Bıyl Qaraǵandyǵa 80 jyl tolyp otyr. Jas jaǵynan alǵanda Qazaqstan qalalarynyń ishinde úlkeni de emes, kishisi de emes deýge bolǵanmen, qurylǵan betten birazyn basyp ozyp, kezinde elimizdegi ekinshi shahar qataryna qosylǵany málim. Mol kómir qory arqasynda iri óndiris ortalyǵyna aınalýy soǵan negiz qalaǵan edi. Bul qazynaǵa suranys azaıyp, kásiporyndar sapy seldiregen kezeń tynysyn taryltyp, dúrildegen shaǵyn tejeýi qazir kórgen tústeı bolyp qaldy. 500 myńnan astam turǵyndary sany tarıhı otandaryna jappaı qonys aýdarý kezinde 300 myńǵa deıin kemip, bir mezette shaǵyndalyp qalǵan búginde orny tolyp, sándigi men mándigi qaıta oralyp, kóz ilespes qulpyrý-órkendeý ústindegi Astana, Almaty, Shymkentten qalyspaı alǵa umtylysy kóńil qýantarlyq qubylys.
Áýelde, ǵylymı derekterge súıensek, búgingi Qaraǵandy ornalasqan tusta este joq eski zamanda telegeı teńiz bolǵan kórinedi. Ol birte-birte sýalyp, tabanyn túrli ósimdikter basady. Ásirese, ný jynys qaraǵan qaýlap ósedi. Onyń ǵasyrlar boıǵy shirindisinen kómir kózi qalyptasqan. Qalanyń paıda bolýyna yqpal etýshi osynaý tabıǵı faktor izi birde beles, birde oıpań jer bederinen de baıqalady. Muny aıtý sebebimiz, alǵashqy úıler shahtalar tóńiregindegi oıpattaý bólikte paıda bolsa, Eski qala atanyp ketken bul jaq keıinde qalanyń jańa oramy boı kóterýine baılanysty damýy shegerilgen bolatyn. Ornyna kólshikter kóterilip, alynǵan ken qabattaryn kúl-qoqys úıindileri basyp, kórse kóz shoshyrlyq kúıge engen-di. Qala sáýletshileriniń bas jospary boıynsha budan bylaı qaraı mundaı keıip múldem ózgeredi. Onda aınalany jasyl orman beldeýi qorshaǵan, Arqa tabıǵatyna beıimdelgen aǵashtar otyrǵyzylady. Buǵan deıingi kúızelgen, qýarǵan jer bederin jańartatyn, kórkin jańǵyrtatyn ekologııalyq taza orta paıda bolady. Jurttyń súısine demalatyn, erkin seıildeıtin, balalardyń oıyn-saýyqqa keneletin aımaǵy bolmaq.
Jalpy, Qaraǵandyny jan-jaqtan Astana tárizdi jasyl jelek aıasyna malyndyrý, kósheleri men joldary boıyn qysta da japyraǵyn tastamaıtyn aǵashtarǵa jaıqaltý, qulpyrǵan baqtardy kóbeıtý basty maqsat. Máselen, Ońtústik-Shyǵys pen Maıqudyq bóliginiń ashyq aralyǵy buryn bir jobalanǵandaı, úıler tizbegimen qosylý ornyna ormandy alqappen ushtastyrylady. Ortasynda shańǵy, velosıped tebýshilerge arnalǵan jolaqtar, sporttyń basqa da túrlerimen shuǵyldanatyn alańqaılar jasalady.
Búginde shahardyń keleshek ortalyǵy Ońtústik-shyǵys aımaǵy bolǵaly tur. Osy jaqta sáýletkerlik sáni jóninen birinen-biri asqan turǵyn úılerdiń kóptep boı túzeýimen qatar memlekettik mekemeler, kommersııalyq qurylymdar ǵımarattary Qaraǵandynyń taıaý ýaqyttarda qandaılyq ózgeriske enetindigin anyq elestetedi. «Qaraǵandy-Arena», tennıs, boks saraılary onyń qazirgi tamasha kórki bolsa, arhıtektýralyq órnegimen tamsandyratyn ǵajaıyptar ulǵaıa túspek.
Al bularmen qosa eki qurylystyq jobany iske asyrý kózdelýde. Birinshisi, budan 70 jyl buryn salynǵan temirjol beketi tarıhı sáýlettik eskertkish retinde saqtalyp, basqa keń jerden jańa ǵımaraty boı kóteredi. Sondaı-aq, talaı jyldar jergilikti jankúıerlerdiń súıikti komandasy «Shahterdiń» oıynyn qyzyqtatqan stadıonnyń da jańasy eń kórikti tustan alystan kóz tartatyn bolady. Qurylystar baıaǵydaı egiz qozydaı emes, alýan órnekti. Qalaı da damýǵa múmkindigi bar Qaraǵandynyń qanatyn jaıyp, ári men kelbetin jaınatýy zaman talǵamymen jarasqan talap.
Aıqyn NESIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».