Batys Qazaqstan oblysynyń negizgi kapıtalyna keıingi úsh jyl ishinde 1,5 trln teńge ınvestısııa quıyldy. Syrtqy ınvestısııa tartý boıynsha elimizdegi kóshbasshy oryn da Aqjaıyq óńirine tıesili.
Jaǵyrapııalyq jaǵynan qolaıly, Batys jáne Shyǵys Eýropaǵa eń jaqyn ornalasqan oblystyń ekonomıkalyq áleýeti óte zor. Buǵan damyǵan kólik ınfraqurylymyn, jerasty tabıǵı baılyǵy men kásibı biligi joǵary mamandar shoǵyryn qossańyz, óńirdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵy arta túsedi. О́z kezeginde oblys basshylyǵy da munda kelgen ınvestorlar úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaýǵa tyrysyp keledi. Kásipkerlikti qoldaý, olar úshin «bir tereze» qaǵıdasy áý bastan jaqsy jolǵa qoıylǵan.
«Barlyq yqtımal ınvestorlardy bizdiń Aqjaıyq óńirine shaqyramyz. Olarǵa jan-jaqty kómek kórsetýge árqashan ázirmiz. Bizdiń ekonomıkanyń negizgi baǵyty – munaı-gaz salasy, agroóndiris kesheni jáne mashına jasaý ónerkásibi», deıdi oblys ákimi Ǵalı Esqalıev.
Forýmnan kútken nátıje
WestKazInvest halyqaralyq ınvestısııalyq forýmy – oblystyń ınvestısııalyq áleýeti men jobalaryn jan-jaqty tanystyryp, jańa óndiristerdi lokalızasııalaý, saýda-ekonomıkalyq baılanystardy ornatý maqsatynda ótetin dástúrli jıyn. Keıingi jyldary pandemııa sebebinen sál irkilgen basqosý bıyl qaıta jandandy. Qyrkúıek aıynyń sońǵy aptasynda Oral qalasynda Túrkııa, Izraıl, Portýgalııa, Ulybrıtanııa, AQSh jáne Reseı Federasııasynyń bıznes jetekshileri, damý ınstıtýttary ókilderi WESTKAZINVEST-2022 halyqaralyq ınvestısııalyq forýmynda bas qosty.
– Batys Qazaqstan oblysy ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa daıyn, – dedi Ǵ.Esqalıev.
Al oblys ákiminiń keńesshisi Arbat Rahymbaev qazirgi qalyptasqan álemdik ekonomıka jaǵdaıynda oblystyń logıstıkalyq áleýeti oblysty damytýǵa serpin berip, ınvestısııa aǵynyna jol ashatynyn aıtty. Álem boıynsha azyq-túlik qaýipsizdigine tóngen qater jaǵdaıynda portýgal-ızraıldik kásipkerler qazaqstandyq aýylsharýashylyq jobalarǵa ınvestısııa salýǵa nıetti ekenin forým qonaǵy Jıl Fernando Taınıa Vıeıra da jasyrmady.
Forým qorytyndysynda reseılik Saratov sút kombınaty, Orynbor polıkarboksılat zaýyty jergilikti Aqjaiyq áleýmettik-kásipkerlik korporasııasymen áriptestik jóninde memorandýmǵa, sondaı-aq oblysta jalpy quny 105 mln eýro bolatyn qus fabrıkasy jobasyn iske asyrý boıynsha jol kartasyna da qol qoıdy. Aıta keteıik, forýmǵa Reseıdiń Saratov oblysynan 20-dan astam kompanııa qatysqan bolatyn. Delegasııa jetekshisi Ivan Baboshkın óńirdiń agroónerkásiptik áleýetine ınvestısııa salýǵa daıyn ekenin jetkizdi.
Turaqty keńesti unatty
О́ńirge ınvestısııa tartý, ınvestısııalyq klımatty jaqsartý jáne eksportty ilgeriletý jónindegi keńestiń otyrysy oblys ákiminiń tóraǵalyǵymen turaqty jınalyp turady. Keńes talqysyna túsip, qoldaýǵa ıe bolǵan jobalardyń tamyryna qan júrip, shynaıy júzege asyp ketýine múmkindik kóp. Jaqynda oblys ákimdiginde ótken osyndaı keńes otyrysynda jańa ınvestısııalyq tórt joba qaraldy.
Jobanyń biri – Terekti aýdanynda, Oral – Aqtóbe avtojoly boıyndaǵy servıs qurylysy. «Ihsanov» jeke kásipkerliginiń qarjy dırektory Dılıa Jubaeva tanystyrǵan bul joba Podstepnyı aýyly mańynda salynbaq. Nysan qurylysynyń alǵashqy kezeńinde munda qonaqúı men kafe boı kóterip, parkıng jasalady. Osy qurylysqa ınvestor 50 mln teńge jeke qarajatyn jumsamaq. Qurylys jumystaryn ınvestor jyl sońynda bastap, 2023 jyldyń sońynda aıaqtaýdy josparlaǵan eken. Jobanyń ekinshi kezeńinde keshende kólik jýatyn oryn, janar-jaǵarmaı beketi, monsha jáne kólik jóndeý sheberhanasy ashylmaq. Bul qurylystyń bárine 200 mln teńge qarajat jumsalady. Jeke kásipker óz jobasyn júzege asyrý úshin 3 gektar jer bólip, ınfraqurylym tartýǵa kómek surady. Keńes músheleri jobany qoldap, biraq jer telimin birden emes, kezeń-kezeńimen berýge sheshim qabyldady.
Taǵy bir joba Oral qalasy mańynan beton zaýytyn iske qosýǵa baǵyttalǵan. «ArtStroıHoldıng» dırektorynyń orynbasary Qýantaı Sháripov M-100, M-350 markaly taýarlyq beton shyǵaratyn zaýyt qurylysyna jer telimin bólip, ınfraqurylym jelilerin tartýǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetýin surady. Bul jobanyń ınvestısııalyq quny – 613,6 mln teńge kóleminde. Jylyna 180 tekshe metr beton ónimderin shyǵaratyn zaýyt úshin kásipker 10 myń sharshy metr jerge ornalaspaq. 10 adam turaqty jumys isteıtin bul kásiporyn tolyq qýatyna kóshkende jylyna 200 mln teńgeden astam salyq tóleıdi.
Keńes otyrysynda elimizdegi «Qazbilim mektebi» JShS-nyń negizin qalaýshy Aıatjan Ahmetjan onlaın qatysyp, Batys Qazaqstan oblysynda jańa mektep ǵımaratyn salatyn oıyn jetkizdi. Terekti aýdanyndaǵy Podstepnyı aýylynda salynýy josparlanǵan mektep ǵımaratynda bir aýysymda 600, eki aýysymda 1 200 bala bilim almaq. Bul jobaǵa jumsalatyn ınvestısııanyń shamasy 2,4 mlrd teńgeni quraıdy. Qurylysqa 150 adam tartylady. Mektep qurylysy bıyl bastalyp, 2024 jyldyń III toqsanynda aıaqtalmaq.
«Mektebimiz paıdalanýǵa berilgennen keıin 120 adam turaqty jumyspen qamtylady. Qajetti qarjynyń 70%-yn nesıege alyp iske kirispekpiz. Avtorlyq oqytý baǵdarlamasy negizinde bilim beretin mektebimizde oqýshylar álemniń úzdik ýnıversıtetterine túsýge daıyndalady. Bul mektep óńirde qalyptasqan mektep tapshylyǵyn azaıtyp, bilim sapasyn kóterýge áser etedi», dedi óz sózinde A.Ahmetjan.
Atalǵan jobalar keńes músheleri tarapynan qoldaý tapty.
Qarashyǵanaqtyń ekinshi tynysy
О́ńirge ınvestısııa tartý, ınvestısııalyq klımatty jaqsartý jáne eksportty ilgeriletý jónindegi óńirlik keńeste erekshe talqylanyp, kelesheginen úmit kúttirgen úlken jobanyń biri – Karachaganak Green Energy Corporation kompanııasynyń gaz óńdeý kesheni.
Osy basqosýǵa arnaıy qatysqan kompanııanyń vıse-prezıdenti Djovannı Kapanellı Bórli aýdanyndaǵy Qarashyǵanaq gaz óńdeý ónerkásibi kesheniniń qurylysy jobasymen tanystyrdy. Investısııa kólemi 1,4 trln teńge shamasyndaǵy bul iri joba «Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng B.V.» kompanııasynan alynatyn gazdy óńdeý jolymen ammıak jáne elektr qýatyn óndirmek.
Jobaǵa qaraǵanda, jańa keshende
ammıak óndirisi jylyna 2-2,5 mln tonnany, elektr qýaty 250-500 MVt-ny quraıdy. Keshen qurylysyna 1 500 jumysshy qatyssa, keıin zaýyt iske qosylǵan sátten 1 200 adam turaqty jumysqa alynbaq. Joba boıynsha keshen 2027 jyly iske qosylmaq.
«Joba júzege asqanda Qazaqstan 2015 jylǵy Parıj kelisimine saı kómirqyshqyl gazynyń aýaǵa taralý kólemin qysqartady. Sóıtip, qalpyna keletin qýat kóziniń úlesin arttyrady. Jańa óndiris Qazaqstannyń gaz óńdeý salasynda jańa baǵytty ashyp, tyń tehnologııalyq klaster qalyptastyrady. Oblys turǵyndaryn jáne óńirdegi kásiporyndardy arzan kógildir otynmen qamtamasyz etedi. Qazaqstan ónerkásibinde jańadan ammıak-sýtegi klasterin damytady. Suıyq kómirsýtegi shıkizatynan alynatyn tabys kózin arttyrady. Qazaqstan ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa qol jetkizedi», dedi óz sózinde Djovannı Kapanellı.
«Gaz óńdeıtin zaýyt – úlken joba. Bul jobany júzege asyrý týraly kelisimder respýblıkalyq deńgeıde júzege asyrylady. Biz óz tarapymyzdan bul jobany basty nazarǵa alyp, keshen qurylysyna barynsha qoldaý kórsetemiz», dedi óńir basshysy.
Aıta keteıik, ammıak aýaǵa tarap jatqan kómirqyshqyl gazyn azaıtýǵa yqpal ete alady. Kómir jaǵatyn elektr stansalarynda ammıak qoldanylsa, zııandy kómirqyshqyl gazynyń kólemin jylyna 20 paıyzǵa deıin azaıtýǵa bolady. Sondyqtan da álem boıynsha ammıakqa suranys óte joǵary. Ammıak sýtegimen tyǵyz baılanysty bolǵandyqtan, ammıak óndiretin iri zaýyt ashylsa, Qazaqstannyń bul saladaǵy jetekshi róli nyǵaıa túspek. Qazirgi tańda elimiz sýtegi salasynda jańa jol kartasyn jasap jatqany belgili. Eýropa elderi bul salaǵa qarajat quıýǵa ázir.
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózinde ınvestısııalyq kapıtal úshin bolyp jatqan álemdik básekege túsýge, Reseı naryǵynda qyzmetin toqtatqan sheteldik iri kompanııalardy Qazaqstanǵa tartý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa tapsyrma bergen bolatyn. О́ıtkeni ınvestısııa – ekonomıkany damytatyn, halyqtyń ál-aýqatyn arttyratyn jáne el tynyshtyǵyna kepil bolatyn erekshe qubylys.
Batys Qazaqstan oblysy