Keshe palata Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen Parlament Senatynyń otyrysy ótip, onda senatorlar birqatar halyqaralyq qujattardy ratıfıkasııalady.
Palata otyrysynyń kún tártibine qoıylǵan alǵashqy másele Qazaqstan men Halyqaralyq Qaıta qurý jáne Damý banki arasyndaǵy Qaryz týraly kelisimdi (Sot tóreligi sektoryn ınstıtýttyq nyǵaıtý jobasy) ratıfıkasııalaýǵa arnalǵan zań jobasy boldy. Baıandamashy Ádilet mınıstri Berik Imashev kelisimniń maqsaty sot tóreligi sektoryndaǵy negizgi uıymdardyń ınstıtýttyq múmkindikteri men operasııalyq tıimdiligin arttyrý bolyp tabylatynyn nazarǵa saldy. Joba aıasynda quqyqtyq jáne ınstıtýttyq bazanyń negizgi bólikterin iske asyrýdy nyǵaıtý, Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi kórsetetin qyzmetterdiń sapasyn jáne jedeldigin arttyrý, sýdıalardyń tıimdiligi men kásibıligin joǵarylatý júzege asyrylady, degen mınıstr sózinen keıin senator Qojahmet Baımahanov oryndy saýal tastaǵan.
Alynaıyn dep otyrǵan 36 mln. dollardyń ár dollaryn 200 teńge dep eseptegenniń ózinde 8 mlrd. teńge shamasyn quraıtynyn aıtqan ol: «Bizdiń bıýdjetimizge qaraǵanda ol kóp aqsha emes. Osydan baryp, nesıeni alýdyń qandaı qajettigi bar, degen saýal týyndaıdy. Eger bolashaqta bolýy yqtımal devalvasııany qaperge alsaq, ol tipten de tıimdi emes. Komıtettiń otyrysynda saýal qoıyp, mardymdy jaýap ala almadym», dedi. Oǵan Halyqaralyq Qaıta qurý jáne Damý bankinen qaryz alýdy tek Qazaqstan emes, bizden buryn Reseı, Ázerbaıjan, Rýmynııa, Horvatııa sekildi memleketter bastap, sol arqyly olar biraz tájirıbe jınaqtady. Sondyqtan, onyń materıaldyq turǵydan góri, tájirıbelik tusy basymyraq, degen jaýap berildi. Qalaı degenmen de, senatorlar Konstıtýsııanyń 61-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes zańdy biraýyzdan ratıfıkasııalady.
Senatorlar, sondaı-aq, Qazaqstan men Reseı úkimetteri arasyndaǵy munaı jáne munaı ónimderin jetkizý salasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany qarady. Baıandamashy Munaı jáne gaz mınıstri Uzaqbaı Qarabalın elimizde benzınniń qory jetkilikti ekenin, qolda bar suıyq otyn kólemi 200 myń tonnadan asatynyn aıtyp, búginde ekinshi jarty jyldyqqa belgilenetin baǵa kóleminiń talqylanyp jatqanyn ortaǵa saldy. Qalaı bolǵanda da, salada kúrdeli bir jaǵdaı qalyptasty dep aıtýǵa negiz joq. Jańa kelisim boıynsha osyǵan deıin Reseıden alǵan munaı ónimderine keri tólem retinde munaıymyzdy berip kelgen bolsaq, endi budan bylaı ol tólem alynyp tastalady, dedi. Sonymen birge, mınıstr ózimizdiń ashyq tústi ónimderimizge, mysaly, benzın, dızel otyny syndy janarmaılardy eksportqa shyǵarýǵa tyıym salynatynyn jetkizdi. Senatorlar mınıstrdiń jáne bas komıtettiń usynystaryn daýysqa salyp, zańdy ratıfıkasııalady.
Palatada bul eki zańdy ratıfıkasııalaýdan ózge «Qylmystyq áreketten túsken tabystardy jylystatý, anyqtaý, alyp qoıý jáne tárkileý týraly konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» Zańǵa ózgeris engizý týraly» zań jobasy qabyldandy jáne «Esirtki, psıhotroptyq zattar men olardyń prekýrsorlaryn Keden odaǵynyń keden aýmaǵy arqyly ótkizý tártibi týraly» kelisim de senatorlar maquldaýyna ıe bolyp, ratıfıkasııalandy. Sondaı-aq, qujat jeke tulǵalarǵa Taraptar zańnamasynda belgilengen mólsherde, rastaıtyn medısınalyq qujattar bolǵan jaǵdaıda medısınalyq kórsetimder boıynsha jeke óziniń qoldanýy úshin dárilik preparattar túrindegi osy zattardyń shekteýli sanyn ótkizýdi jáne tasymaldaýdy júzege asyrýǵa múmkindik beretinin aıtqan jón.
Tabysqa salynatyn salyqtarǵa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salýdan jaltarýǵa jol bermeý týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly Qazaqstan men Sıngapýr arasyndaǵy hattama da ratıfıkasııalandy.
Hattama salyqtardan jaltarýǵa jol bermeý maqsatynda salyq salý máseleleri boıynsha aqparat almasý arqyly Ýaǵdalasýshy eki memlekettiń salyqtyq qurylymdarynyń yntymaqtastyǵyn keńeıtýdi kózdeıdi.
Otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik basqarý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn senatorlar eki oqylymda qarap, reglamentke sáıkes ony Senat engizgen ózgerister jáne tolyqtyrýlarmen Májiliske jiberildi. Qujat elimizdiń Jańa bıýdjet saıasaty tujyrymdamasyn, Nátıjelerge baǵdarlanǵan memlekettik josparlaý júıesin jetildirý tujyrymdamasyn, sondaı-aq, Memleket basshysynyń jekelegen tapsyrmalaryn odan ári iske asyrý maqsatynda ázirlenipti.
Senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, oralmandarǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasynda turýǵa yqtııarhaty bar tulǵalarǵa olardyń múlikti jarııa etýine baılanysty raqymshylyq jasaý týraly» zań jobasyn qarap, ony da qabyldady. Qujat múlikti, onyń ishinde buryn zańdy ekonomıkalyq aınalymnan shyǵarylǵan aqshany jarııa etý jónindegi bir jolǵy aksııa ótkizýge baǵyttalǵan. Múlikti jarııa etý merzimi 2014 jylǵy 1 qyrkúıekten 2015 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıingi ýaqytqa belgilendi. Jarııa etý sýbektileri Qylmystyq jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksteriniń baptarynda kózdelgen qylmystyq jáne ákimshilik jaýaptylyqtan, sondaı-aq, tolyq emes, dál emes deklarasııalar men málimetter bergeni nemese bermegeni úshin tártiptik jaýaptylyqtan bosatylady. Parlament qabyldaǵan zań kóleńkeli ekonomıkany qysqartýǵa, ulttyq ekonomıkaǵa qosymsha qarajat tartýǵa jáne ınvestısııalardy ulǵaıtýǵa yqpal etetin bolady. Qujatqa sáıkes, jarııa etý nysandaryna aqsha, baǵaly qaǵazdar, zańdy tulǵanyń jarǵylyq kapıtalyndaǵy qatysý úlesteri, qurylys normalary men qaǵıdalaryna sáıkes keletin qurylystar men ǵımarattar, basqa adamǵa rásimdelgen, sonymen qatar, Qazaqstannan tysqary aýmaqtardaǵy jyljymaıtyn múlikter jatady.
Bul rette jekelegen qylmystardy jasaý nátıjesinde alynǵan múlikter jarııa etýge (zańdastyrýǵa) jatpaıdy. Máselen, jeke adamǵa qarsy jáne adamnyń konstıtýsııalyq jáne basqa da quqyqtary men bostandyqtaryn buza otyryp alynǵan múlikter, konstıtýsııalyq qurylym men memlekettik qaýipsizdikke qarsy qylmystyq jolmen alynǵan kirister, sondaı-aq, sybaılas jemqorlyq jáne basqa da quqyq buzýshylyq pen memlekettik qyzmet múddesine qaıshy qylmystar jasaý boıynsha alynǵan múlikter raqymshylyqqa jatpaıdy. Sonymen qatar, zań jobasynda jarııa etýdiń tetikteri men quraldary da aıqyndalǵan.
Zań jobasy Azamattyq, Bıýdjet kodeksterine, «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» (Salyq kodeksi) kodekske tolyqtyrýlar engizýdi kózdeıdi.
Otyrys barysynda senatorlar Murat Baqtııaruly men Jabal Erǵalıev depýtattyq saýaldaryn jarııa etti.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan».