• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 25 Qańtar, 2023

«Aǵashaıaq» kimdiki?

520 ret
kórsetildi

Qazaq mýzykasyn ǵylymı aınalymǵa túsirgen kórnekti óner zertteýshisi, kompozıtor Ahmet Jubanov «Zamana bulbuldary» kitabyndaǵy «Ámire» maqalasynda bylaı deıdi: «Parıjde bolatyn konsertke qatysý úshin Máskeýge Qazaqstannan basqa ult respýblıkalarynan da belgili ónerpazdar keldi. Bul sheberlerdiń, onyń ishinde Ámireniń Parıj konsertine daıyndyq esebinde ótken Úlken teatrdaǵy konsertke shyǵýy úlken tabys boldy. Aıtýshylar Ámire «Aǵashaıaqtyń» basyndaǵy joǵarǵy notasyn shyrqaǵanda, parterdiń aldyńǵy qatarynda otyrǵan bir áıel: «Mynaý ne degen kúshti daýys!» dep, shoshyp ketip baryp aıtypty desedi». Sondaı-aq akademık keńes ónerpazdarynyń Parıjdiń sáýletti óner ordalarynda 11 konsert berip, sol keshterde Ámire «Aǵashaıaq», «Úsh dos», «Eki jıren», «Dýdar-aı», «Qos baraban», «Qyzyl bıdaı» jáne taǵy basqa óziniń jaqsy kóretin ánderin oryndaǵanyn aıtady.

Osynda aıtylǵan «Aǵashaıaq» ániniń avtory kim degen saýal kókeıimizde turdy. Ǵalamtordy aqtara qalyp edik, aldymyzdan shyǵa keldi. Negizi, Aǵashaıaq – Berikbol Kópenuly degen ki­siniń laqap aty. Ol 1861 jyly qazirgi Abaı oblysynyń Abaı aýdanyndaǵy Muqyr degen aýyl­da ómirge kelgen. Ánshi, kúıshi, dombyrashy, bıshi, qysqasy, bir basyna san túrli óner toǵysqan tulǵa. Aınalasyna aqyndyǵymen de aty shyqqan. Qýaqy ázilimen óz ortasynyń kórkine aınalǵan. Sonymen birge eki aıaǵyna baqan baılap júgirgeni men attyń sa­ýyrynda tóbesimen turyp bı­legenin kórgender aýzyn ashyp, kózin jumǵan. At ústinde shaýy­p kele jatyp, aýzymen jerden taqııasyn alý sekildi sırktik oıyndardy da sheber meńgergen.

Aǵashaıaqtyń ónerine Muhtar Áýezovtiń ózi jas kúninen tánti bolyp, odan Abaıdyń ánderi men áńgimelerin tań asyryp talaı tyńdaǵan. Sondyqtan da zańǵar jazýshy Abaı týraly zertteýlerinde uly aqyn murasyn jınap, nasıhattaýshylar qatarynda Aǵashaıaq esimin qurmetpen ataǵan. Atap qana qoımaı, «Abaı joly» epopeıasynda ánshi beınesin aıshyqty sýrettegen. Sondaı-aq Aǵashaıaq shyǵarǵan «Aǵashaıaq» ánin Ámire Qashaýbaevtyń Semeıdegi oıyn-saýyq keshterinde oryndaǵanyn Muhtar Áýezov talaı ret estipti.

Aqyn Qaınekeı Jarma­ǵam­betov Ámireniń ómiri men óneri týraly jazǵan «Ánshi azamat» povesinde áıgili ánshi shyrqaǵan «Aǵashaıaq» áni týraly aıta kelip, ony tobyqty Raqym­berliniń týyn­dysy degendeı oı aıtady. Osy arada 1976 jyly 17 shildedegi «Qa­zaq ádebıeti» gaze­tinde Ámi­reni kózimen kór­gen Sadyq Qa­sımanovtyń «Ámire jáne «Aǵash­aıaq» atty maqa­lasy basyl­dy. Avtor sonda Aǵash­­aıaqtyń qalaı Raqymberli bol­ǵanyn baıandaıdy.

«Muqyr tobyqtylarymen kórshi otyrǵan Berikbol Mal­dybaev deıtin baı bolǵan. Ol Aǵashaıaq-Berikbol ekeýi ári attas, ári qurdas eken. Bir jyly baı Berikboldyń úıine elge aty belgili bir qudasy qonaqqa keledi de, oıyn-saýyq kórsetý úshin Berikbol baı Aǵashaıaqty aldyrady. Ol án-bı ónerin kórsetýmen qatar «Berikboldyń tósegi» degen kúldirgi kúı tartyp, baıdy kelemej etedi (Berikbol baı sol jyly jas toqal aıttyryp alǵan bolatyn). Baı Berikbol: «Aǵashaıaq, sen ekeýmiz attas bol­­ǵandy da, qurdas bolǵandy da budan bylaı qoıalyq, mynaý kúıiń­di qurt», dep Aǵashaıaqqa bir semiz bıe beredi.

– Raqymyń túsken eken, kúıdi oınamaımyn, bıeńdi alaıyn, biraq osyǵan qosa meniń Berikbol emes atyńdy da óziń qoıyp ber, – deıdi Aǵashaıaq Berikbol.

– Olaı bolsa, jańa óz aýzyńa túsken Raqymberli bolsyn seniń atyń, – depti baı Berikbol.

Aǵashaıaq Berikboldyń aty sodan keıin keıde Raqymberli bolyp atalyp ketken eken. Al «Berikboldyń toqal alǵan kúngi tósegi» degen kúldirgi kúıdi qazir Abaı aýdanynda turatyn Juma­qulbaı Bazarbaev deıtin qart sheber oryndap júr».

Sadyq Qasımanov aqsaqaldyń aıtýynsha, Ámire «Aǵashaıaq» ánin Berikboldyń ózinen úırengen. Keıin Ámireden Júsipbek Elebekov pen Manarbek Erjanov úırengen. Júsekeńnen Mádenıet Eshekeev, Jánibek Kármenov, Qaı­rat Baıbosynov sekildi talantty shákirtteri ilip áketken. Osy­laısha bul týyndy urpaqtan-ur­paqqa jalǵasyp, qazirgi dás­túrli ónerdiń aldyn bermeı júr­gen ánshilerdiń súıikti ánine aı­naldy.