«Reformalyq ózgeristi oǵan shyn senetinder ǵana jasaı alady», deıdi Teodor Rýzvelt. AQSh tarıhyndaǵy eń uly kóshbasshylardyń biri sanalatyn ol el táýelsizdiginiń nyǵaıýyna ólsheýsiz úles qosty. Rasynda, kez kelgen memlekette irgeli ózgerister belgili bir oqıǵalarmen astasyp jatady. Bıyl jyl basy Qazaq eli úshin aýyr qaıǵymen bastaldy. Qańtar qasireti talaı bozdaqtyń ómirin jalmaǵany belgili. Degenmen osy oqıǵa el eńsesin tiktep, bıliktiń tańdaý jasaýyna yqpal etti.
Qańtar oqıǵasynan keıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 16 naýryzda halyqqa Joldaý jarııalap, onda saıası reformalar paketin jarııalady. Máselen, Prezıdenttiń ókilettigine qatysty alǵashqy ózgeris te osy naýryz aıynda aıtyldy. Osylaısha, elimiz sýperprezıdenttik modelden bas tartty.
Senat pen Májilis depýtattarynyń sany qaıta qaralyp, joǵarǵy palatanyń zańdy qabyldaý quqyǵy Májiliske berilýge tıis ekenine nazar aýdaryldy. Al Senat qujatty maquldaýy qajet. Budan bólek, naýryzdaǵy Prezıdenttiń Joldaýynda saılaý júıesin jetildirý, partııalyq júıeni damytý, quqyq qorǵaý organdaryndaǵy ózgerister, azamattyq qoǵamdy jetildirý sekildi máseleler kóterildi.
Naýryzdaǵy Joldaýdyń taǵy bir ereksheligi – elimizdiń ákimshilik-aımaqtyq qurylymyna qatysty engizilgen ózgerister boldy. Atap aıtqanda, Memleket basshysy Semeı aımaǵynda Abaı oblysyn qurýdy usyndy. Burynǵy Jezqazǵan oblysynyń aýmaǵynda Ulytaý oblysyn qurý qajet ekenin atap ótti. Úshinshiden, Almaty aglomerasııasyna qatysty túıtkilderdi eskere otyryp, Almaty oblysyn ekige bólýdiń mańyzyna toqtaldy. Osylaısha, bul óńirde Jetisý jáne Almaty oblystary quryldy. Almaty oblysynyń ortalyǵy Qapshaǵaı qalasyna aýysyp, shaharǵa ultymyzǵa eńbek sińirgen qaıratker Dinmuhamed Qonaevtyń esimi berildi. Prezıdent 4 mamyrda jańa oblystardy qurý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Qujat 8 maýsymda kúshine endi.
Sáýirde de saıası reforma zańdy jalǵasyn tapty. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekti otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Konstıtýsııaǵa ózgeris engizýdi usyndy. Osylaısha, Ata Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý boıynsha jalpyhalyqtyq referendým jarııalanyp, 5 maýsymda toǵyzynshy terrıtorııa taǵdyrsheshti kezeńdi bastan ótkerdi. Referendýmǵa halyqtyń 68,05 paıyzy qatysyp, 77,18 paıyzy Ata Zańǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlardy qoldady. Sóıtip, Konstıtýsııanyń 33 baby ózgerdi.
Ádiletti Qazaqstan qurýdaǵy mańyzdy qadamnyń biri – Konstıtýsııalyq sottyń qurylýy. Sondaı-aq Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly zań qabyldanyp, ombýdsmenniń mártebesi, quzyreti men derbestik kepildigi Konstıtýsııalyq zań deńgeıinde bekitildi. Budan bólek, prokýratýra organdarynyń qyzmeti alǵash ret Konstıtýsııalyq zańmen rettelgenin aıta ketken abzal.
Saılaý júıesine de ózgerister engizildi. Endi Májilis pen oblystyq máslıhat depýtattarynyń bir bóligi, aýdandyq máslıhat depýtattarynyń barlyǵy bir mandatty okrýg boıynsha saılanady. Sonyń nátıjesinde ókildi organdar shynaıy halyq bıligi tarmaǵyna aınalady. Budan bólek, aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalardyń ákimderi de saılanady. Bul – aýyl ákimderin saılaýdyń logıkalyq jalǵasy ári memlekettik basqarý júıesin demokratııalandyrýǵa umtylystyń naqty aıǵaǵy.
Budan bólek, saıası reforma aıasynda Prezıdent ókilettigi qysqartyldy. Elimizdegi basty oqıǵalardyń biri osy máselege qatysty. Qarashada Prezıdent saılaýy ótip, basym daýyspen Qasym-Jomart Toqaev jeńiske jetkeni belgili. Halyqaralyq qoǵamdastyq saılaýdy joǵary baǵalap, demokratııalyq joldaǵy úlken bastama dep tanydy. Ata Zańǵa engizilgen jańa normaǵa sáıkes memleket tizginin ustaǵan tulǵa 7 jylǵa saılanady. Onyń ústine bir retten artyq Prezıdent mindetin atqara almaıdy. Bul jańashyldyqty da halyqaralyq qoǵamdastyq jyly qabyldady.
Qyrkúıekte elimiz úshin mańyzdy eki oqıǵa boldy. Biri – Memleket basshysynyń dástúrli jyl saıynǵy Joldaýy, ekinshisi – Álemdik jáne dástúrli dinder sezi. Bul jolǵy Joldaýda halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa qatysty kóptegen usynys aıtylyp, Úkimetke naqty tapsyrmalar berildi. Ádiletti Qazaqstan qurý jolyndaǵy baǵyt-baǵdar aıqyndaldy. Budan bólek, «Qasiretti qańtarǵa» qatysqandarǵa bir rettik raqymshylyq jasaldy. Raqymshylyq jappaı tártipsizdikti uıymdastyrýǵa qatysy bar adamdarǵa, sondaı-aq, memleketke opasyzdyq jasaǵan jáne bılikti kúshpen basyp alýǵa árekettengenderge qoldanylmaıtyny túsinikti. Sondaı-aq lańkestik jáne ekstremıstik qylmys jasaǵandarǵa, resıdıvısterge, jurtty azaptaǵandarǵa raqymshylyq bolmaıdy.
Al kúzdiń alǵashqy aıynda Astanaǵa álemniń túkpir-túkpirinen álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary jınaldy. Irgeli jıynnyń nátıjesinde sezdiń Qorytyndy deklarasııasy jarııalandy. «Pandemııadan keıingi kezeńde adamzattyń rýhanı jáne áleýmettik damýyndaǵy Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń róli» taqyrybyna arnalǵan bıylǵy jıynnyń aýqymy úlken boldy. Is-sharaǵa ál-Azhar ýnıversıteti men meshitiniń Joǵary ımamy Ahmad at-Taıeb, Rım Papasy Fransısk sekildi dinbasylardyń Astanaǵa at basyn tireýi is-sharanyń mańyzyn arttyra túskeni anyq.
Elordada ál-Azhar meshitiniń Joǵarǵy ımamy sheıh Ahmad at-Taıeb «Áziret Sultan» meshitinde juma namazǵa qatysyp, ýaǵyz aıtty. Al Rım Papasy Fransısk EKSPO halyqaralyq kórme ortalyǵynyń aýmaǵynda messa rásimin ótkizdi. Sodan keıin pontıfık sóz sóılep, Qazaqstanǵa ári qaraı da baýyrlastyq pen túsinistikte ómir súrýdi tilep, óz tarıhyn qadirlep-qasterleýge shaqyrdy.
Bıylǵy jyldyń taǵy bir jaǵymdy jańalyǵy – Ulttyq quryltaıdyń qurylýy. Oǵan elimizge belgili azamattar endi. Atap aıtqanda, aqyn, qoǵam qaıratkeri Muhtar Shahanov, tuńǵysh ǵaryshker Toqtar Áýbákirov, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Álıhan Baımenov, jýrnalıst, oppozısııalyq «Dat» gazetiniń redaktory Ermurat Bapı sekildi azamattar Ulttyq quryltaı múshesi atandy.
Ulttyq quryltaıdyń alǵashqy jıynynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 25 qazan – Respýblıka kúnine ulttyq mereke mártebesin qaıtarýdy usyndy. Parlament palatalary tıisti qujatty qabyldap, jańa mereke belgilendi.
«Eldiń tarıhı jadyn jańǵyrtý úshin úılesimdi saıasattyń bolýy erekshe mańyzdy. Osy oraıda, biz el damýynyń jańa basymdyqtaryn belgilep alýymyz kerek. Ulttyq merekeler men ataýly kúnder tizbesine birqatar ózgeris engizgen jón. Men Respýblıka kúnine ulttyq mereke mártebesin qaıtarýdy usynamyn. Sondyqtan, qazannyń jıyrma besi kúni jyl saıyn Egemendik kúnin elimizdiń basty merekesi retinde atap ótýimiz kerek. 1990 jyly 25 qazanda Qazaqstannyń Egemendigi týraly deklarasııa qabyldandy. Bul elimizdiń táýelsizdik jolyndaǵy tuńǵysh qadamy bolatyn», degen edi Q.Toqaev Ulttyq quryltaıdyń otyrysynda.
Qyrkúıekte Parlamenttiń birlesken otyrysynda elordanyń burynǵy ataýy qaıtarylyp, shahar qaıtadan Astana dep ataldy. «Ádiletti Qazaqstan» depýtattyq toby elordanyń burynǵy ataýyn qaıtarý boıynsha bastama kóterip, Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda bul másele jan-jaqty talqylanyp, qajetti qujat qabyldandy.
2022 jyl jańa partııalar úshin de tabysty boldy. Qazirgi tańda elimizde tirkelgen partııalar sany «Baıtaq» qazaqstandyq jasyldar partııasymen tolyqty. Saıası partııalar týraly zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýine baılanysty partııalardy qurý tártibi ońaılatyldy. Máselen, azamattardyń bastamashyl tobynyń eń az sany 700 adamǵa deıin qysqardy. Quryltaı sezin ótkizý merzimi 3 aıǵa deıin uzartyldy. Tirkeý shegi 5 myń partııa múshesine deıin tómendetildi. О́ńirlik ókildikterdiń eń az sany 200 adamǵa deıin azaıdy. Partııa fılıaldaryn (ókildikterin) qalyptastyrý merzimi 1 jylǵa deıin ulǵaıtyldy.
Bıylǵy jyl Qazaq eli úshin aýyr bastalǵanymen, úmitti úkilegen jyl boldy dep aıtýǵa negiz bar. Qańtar qasiretinen keıin qabyldanǵan saıası jáne ekonomıkalyq reformalar halyqtyń ál-aýqatyn arttyryp, turmysyn jaqsartýǵa jol ashyp, bolashaqqa degen senimdi bekite tústi. Endeshe, bıylǵy qabyldanǵan reformalar eldik máseleniń sheshilýine uıytqy bolyp, damýǵa bastaý bolatynyna senim uıalatyp otyr. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» osy senim údesinen shyǵady degen nıettemiz.