Halyqaralyq Olımpıada komıteti (HOK) keler jyly Fransııa astanasy Parıjde jalaýy jelbireıtin jazǵy Olımpııa oıyndarynyń daıyndyq barysyna kóńili tolmaıtynyn aıtty. Jankúıerler tórt jylda bir keletin bul merekeni asqan yjdaǵatpen kútip otyrǵanda, uıymdastyrýshylar birqatar kedergige tap bolypty.
Jýyrda Fransııanyń AFP aqparat agenttigi Olımpııa oıyndarynyń daıyndyq barysyna tekseris júrgizip, birneshe naqty problemany atady. Onyń birinshisi – qarjy máselesi. Fransııa jazǵy Olımpıadany ótkizý quqyǵyn jeńip alǵannan (2017 jyl) keıin oıyndardyń shyǵynyn 3,8 mıllıard eýroǵa baǵalaǵan bolatyn. Biraq úsh jyl burynǵy COVID-19 pandemııasynan keıin uıymdastyrýshylar jarys bıýdjetin 400 mıllıon eýroǵa deıin qysqartqan edi.
Endi ol az bolǵandaı, álemdegi saıası jaǵdaı saldarynan Fransııada ınflıasııa ósip barady. Sondyqtan Olımpııa oıyndary ótetin sport keshenderin qurý mindeti júktelgen Solideo kompanııasy qosymsha shyǵynǵa ushyraıtyn túri bar. Qurylys kompanııasy qosymsha qarjyny óz qaltasynan shyǵarmaıtyny anyq. Bul aqsha eń birinshi memleket qazynasynan ótelýge tıis. Alaıda qazirgideı daǵdarys zamanynda fransııa halqy Olımpıadany ótkizý úshin memleket bıýdjetinen kóp kólemde qarjy bólýdi qoldaı qoıar ma eken?
Ázirge memleket qazynasyna Olımpıadaǵa baılanysty qosymsha tabys túsip jatqan joq. О́ıtkeni bıletter endi ǵana satylymǵa shyǵarylsa, iri kompanııalar da budan bylaı kelisimshartqa otyra bastaıdy. Eger Fransııa bıligi men halqy memleket bıýdjetinen Olımpıadanyń qurylysyna qarjy bólýge qarsy bolyp, olar jańaǵy qosymsha tabysty kútetin bolsa, nysandardyń qurylysy kesheýildeıtini kádik. Tipti sporttyq nysandar Olımpıada bastalǵanǵa deıin salynyp úlgermeýi de múmkin.
Ekinshisi – qaýipsizdik máselesi. Mamandardyń boljaýynsha, Parıjdegi Olımpııa oıyndaryn tamashalaý úshin Fransııaǵa 10 mıllıonǵa jýyq jankúıer kelýi múmkin. Parıjdiń ortalyǵyn Olımpıada ǵımarattarymen baılanystyrýǵa tıis bolǵan eki metro jolynyń qurylysy da dál ýaqytynda aıaqtalatynyna kúmánmen qaraıtyndar da bar. Biraq AFP basylymynyń málimeti boıynsha, uıymdastyrýshylar bul máseleni baqylaýǵa alǵanyn aıtqan eken.
Sondaı-aq Olımpıada kezinde jer ústindegi transport arqyly mejeli jerge qatynaýdyń ózi de jankúıerlerge qıyndyq týdyratyny aıtylyp jatyr. Sebebi Fransııada avtobýs júrgizýshileri jetispeıdi.
Kópshilikti ýaıymǵa salyp jatqan eń negizgi máselelerdiń biri – Olımpııa oıyndaryna keletin sportshylar men arnaıy qonaqtardyń qaýipsizdigi. Esterińizde bolsa, byltyr Parıjdegi «Stad de Frans» stadıonynda ótken Chempıondar lıgasynyń fınalynda bıletsiz jankúıerler alańǵa kirip ketip, match shamamen jarty saǵatqa kesh bastalǵan edi. Osy jaǵdaıdan keıin sport mamandary fransýzdardyń qaýipsizdik máselesine de kúmánmen qaraı bastady. Olımpııa oıyndarynyń ashylý jáne jabylý saltanaty dál osy «Stad de Frans» stadıonynda ótedi dep josparlanǵan.
Olımpııa oıyndarynyń ssenarııi boıynsha, jarystyń ashylý rásiminde 180 memlekettiń delegasııasy qaıyqtardyń kómegimen Sena ózeniniń boıymen júzip ótýge tıis. Al ony ózen jaǵasynan 600 myńǵa jýyq jankúıer tamashalaı alady. Degenmen, ázirshe bul qaǵaz júzindegi josparlar.
Jalpy, ár Olımpıadanyń aldynda BAQ betterinde Olımpııa oıyndaryn qabyldaıtyn memleket tórtjyldyqtyń basty básekesin ótkizýge daıyn emes, sporttyq ǵımarattar jarys ótkenge deıin tolyq qurylyp úlgermeıdi dep únemi jazylyp jatady. Biraq birde-bir Olımpııa oıyndary eshqashan belgilengen merzimnen keshigip bastalmaǵan. Iаǵnı barlyq doda qandaı qıyndyqqa tap bolsa da, der kezinde ótkizilip otyrǵan.
Osydan biraz ýaqyt buryn Parıj Olımpıadasynyń uıymdastyrýshylary resmı túrde jarystardyń kúntizbesin jarııalady. Iаǵnı XXIII jazǵy Olımpııa oıyndarynyń alaýy 2024 jyldyń 26 shildesinde tutanyp, 11 tamyzda óz máresine jetedi. Olımpıadanyń alǵashqy kúninde velosport, dzıýdo, semserlesý, sýǵa sekirý, regbı, júzý, nysana kózdeý jáne 2021 jyly Tokıo Olımpıadasynan bastap Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna engen skeıtbordıngten júldeler sarapqa salynady. Al Olımpıadanyń sońǵy kúninde marafon (jeńil atletıka), kúres, aýyr atletıka, sý sporty, bessaıys, gandbol jáne basketbol sportynan úzdikter anyqtalady.
Parıj Olımpıadasynyń bıletteri resmı túrde 2022 jyldyń jeltoqsan aıynan bastap satylymǵa shyǵaryldy. Resmı málimet boıynsha, Halyqaralyq Olımpıada komıteti bas-aıaǵy 10 mıllıon bıletti satylymǵa shyǵarady. Onyń
1 mıllıony 24 eýrodan, jartysy 50 eýro jáne odan arzan baǵada qoljetimdi bolady. Taǵy 3 mıllıon bılettiń baǵasy 100 eýrodan bastalady. Tek 15% bılet qymbatqa satylmaq. Iаǵnı 950 eýro dep belgilengen. Olımpıadanyń ashylý jáne jabylý saltanatyna bólek bıletter satylady.
2023 jyldyń aqpan aıynan bastap jankúıerlerge arzan baǵadaǵy úsh sport túrine arnalǵan bıletter paketi usynylady. Onyń baǵasy 75 eýrodan qymbat bolmaıdy. Jankúıerler satylymnyń alǵashqy kezeńinde «О́z oıyndaryńdy jınaqta» atty bılet paketi arqyly básekeniń baǵdarlamasyn yńǵaıly etip jasaqtaı alady. Ol úshin 2023 jylǵy 31 qańtarǵa deıin https://tickets.paris2024.org saıtynda tirkeýden ótý qajet. 31 qańtardan keıin tolyq tizim jasaqtalady. Eger sizdiń ótinishińiz lotereıada tańdalsa, Make Your Games bılet paketin satyp alasyz. Al 2023 jylǵy 13 aqpanda tirkelgen jankúıerler arasynda jerebe ótedi. Bul jaıly habarlama ár adamnyń tirkeý kezinde kórsetilgen elektrondy poshtasyna keledi. Eskerer jaıt: habarlama alǵan azamattar 48 saǵattyń ishinde elektrondy poshtaǵa kelgen siltemeni ashyp, hatty alǵanyn rastaýy kerek. Sosyn bılet tańdap, 15 aqpannan 15 naýryzǵa deıin satyp alýyńyzǵa bolady.
Al bıletti jeke-jeke satyp alǵysy keletin jankúıerler úshin mundaı múmkindik bylaı júredi. 2023 jylǵy 1 naýryz ben sáýirdiń aıaǵyna deıin https://tickets.paris2024.org/ saıty arqyly tirkeýden ótip, mamyrdyń basynan bastap bılet ala alasyz.
Parıj Olımpıadasy men Paralımpıadasyn uıymdastyrýshylar oıyndardyń uranyn bekitti. Aldaǵy tórtjyldyqtyń basty dodasy – Games Wide Open («Barynsha ashyq oıyndar») uranymen ótedi. Uıymdastyrýshylar osy arqyly ǵalamat áserdi birge bólisý úshin jankúıerlerdi kóptep jınaýdy kózdep otyr. Sol sebepti de «О́z oıyndaryńdy jınaqta» syndy paket Olımpııa oıyndary tarıhynda alǵash ret usynylǵan.
«Jańa uranda 2020 jylǵy Olımpıada tártibine sáıkes Oıyndardyń úlgisin jańartýǵa degen umtylys baıqalady. Parıjdegi dodada Olımpıada esigi múmkindiginshe kóp adamǵa ashylǵanyn qalaımyz. Sena jaǵalaýynda bolatyn ashylý saltanaty, qalanyń kórnekti jerlerinde ótetin jarystar men Parıjdegi is-sharalar adamdardy alańda ǵana emes, onyń syrtynda da biriktirýdi kózdeıdi», dedi HOK basshysy Tomas Bah.