Kúz bastalysymen Semeıdiń sur tumannyń qursaýynda qalatyn ádeti bar. Muny tabıǵı qubylys dep oılasańyz qatelesesiz. Bul ábden eskirip, tozyǵy jetken jylý ortalyqtarynan taraıtyn zııandy qaldyqtardyń saldary. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óńirdegi osy bir ózekti ekologııalyq problemany sheshýdi tapsyrǵan edi.
Qurylysy 1,5 jylda bastalýǵa tıis
Prezıdent aıtqandaı, Semeı zaman talabyna saı yńǵaıly qalaǵa aınalýǵa tıis.
«Oblys ortalyǵy ónerkásipter men kólikterge emes, qala turǵyndaryna qolaıly mekenge aınalý qajet. Semeıdiń damytý jobasyn josparlaǵan kezde joǵary standarttarǵa saı tyń ýrbanıstıkalyq tujyrym kerek. Ásirese «jasyl qala» ıdeıasyna erekshe nazar aýdarǵan jón», degen edi óńirge jasaǵan saparynda Q.Toqaev.
Sondaı-aq Memleket basshysy Semeıdiń ınfraqurylymy ábden tozǵanyn, halyq jazda ystyq sýǵa zárý bolsa, qysta úıleri jylynbaıtynyn synaǵan-dy. Qaladaǵy jylý ortalyǵy nysandarynan shyǵatyn zııandy qaldyqtar aýany shekten tys lastap jatqanyn aıta kele atalǵan máselelerdi túpkilikti sheshýdi jaýapty vedomstvolarǵa júktedi.
О́ńir basshysy Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes Semeıge «Samuryq-Energo» kompanııasynyń ókilderi arnaıy kelgenin aıtyp, jylý ortalyǵyn salýǵa baılanysty másele jan-jaqty qaralǵanyn jetkizdi.
«Jýyrda qalaǵa «Samuryq-Energo» AQ-nan jumys toby kelip, Abaı oblysy ákimdiginiń sala basshylarymen kezdesken bolatyn. Atalǵan jumys toby bolashaq Jylý elektr ortalyǵynyń salynatyn ornymen tanysyp qaıtty. Aldaǵy ýaqytta birlesken jumys júrgiziletin bolady. «Samuryq-Energo» AQ qurylys jobasynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin qaıta jasaıdy. Qurylys jumystary 1-1,5 jyl ishinde bastalýǵa tıis», dedi Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uranhaev.
Aıyppuldan halyq zardap shekpese ıgi
Oblys ortalyǵyndaǵy aýa sapasyna baılanysty problemamen Ekologııa mınıstrliginiń Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Zulfuhar Joldasov habardar. Ol mundaı ózekti másele elimizdiń basqa da óńirlerinde kezdesetinin, ony júıeli túrde sheshýge kúsh salynatynyn aıtty.
«Álbette, óńirde birqatar qordalanǵan ekologııalyq problemanyń bar ekenin bilemiz. Mysaly, jylý nysandarynyń atmosferaǵa shamadan artyq zııandy qaldyqty shyǵaryp jatqany málim. Demek jylytý júıesi tolyǵymen ortalyqtandyrýdy qajet etedi.
Jasyratyny joq, elimizde kommýnaldy qurylymdarǵa qatysty jaǵdaı óte kúrdeli. Respýblıka aýmaǵynda 53 káriz tazartý qurylymyn kúrdeli jóndeýden ótkizý kerek. Bul rette qaldyqtardy is júzinde jazyq dalaǵa tastaıtyn qalalar da bar ekenin aıta ketken oryndy.
Beıbereket qoqys polıgondarynyń máselesi jeke qarastyrýdy talap etedi. Árıne, ákimderge aıyppul salý jalǵastyrylady. Biraq atalǵan máseleni júıeli túrde sheshken abzal. Bul baǵytta búkil tizbek, onyń ishinde qaıta óńdeý kompanııalarynyń qyzmeti de qadaǵalanady.
О́kinishke qaraı, Semeıdegi turmystyq qaldyqqa arnalǵan polıgonnyń ahýaly múshkil. Alaıda qazir onda suryptaý jelisi satyp alynyp, iske qosylýǵa tıis. Elimizdegi kóptegen kompanııa qazir qaldyqtardan paıdaly komponentterdi alýdy jolǵa qoıǵan. О́ıtkeni bul – paıdaly kásip», dedi Z.Joldasov.
Dese de qoǵam belsendileri aıyppul salý máselesinde saqtyq tanytyp, muqııat bolý qajet dep sanaıdy. Nege deseńiz, kásiporyndar ekologııalyq aıyppuldyń aqysyn tarıfti kóterý arqyly halyqtan óndirip ala alady deıdi belsendiler.
«Salalyq zańda – bir aǵashty kesseń, ornyna ekeýin otyrǵyzýǵa tıissiń degen norma bar. Kezinde bul shahar jasyl jelekpen kómkerilip turǵan edi. О́kinishtisi sol, Shákárim dańǵylynan bastap, qalanyń basqa da aýdandarynda jasyl aımaqtardy qurtý úrdisi beleń alyp otyr.
Jylý elektr ortalyqtaryna aıyppul salý máselesine kelsek, sózsiz aýaǵa tarap jatqan zııandy qaldyq úshin jaýapqa tartý kerek. Biraq aıyppul kez kelgen kásiporynnyń qarjylyq jaǵdaıyna teris áser etip, onyń saldarynan halyq zardap shegetinin esten shyǵarmaǵan jón. Iаǵnı jaýapqa tutas uıym emes, naqty kináli tulǵalar tartylýǵa tıis.
Qoqys polıgondaryna toqtalsaq, bul baǵytta shaǵyn eldi mekenderde qaldyqtardy jınap, qaıta óńdeýdi jolǵa qoıýdy oılastyrý kerek. Máselen, qazir kez kelgen aýyldy jerge bara qalsańyz, kireberisinen úıilip jatqan qoqysty birden baıqaısyz. Bul máselemen aınalysýǵa daıyn kásipkerler tabylar dep oılaımyn», dedi qoǵam belsendisi Nıkolaı Isaev.
Jýyrda Semeı qalasynyń ákimi Nurbol Nursaǵatov zańsyz qoqys polıgondaryn joıýǵa baılanysty jumystar bastalǵanyn habarlady. Shahar basshysynyń sózine súıensek, «Qazaqstan ǵarysh sapary» kompanııasy júrgizgen ǵarysh monıtorınginiń nátıjesine sáıkes qala mańynda 298 ruqsat etilmegen qoqys qaldyqtaryn kómý orny anyqtaldy. Bul polıgondardy joıý úshin 11 kásiporyn belgilengen ýchaskelerdi tazartýǵa tıis. Qazir «AzııaEnergoProektMontaj», «Semeı Tazalyq», «SemArtaStroı», «Zelenstroı», «SMZ», «Fırma Azııa», «Tereze» jáne «SemAvtoStroı» syndy kásiporyndar qalanyń shetki aýmaqtarynda beıbereket qoqys oryndaryn joıý jumystaryn júrgizip jatyr. Atalǵan zańsyz polıgon ýchaskeleri Znamenka tas joly, Energetık jáne Qaraǵaıly shaǵyn aýdandary, Qus fabrıkasy men burynǵy áýejaıdyń aýmaǵynda ornalasqan.
Abaı oblysy