óner ujymyna budan artyq baǵa da joq sekildi...