«Aq jol»-dyń ǵasyrlyq joly

Gazet 1922 jyldyń 1 mamyrynan ju­mysyn bastap, 1924 jyldyń tamyz aıyn­da «Eńbek» degen atpen shyǵa bastady. Áýlıeata oıazynyń aýdan bolyp qaıta qurylýyna baılanysty 1929 jyldyń 1 qań­­tarynan «Dıqan daýsy» atty aýdan­dyq gazetke aınalsa, «Jappaı ujym­dastyrý» naýqanyna baılanysty gazettiń aty 1931 jyldyń basynan «Kolhoz­shy», 1938 jyly qaıta ózgeriske ushyrap «Kolhoz jolyna» aınaldy. Qandaı qıly mezetterde de jurt múddesine bolysyp, jesirdiń muńyn, jetimniń zaryn joqta­ǵan atpal basylym Táýelsizdik tańyna jetip, «Aq jol» atyn ıemdendi. Basylym­da belgili jazýshy, detektıv janrynyń negizin qalaǵan Kemel Toqaev, jazýshy Jaıyq Bekturov, Ǵaısa Sarmýrzın, daraboz aqyndar Tynyshbaı Rahym, Jaqsy­lyq Sátibekov, Arǵynbaı Bekbosynovtar qyzmet etti.

Basylymnyń ǵasyrǵa tolǵan mereıtoıy Saryarqanyń tórinde, Nur-Sultan qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Ult­tyq akademııalyq kitaphanasynda atap ótildi. Is-shara Memleket basshysy ­Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaýy­men ashyldy. Ony Prezıdenttiń keńes­shisi Málik Otarbaev oqyp berdi. Oǵan Parlament depýtattary Nurtóre Júsip, Darhan Myńbaı, Janarbek Áshimjan, QR Prezıdentiniń keńesshisi, akademık Baýyrjan Omarov, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» JShS-niń bas dırektory Dıhan Qamzabekuly, «Habar» agenttigi» AQ basqarma tóraǵasy Berik Ýálı, «Qazaq gazetteri» JShS bas dırektory Shamshıdın Patteev jáne ózge de belgili tulǵalar qatysty. Kesh tizginin qolǵa alǵan Májilis depýtaty Meırambek Tólepbergen basylymnyń tarıhy men qazirgi jaı-kúıinen sóz qozǵady.

Prezıdent keńesshisi Málik Otarbaev «Aq jol» gazetiniń júz jyldyǵyna arnalǵan Prezıdent Qasym-Jomart Kemelulynyń quttyqtaýyn saltanatty túrde oqyp berdi. «Qurmetti «Aq jol» gazetiniń ujymy! Barshańyzdy ba­sylymnyń júz jyldyq mereıtoıymen shyn júrekten quttyqtaımyn. Alǵash 1922 jyldan bastap shyǵa bastaǵan gazet Áýlıeata okrýginiń jylnamasyna, oblys halqynyń rýhanı bolmysynyń shejiresine aınaldy. О́ziniń baıypty baılamdary, salmaqty oılary bar bedeldi aqparat quraly retinde tanyldy. «Aq jol» óńirdegi jýrnalısterdiń túlep-ushqan ustahanasy, ǵasyrǵa jýyq tarıhy bar qara shańyraqta kásibı tilshilerdiń shyǵarmashylyq mektebi qalyptasty. Bul ujymnan talaı bilikti maman, qarym­dy qalamger sharbolattaı shyńdalyp shyǵyp, aqparat álemine qanat qaqty» dep Memleket basshysy óz yqylasyn bildirdi.

Alqaly jıynda sóz alǵan Prezı­dent keńesshisi, belgili pýblısıst-ǵa­lym Baýyrjan Omarov: «Aq jol» zııaly­lar­dyń bas qosatyn oshaǵyna, úlken qalam­gerlik mektepke aınaldy» dedi. Sondaı-aq ol «Aq jol» gazetiniń ujymyna ózi­niń ­nıettes ekenin jetkizip, basylym ujymyna shyǵarmashylyq tabys tiledi.

Aqsaqal qalamger Elen Álimjan she­jireli ba­sy­lymnyń ardageri retinde gazet tarıhyna kóz jiberip, estelikterimen bólisti.

– «Aq jol» gazetine alǵash ret 1970 jy­ly keldim. 1972 jyly ujym bolyp ga­zettiń 50 jyldyq mereıtoıyn atap ótip, toıladyq. «Aq jol»-dyń al­ǵash­qy av­torlarynyń biri – Muhtar Áýe­zov. Saıası jáne ádebı alań re­tinde qa­lyptasqan gazet redaksııasynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń kóp­tegen múshesi tárbıele­nip shyqty. Olar­dyń qatarynda Kúlásh Ahmetova, Arǵynbaı Bekbosyn, Áldihan Qaldybaev, Baqtııar Ábildauly syndy tulǵalar bar.

Alqaly jıynnyń kórigi qyzyp, sıpaty ashyla tústi. Parlament Senatynyń depýtaty Nurtóre Júsip aqparat sala­syn­daǵy birshama máselelerge toqta­lyp ótti.

– Jalpy, gazet ádilettiń shyraqshysy, jalaýgeri. Aqıqattyń, shyndyqtyń ordasy shynynda gazetter. О́kinishke qaraı, qazir sol sóz qýaty, sózdiń jylýy, jalpy sózdiń qadiri qashqan kezeńge keldik. Al shynynda qazaqqa kúzetshi bolatyn osy buqaralyq aqparattyq quraldary. Eger qazaq basylymdaryndaǵy kóterilgen ult­tyq dúnıelerdiń barlyǵyn jipke tizip turyp aı saıyn, bolmasa alty aı sa­ıyn nemese bir jylda qaǵazǵa túsiretin bolsa, qazaqtyń búkil máselesiniń sý be­tine qalqyp shyǵatynyna bek sene­min. О́ıtkeni barlyq másele osy ult­tyq baspasózderde. Gazetter – tildiń saq­shysy. Sondyqtan «Aq jol» gazetiniń bas­­shylyǵyna, ardagerlerine, tileýles qansha azamattaryna mereılerińiz ústem bolsyn, Alla Taǵala qýattaryńyzǵa qýat qosyp, denderińizge saýlyq bersin, – dedi.

Sonymen qatar Parlament Májili­siniń depýtaty Darhan Myńbaı myrza atalǵan gazet jýrnalısteriniń jumysy, laıyqty baǵalanýy kerektigin eske saldy.

– Prezıdentimiz Joldaýynda eńbek­qorlyq jóninde basa aıtyldy. Barlyq jýrnalısterdi shyn máninde asqan eńbek­qor jandar dep aıta alamyn. Sherhan Murtazanyń mereıtoıynyń aldynda ótip otyrǵan bul sharanyń ózindik sım­voldyq máni bar. «Aq jol»-dyń 100 jyl­dyq mereıtoıyn elordada atalyp ótilýi kóńil qýantyp otyr. Biz árbir oblystyq, aýdandyq gazetterdiń ózine saı már­tebesin bere almaı júrmiz. Mundaı is-sharalar basylymdardy baǵalap, qadirleýge jol ashýy tıis, – dedi.

Alqaly jıynda sóz alǵan qalamger Kósemáli Sáttibaıuly «Aq jol» oblys­tyq gazet bolsa da, «Egemen Qazaqstan», «Jas Alash» sekildi erte kezderden bas­talǵan tarıhy bar basylym ekenin jet­kizdi. Onyń aıtýynsha, qandaı alasapyran kezeńderde de basylym óz ba­ǵytynan, jeke ustanymynan taıma­ǵan, aqıqattyń aq semserin silteýden tan­­baǵan. Máselen jeltoqsan oqıǵasy tusynda Taraz qalasynda bir ǵana qazaq mektebi bolyp, basylym bul máseleni qaımyqpaı batyldyqpen kótere biledi. Sonyń arqasynda dittegen maqsatqa qol jetti. Kósemáli Sáttibaıulynyń sózine qaraǵanda, búginde Taraz qalasynda 80-ge jýyq qazaq mektebi baryn maqtanysh­pen atap ótti.

Jıynda Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan dástúrli basylymnyń baıraq­ty kezeńi áli alda ekenin atap ótti.

– Aqparat belesinde áli de sáýleli sátter týady. Oǵan daý joq. Ár adam qandaı qyzmette bolsyn, meıli tilshi bolsyn, meıli bólim basshysy bolsyn, bas redaktor bolsyn, qarapaıym oqyrman bolsyn óziniń erik-jigerin aqparat keńistiginiń damýyna jumsasa, osydan artqan úles joq, sol arqyly biz aqparat salasyn durys baǵytta ustaımyz dep oılaımyn. «Aq jol» gazetinde tamasha qalyptasqan shyǵarmashyl ujym, talantty jigitter bar. Osy azamattarǵa amandyq tileımin. «Aq jol» gazeti jasaı bersin. Ǵasyrlyq toı barshańyzǵa qutty bolsyn! – dedi.

Ǵasyr jasaǵan basylym aldaǵy ýaqytta da ult rýhanııatyna altyn tereze ashyp, el ıgiligine úlesin qosary sózsiz. Adamdyq, ar dıqanshylarynyń joly ashyq, rýhy myǵym bolǵaı!