Túrkistan qalasy oblys ortalyǵyna aınalyp, búginde zamanaýı damý jolyna túsken shahar retinde de tanylyp keledi. Oblys ortalyǵy mártebesin alǵannan beri qalada turǵyn úı kóptep salynyp, kóship kelýshilerdiń sany jyldan-jylǵa artyp jatyr. Mysaly, 2018 jyly Túrkistan qalasy halqynyń sany 165 400 bolsa, 2023 jyly 219 550 bolyp otyr. Turǵyndar sany ósken saıyn turmystyq tirshilikke qatysty kóptegen suraqtyń týyndaýy zańdylyq, ıaǵnı ósim bar jerde ózekti máseleler de bolyp jatady. Sondyqtan atalǵan máselelerdi der kezinde sheshý – oblys, qala ákimderiniń basty mindeti.
Halyq sanynyń artýy, ásirese turǵyn úı, mektep, áleýmettik nysandardyń salynýyn qajet etetini anyq. Osy oraıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen júzege asyrylatyn «Jaıly mektep» jobasy aıasynda Túrkistan qalasynda 7 mektep salynatynyn aıta ketelik. Onyń ishinde 2 myń oryndy 3 mektep eki jylda el ıgiligine berilmek. «Daryn» mektebi men 4 tilde bilim beretin halyqaralyq bilim ordasy da ashylmaq. Túrkistan qalasynda jalpy aýmaǵy 250 myń sharshy metrden asatyn 100-den asa kópqabatty turǵyn úı salynady. Atap aıtqanda, 9 qabatty 36 úı, 7 qabatty 40 úı jáne 5 qabatty 20 nesıelik turǵyn úı boı kóteredi. Sonymen qatar «Jańa qala» aımaǵynda ınvestorlar esebinen kópqabatty 14 turǵyn úı kesheniniń qurylysy bastalmaq. Oblys ákimi Darhan Satybaldy qala turǵyndarymen kezdesýinde Túrkistan qalasynyń turǵyn úı qorynan 2023 jyly 720 páter berý kózdelgenin, onyń ishinde kópbalaly 500 otbasyna páter berý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq Memleket basshysynyń kıeli qalaǵa erekshe mártebe berý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý baǵytynda tıisti jumystar bastalǵan.
«Búginde «Túrkistan qalasynyń erekshe mártebesi týraly» zań jobasy daıyndalyp jatyr. Osy zań qabyldanǵan soń, qala ákimdigi men máslıhatyna qosymsha quzyretter beriledi. Bul turǵyndardyń kúrdeli máselelerin tez arada sheshýge múmkindik beredi. Atap aıtqanda, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, kólik jáne avtomobıl joldary, sáýlet, qala qurylysy, saýda jáne qyzmet kórsetý suraqtary qala deńgeıinde derbes sheshiledi», dedi D.Satybaldy.
Iá, 2018 jyldyń jazynda oblys ortalyǵy mártebesi berilgen Túrkistanda qurylys erekshe qarqyn alyp, elimizdegi jáne sheteldegi iri alpaýyt kompanııalary óz qyzmetin usyna bastady. Qalanyń bas jospary qaıta jasalyp, rýhanı-mádenı jáne ákimshilik-iskerlik ortalyqtar baǵytynda damytýǵa basymdyq berildi. Eki baǵytta da jańa nysandar salynyp, týrızm salasy jandana tústi. Memleket basshysy retinde alǵashqy saparyn Túrkistannan bastaǵan Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy qyrkúıektegi saparynda kóptegen oń ózgeris bolǵanyn atap ótti.
«Keıingi jyldary Túrkistanǵa tartylǵan ınvestısııa kólemi 8 ese artty. Qalanyń ınfraqurylymy jańǵyryp, jańa nysandar boı kóterip jatyr. Atap aıtqanda, 77 myń adamǵa arnalǵan kópqabatty úıler salyndy. Shahar jasyl jelekke oranyp, ekologııalyq ahýaly jaqsardy. Turǵyndardy aýyzsýmen jáne tabıǵı gazben qamtamasyz etý máselesi sheshildi dep aıtýǵa bolady», dedi Prezıdent.
Oblys ortalyǵy mártebesi berilgen soń qalada 20 turǵyn úıdiń (1 200 páter) qurylysy bastaldy. Ol kópqabatty 20 úıdiń qurylysy 2019 jyly qabyldaýdan ótip, túrli sanattaǵy turǵyn úı kezeginde turǵan otbasylarǵa berildi. Sonymen qatar «Túrkistan» ÁKK AQ jeke ınvestorlar esebinen salynatyn úılerge tapsyrysshy bolyp, nátıjesinde qalada «Arman», «Syrdarııa», «Iаssy» dep atalatyn 5 qabatty 50 úıdiń qurylysy bastaldy. Osylaısha, óz qarjysyna páter alýǵa nıetti azamattarǵa da múmkindik jasaldy. Túrkistannyń oblys ortalyǵy bolýyna baılanysty kóship kelgen memlekettik qyzmetkerlerdi baspanamen qamtamasyz etý maqsatynda 400-den asa páter berildi. Qalalyq qurylys bólimi 5 qabatty úılermen shektelmeı jańa kezeńge bet burdy. Bas josparǵa sáıkes oblys ákimdigi ǵımaratyn qorshaı salynatyn úılerge de qoıylatyn talap joǵary boldy. Sáýletshilerdiń jobalaryn talqylaý nátıjesinde, maquldanǵan 7 qabatty 24 turǵyn úıdiń (1 452 páter) qurylysy 2019 jyly bastaldy. Astana, Almaty qalalarynyń sáýletshileri óz jobalaryn Túrkistanda iske asyryp, erekshe úlgidegi úıler boı kóterdi. Tómengi qabaty kommersııalyq jaılardan turatyn úıler kúıdirilgen kirpishten nemese quıylmaly temirbeton monolıtten salyndy.
Árıne, qarqyndy qurylys qaladaǵy jumyssyzdyq deńgeıin tómendetýge oń septigin tıgizdi. Halyqtyń tabysyn arttyrý maqsatynda arnaıy jumyspen qamtý kartasy bekitilip, qala boıynsha byltyr 2,5 myń jańa jumys orny ashyldy. Onyń 675-i – turaqty jumys. Ulttyq jobalar boıynsha bıyl 5 myńǵa jýyq jumys ornyn ashý josparlanyp jatyr. Basty máselege aınalǵan ınfraqurylym aldyńǵy qatarǵa qoıyldy. Aýyzsý, káriz júıeleri, elektr, gaz, jylý jáne taǵy basqa da kommýnaldyq máselelerdiń birden sheshimin tappaǵany málim. Osy kezde 7 qabatty úılerdi jylytý maqsatynda elimizde buryn-sońdy bolmaǵan gaz tutynatyn páterishilik jylytý qazandyqtaryn ornatýǵa synama júrgizildi.
«Elimizde páterishilik gaz qazandyqtaryn ornatý tek 5 qabatqa deıin ruqsat etilgen. Al bes qabattan asatyn úılerdiń qurylys normasynda nemese zańnamada bul kórsetilmegen. Biraq úıler salynyp qoıǵan, sheshimin qalaıda tabýdy qajet etedi. Oblystyq qurylys basqarmasymen birlese atqarǵan jumystardyń nátıjesinde, tıisti mekemelerdiń qurylys salasy boıynsha shyǵarǵan buıryǵyna ózgeris engizilip, alǵash ret Túrkistan qalasynda ruqsat etildi. Qoıylǵan talap boıynsha júrgizilgen jylý júıesi búgingi tańda turaqty jumys istep jatyr. Jetiqabatty úıler solaı qabyldaýdan ótip, páterleri turǵyn úı kezegindegi azamattar men «Nurly Jer» baǵdarlamasy aıasynda halyqqa ıpotekalyq júıemen berildi», deıdi Túrkistan qalasynyń ákimi Nurbol Turashbekov.
Atalǵan baǵdarlama kezek kútken nemese turǵyn úıge muqtaj jas otbasylarǵa taptyrmas múmkindik boldy. Sebebi úıler aıaqtalǵan jańa kúıinde 1 sharshy metrine 180 000 teńge bolyp belgilengen. Sondaı-aq jeke ınvestorlar esebinen júrgiziletin kópqabatty úılerdiń tizimi artpasa azaıǵan emes. «Nur-Sultan City», «Nurtas», «Syrdarııa-2» «Karavan Saraı», «Yassy Eco Village» dep atalatyn túrli turǵyn úı kesheni salynyp, óz qyzmetterin usynyp jatty. Bul úılerdiń qunyn merdiger ózi belgilep, halyqqa yńǵaıly etip berip jatyr. Bıýdjet esebinen 2020 jyly 7 qabatty 24 úıden soń 9-12 qabatty úılerge tapsyrys berilip, sol jyly 65 úıdiń qurylysy bastaldy. Qurylys jumystary kestege sáıkes júrgizildi. 2020-2022 jyldyń qorytyndysymen bıýdjet esebinen 89 úıdiń qurylysy júrgizilip, onyń 85 úıi qabyldaýdan ótti. Nátıjesinde, 5 500-den asa páter óz ıesin tapty. Onyń 1 200-den astamy kezektegilerge tegin taratylsa, 4 300-den astamy ıpotekamen satylǵan. Turǵyn úı qurylysynyń qarjyny kóp qajet etetini málim. 2019 jylǵy jobalarda 1 sharshy metr quny 220 myń teńge bolsa, 2022 jylǵa bul baǵa 350-400 myń teńgeden asqan. Bul oraıda mamandar onyń sebebin qurylys materıaldarynyń jyl sanap qymbattaýy, jetispeýshiligi, kóp materıaldyń elimizde óndirilmeýimen baılanystyrady. Aıta ketelik, Túrkistan qalasynda 2018 jyly baspanalardyń, onyń ishinde kópqabatty úılerde 1 jáne 2 bólmeli páterlerdiń satylý baǵasy 4-6 mln teńge bolsa, 2022 jyly 7-10 mln teńge aralyǵynda boldy. Jasyratyny joq, qazirgi tańda suranys, páterlerdiń satylý qarqyny tómen. Bul óz kezeginde jańa baspanalardyń kóptep paıdalanýǵa berilýine de baılanysty bolsa kerek. Degenmen qurylys qarqyny báseńdegen emes. Búginniń ózinde 2022 jyldan beri oblystyq qurylys basqarmasy salyp jatqan 7, 9, 12, 20 qabatty úılerdiń (4 myńnan asa páter) qurylysy aıaqtalýǵa jaqyndap, 2023 jyldan bastap qabyldaýdan ótetini belgili. Oǵan qosa qalalyq qurylys bólimi tarapynan 5-7 qabatty 80-nen asa úıdiń joba-smetalyq qujattamasyn ázirleý jumystary bastalyp ketken.
Qurylys nysandarynyń sapasy da – basty nazarda. Sapaǵa qatysty qandaı da bir másele týyndaǵan jaǵdaıda shuǵyl qalpyna keltirý júıeli júzege asyrylyp keledi. Osy maqsatta ashylǵan jedel áreket etý brıgadalary elge qyzmet etip jatyr. Mysaly, jyl basynan beri jedel áreket etý ortalyǵynyń kómegine 397 qońyraý túsken. Merdiger mekeme tarapynan 136 ótinish boıynsha tıisti jumystar atqaryldy. «Túrkistan jylý» mekemesine qatysty 124 ótinish qaralyp, qajetti jumystar merziminde uıymdastyryldy. Byltyr ákimdik tarapynan kepildik merzimine sáıkes 52 merdiger mekemege eskertý berilgen. Onyń 33-i usynylǵan kemshilikterdi qalpyna keltirdi.
«2021-2022 jyldary qala aýmaǵynda 19 merdiger mekemege eskertý joldanyp, 154 kemshilik qaıta qalpyna keltirildi. Sottyń sheshimimen 5 mln teńgeden asa aıyppul óndirilip, eki merdiger mekeme josyqsyz dep tanylǵan edi. Jýyrda jumys toby qurylys nysandaryn aralap shyǵyp, anyqtalǵan kemshilikter boıynsha merdigerlerge jumysty sapaly atqarý tapsyryldy. Kemshilikterdi túzetýge merzim belgilenip, qadaǵalaýshy men baqylaýshy mamandarǵa eskertildi. Túrkistandaǵy árbir qurylys nysany qatań baqylaýda bolady», deıdi qala ákimi Nurbol Turashbekov.
Kıeli shahardaǵy qurylys jumystary tek turǵyn úımen shektelgen joq. Ákimshilik-iskerlik ortalyǵynda saltanaty men sáýleti saı ákimshilik ǵımarattary, «Alataý» medıa-ortalyǵy, «Túrkistan arena» stadıony, Oqýshylar úıi, Kongress-holl, zamanaýı tennıs ortalyǵy iske qosyldy. Mádenı-rýhanı ortalyqta Q.A.Iаsaýı murajaıy, «Kerýen-saraı» kesheni, «Farab» kitaphanasy, «Uly Dala eli» ortalyǵy, drama teatry, neke saraıy, týrızm ýnıversıteti boı kóterdi. Qurylys qarqyny áli de báseńdemeı, qalanyń bas josparyna sáıkes júıeli júrgizilip keledi.
TÚRKISTAN