«Aspan bolǵan soń, ashyǵy jaqsy», depti ǵoı Oralhan Bókeı. Biz shamamyz jetkenshe týyndy týraly aıtamyz. Onyń shyrqaý bıigi men tereńine jetý-jetpeý – basqa áńgime. Keıbir uly týyndylar haqynda avtordyń ózi tereń boılap jetkize almaýy múmkin, keıde. Endi, árıne, sóz shyǵarma jaıynda bolǵan soń, onyń ıesi haqynda da toqtala ketýge týra keledi.
Týyndy, óner ataýlynyń ózi túr-túrge bólinbeı me? Oqýǵa, tyńdaýǵa, tamashalaýǵa arnalǵan. Osylardyń arasynan shyǵarmany avtordyń ózinen tyńdaǵanǵa ne jetsin? Eger bir áıgili shyǵarma týdyrǵan óner ıesin kóre qalsaq, kemi sýretke túsip qalýǵa tyrysamyz. Nemese onymen az-kem suhbattas bolýǵa, reti kelse, dastarqan basynda áńgime-dúken quryp qalýǵa umtylýymyz múmkin. Kóńili oıaý, sana-sezimi sergekter sóıtedi, árıne. Basqalarynda sharýamyz shamaly.
Áńgime sol óner ıelerimen otyrystan týady. О́tkende bir aqyn jigit tap-tamasha májiliste qansha qolqalasa da óleń oqymaı qoıdy. «Zaýqym soqpaı otyr», dedi. Úkili dombyrany serik etken nebir ánshiniń keı otyrysta áý demeı ketkenine nemese bir án ǵana oryndap, ári qaraı únsiz qalǵanyna talaı kýá bolǵan shyǵarsyz? (Bul jerde biz estradany jamylǵan fanershıkter týraly aıtyp otyrmaǵanymyz belgili. Olar onsyz da tiri daýysta án sala almaıdy!) Kúıi soqpaı otyrýy kádik qoı. Tań-tamasha eter dúnıe týdyrǵan olardyń da aspany bar. Aspanyn bult basyp, kóńilin kir shalyp júrýi múmkin. Janym qamyqty eken dep, asyl ónerdi toryqtyrmaıyn degeni de.
«Birjan sal» fılmin tamashalaǵan bolsańyz, Janbota bolystyń salǵa qolqa salatyn jeri bar ǵoı. Birjan bir áninde «Bas qosqan májilisimiz bolady dep, Janbota mazamdy aldy ala jazdaı» demeı me? Demek oqıǵa ómirden alynǵan. Sonda sal «osy saparǵa meni áýreleme, dıdáký salatyndaı kúıim tasyp turǵan joq», dep bolystyń betin qaıtarsa da, Janbota qoımaı, aqyry kóndiredi. Al shyndyǵynda ónerge zorlyq júrmeıdi ǵoı. Onyń ústine der kezinde adamnyń jaǵdaıy, kóńil aýany soqpaı tursa, ony tákapparlyqqa balaýǵa bola ma?
Buǵan ártúrli mysal aıtyp, bireýine toqtalýǵa týra keledi. Kezinde kúıshi, ónertanýshy Qaırat Aıtbaıdyń bir maqalasynan dál osyndaı bolmasa da, bul oıymyzdy asha túsetindeı mynadaı áńgime kezdestirgenmin: «Aqkól-Jaıylma jerine baryp kózkórgen, eskiqulaqtardan ánshi, kompozıtor Estaı jaıynda edáýir málimet jınap qaıtqanym bar. Sol saparda asa qundy derekterdi bergen Qasymuly Káken qarııa ánshiniń minezine baılanysty renjińkirep otyryp: «Estaı bizdi mensinbedi, oǵan án salǵyzý qıyn edi ǵoı», dep qaldy. Áńgimesiniń túbine jetkim kelip, onyń ústine ánshi minezine qanyq bolaıyn degen oımen qarııany shıratyp, sóıletip aldym. Qarııanyń aıtýynsha bylaı: «1944-1945 jyldar shamasynda bir aýyldas aǵaıynymyz soǵystan oraldy. On eki múshesi saý kelmese de, tiri kelgenine shúkir dep aǵaıyn-týys qosylyp kishigirim toı jasady. Elden jyraq júrip, saýyqshyl aýyldyń ánin kóksegen soǵys ardageri: «Ánshi aǵam qaıda, daýysyn ańsadym, ánin saǵyndym!» dedi. Dastarqanda otyrǵan úlkender Estaıǵa adam saldy. Ánshi jaýap qaıtarmapty. Sálden soń taǵy kisi jiberip shaqyrtty. Estaı taǵy da únsiz qalypty. Úshinshi ret «Qoı, ózim baryp shaqyraıyn», dep soǵys ardageri qolyna baldaǵyn alyp yńǵaılana bergende Estaı sálem berip shańyraqqa kirdi. Dastarqan basynda el qansha jalynsa da, bir ánniń bir shýmaǵy men qaıyrmasyn qaıyryp úıine ketip qaldy», deıdi qarııa.
Bir qarasańyz, alys sapardan, qııan-keski soǵystan oralyp otyrǵan adamnyń kóńilin aýlap birneshe án salyp berse nesi ketedi degen de oı keledi. Biraq Estaıdy biletin jan ánshi halin túsiner edi. Týrasyn aıtqanda, aqtap alady. Estaıdyń artynan ergen eki ul bolǵan. Biri ashtyq jyldarynda ólim qushsa, tula boıy tuńǵyshy Jánábil soǵysta qaza tapqan bolatyn. Bul – bir. Ekinshiden, Estaıdaı asa daryndy ánshi, aqyn, kompozıtorǵa «án sal» degen jerdiń bárinde sarnap otyra berý tán emes. Zamanynda Birjan sal, Aqan seriniń sońyna erip, el qurmetine bólengen ónerpazǵa laıyq aqsúıektik minezdiń nyshanyn baıqaımyz», deıdi Q.Aıtbaev.
«On eki múshesi saý kelmese de, tiri kelgenine shúkir dep aǵaıyn-týys qosylyp kishigirim toı jasady» degeninen-aq belgili jaǵdaı. Balasy soǵystan qaıtpaǵan ataqty ánshi, kompozıtor Estaıdyń bul otyrysqa kelgen soń kóńili bosary aıtpasa da túsinikti dep oılaımyz. Basqa da dúnıeler qabattasýy da múmkin. О́ner ıesin bylaı qoıǵanda, sezimtal júrek ıesiniń kóńil kúıi men zaýqy adam túsinip bolmaıtyn kúrdeli nárse emes pe? Tyńdarmannyń qaqysy árqashan oryndy kóringenimen, týyndygerdiń jaı-kúıi odan anaǵurlym názik, qym-qýyt der edik.