Mańyzdy is-sharalardyń mazmuny qandaı?

ÚKIMET Úkimet otyrysynda elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń ózekti máseleleri talqylanǵany málim. Sondaı-aq, jyldyń bes aılyq kórsetkishteri men Úkimettiń alda atqaratyn jumystary pysyqtalǵan-dy. Aýqymdy máselelerdiń mańyzy men mazmuny jóninde Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov bastaǵan vedomstvo basshylary Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte áńgimelegen bolatyn. Bıýdjettiń tabysy ósti Úkimet basshysynyń orynbasary jýrnalısterdi memlekettik bıýdjettiń osy jyldyń 5 aıynda oryndalýy men bıýdjet qarjysynyń jumsalý tıimdiligi týraly qorytyndymen tanystyrdy. «Tabys boıynsha barlyq bıýdjet deńgeıinde jospar oryndaldy. Memlekettik bıýdjettiń tabysy 3 088 mlrd. teńgege jetip, jospar 104,5 paıyzǵa artyǵymen oryndaldy. Respýblıkalyq bıýdjettiń tabysy da kózdegennen asyp jyǵyldy. Dálirek aıtsaq, 2,2 paıyzǵa asyra oryndalyp, 2 546 mlrd. teńgege jetti», dedi B.Sultanov. Munymen birge vıse-premer, 2014 jyldyń 5 aıynda memlekettik bıýdjettiń tabysy ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 17,5 paıyzǵa artyp, 461 mlrd. teńgeni kórsetkenin aıtty. Tabystyń artýyna Ulttyq qordan 350 mlrd. teńge kóleminde transfert tartý áser etkenin jetkizdi. Budan basqa, temeki jáne alkogoldi ishimdikterge aksızdiń, eksporttyq kedendik baj salyǵynyń, kólik pen múlik salyǵynyń artýy da oń nátıje bergenin atap ótti. Baspasóz máslıhatynda salyq túsimi de sóz boldy. «Kórsetilgen salyq túrleri boıynsha qazynaǵa 11 mlrd. teńge tústi, onyń basym bóligi EKB salyǵynyń esebinen oryndaldy. Al, respýblıkalyq bıýdjettiń tapshylyǵy 150,3 mlrd. teńgeni qurady», dedi ol. Jyl ishinde – 100 joba Qazaqstan álemdik ekonomıkanyń bir bóligi ekeni aıan. Sondyqtan álemdegi kez kelgen ekonomıkalyq ózgeris bizdiń eldiń damý qarqynyna áser etetini belgili. Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri E.Dosaev osy jóninde aıtty. «Álemdik ekonomıkadaǵy qalyptasqan úrdister eldegi ekonomıkalyq belsen­diliktiń báseńdeýine ákeldi. Atap aıtqanda, Eýroodaq ekonomıkasynyń jandanýynyń arqasynda damyǵan elderde ekonomıkalyq belsendilik baıqaldy. Máselen, aǵymdaǵy jyldyń birinshi toqsanynda eýroaımaqtyń ishki jalpy óniminiń ósýi 1,4 paıyzdy qurady, al 2013 jyldyń sáıkes kezeńinde ol 0,7 paıyzǵa tómendegen bolatyn. Sonymen qatar, damýshy elderdiń ekonomıkasynda ósý qarqynynyń báseńdeýi seziledi. Mysaly, aǵymdaǵy jyldyń birinshi toqsanynda Qytaı ekonomıkasynyń ósimi 7,5 paıyzdy qurady, bul 2013 jylǵy tıisti kezeńdegi 7,7 paıyzdyq ósimnen tómen. Reseı ekonomıkasy aǵymdaǵy jylǵy qańtar-sáýirinde Ekonomıkalyq damý mınıstrliginiń baǵalaýy boıynsha 1 paıyzǵa ǵana ósken. Al óz elimizde, ótken jylǵy 5 aıda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 8,3 paıyzǵa ósken bolsa, bıylǵy sáıkes kezeńinde ol tek 2,9 paıyzǵa ǵana kóterildi», dedi mınıstr. Munymen qosa, vedomstvo basshysy ekonomıkanyń josparlanǵan ósýin qamtamasyz etý baǵytynda memlekettik organdar salalardaǵy ónim shyǵarylymynyń ótken jyldyń deńgeıinen tómendeýine jol bermeý boıynsha túbegeıli sharalar qabyldaý qajet ekenin atap ótti. Sondaı-aq, ósý serpininiń oń úrdisteri baıqalyp otyrǵan salalarda ósý qarqynyn ulǵaıtý múmkindigin qarastyrýǵa basymdyq berilmek eken. Aǵymdaǵy jyl 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn iske asyrýdy aıaqtaý jyly ekeni belgili. Osyǵan baılanysty 10 myń jumys ornyn qura otyryp, 2014 jylǵa josparlanǵan somasy 500 mlrd. teńge bolatyn búkil 100 jobany ýaqytyly iske qosýdy qamtamasyz etý qajet. «Ekonomıkanyń ósýin qosymsha yntalandyrý boıynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmasy sheńberinde 2014 jylǵa 500 mlrd. teńge bólindi. Onyń ishinde 100 mlrd. teńge shaǵyn jáne orta bıznesti ekinshi deńgeıli bankter arqyly qoldaýǵa jáne nesıeleýge baǵyttalǵan. 2014 jylǵy 9 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha ShOB sýbektileriniń óńdeý ónerkásibindegi jalpy somasy 35 mlrd. teńge 116 jobany EDB maquldady, onyń ishinde 6,6 mlrd. teńgege 56 joba qarjylandyryldy, dedi E.Dosaev. Aýyl sharýashylyǵyn jańǵyrtý sharalary Úkimet otyrysynda Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrligi tarapynan «AО́K salasynda salyq salý tártibin jetildirý týraly keıbir zańnamalyq aktilerge ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý» usynylyp, ol qoldaý taýypty. Atap aıtqanda, jer salyǵy boıynsha sharýa qojalyqtary úshin aımaqtarǵa baılanysty jer ýchaskeleriniń normatıvin engize otyryp biryńǵaı jer salyǵyn saqtaý usynylyp otyr. Arnaıy salyq rejimi qaıta óńdeýmen, ózi óndirgen aýylsharýashylyq ónimderin satýmen aınalysatyn, QQS tólemshisi bolyp sanalmaıtyn zańdy tulǵalar úshin saqtalady. Munymen jer salyǵynan 70 paıyzdyq jeńildikter alynady. Onyń ornyna aýylsharýashylyq taý­ar óndirýshileri qorshaǵan ortanyń emıssııasy úshin tóleminen bosatylady. Qazirgi tańda jalpy kólemi 6,8 mln. gektardy quraıtyn 18 myń jer telimderi ıgerilmeı bosqa tur. Naqty aıtqanda ıeleri ol jerdi paıdalanbaı júr. Osy rette, jer salyǵy qunyn 5 esege ósirip, aımaqtarǵa paıdalanylmaı jatqan jerlerdiń qunyn ulǵaıtýǵa quqyq bere otyryp 10 esege ósirý usynylyp otyr. Munymen, ósim ulǵaıtý biryńǵaı jer salyǵy negizinde arnaıy salyq rejimin qoldanatyn fermerlik jáne sharýa qojalyqtaryna qatysty bolmaıdy. Budan basqa, daıyndaýshy uıymdardyń aýylsharýashylyq ónimderin satýdan túsken jyldyq jıyntyq tabysy 90 paıyzdan kem bolmaǵan jaǵdaıda, daıyndaýshy uıymdarmen bıýdjetke tólengen QQS somasyna sýbsıdııa túrinde ótemaqy beriledi. Jeke qosalqy sharýashylyqtarda óndirilip, qaıta óńdeý kásiporyndary nemese daıyndaýshy uıymdarǵa satylǵan, belgili bir aýylsharýashylyq ónimderin satýdan túsken tabys, jeke tabys salyǵynan  bosatylady, dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Mamytbekov. Sondaı-aq, mınıstrlik aýyl sharýa­shy­lyǵy janýarlarynyń júnderi men terilerin, balyqty, maqtany qaıta óńdeý, kondıterlik jáne makaron ónimderiniń óndirisi sııaqty baǵyttarǵa Salyq kodeksiniń 267-babynda kórsetilgen QQS boıynsha salyqtyq 70 paıyz jeńildiktiń múmkindigin taǵy keńeıtipti. Bul shara daıyn ónimniń ózindik qunyn tómendetip, otandyq kompanııalardyń taýar kólemin ulǵaı­týǵa septigin tıgizedi eken. Budan ózge ımporttalatyn taýarlar tizimi taýarly maldardyń barlyq túrlerimen, je­mis-jıdek pen júzim kóshetteri, qus sharýashylyǵy, etti qaıta óńdeý men jemazyq óndirisimen tolyqtyryldy. Bular boıynsha qosymsha qun salyǵy esepke jatqyzý ádisimen tólenetin bolady. Astana mańyndaǵy aýyldar kórkeıedi Elordanyń aınalasyna ornalasqan aýyldardy kórkeıtý sharalary el aýzynda kópten beri júr. Ol ıgi jumystardyń qalaı júzege asyrylatyny jóninde de ártúrli áńgime boldy. О́tken Úkimet otyrysynda osynaý suraqtarǵa naqty jaýaptar aıtyldy. «Atalǵan shara birneshe aýyldy qamtıdy. Olardyń ishinde 6 aýyl zamanaýı mekteptermen, 8-i balabaqshalarmen, 15-i densaýlyq saqtaý nysandarymen, 6-y sýmen, 5-i elektrmen, 2-i jylýmen jabdyqtalady, 7 aýyldyń joly jóndelip, Aqmol aýy­lynda turǵyn úı salý, Qosshy aýy­lyn ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etý sharasy aıaqtalady. 4 aýyldyń bas jospary ázirlenip, 1 aýylda jerasty sýlary qoryn rastaý jónindegi izdeý-barlaý jumystary júrgiziledi», dedi О́ńirlik damý mınıstri B.Jámishev. Negizinen, Astana qalasyna irgeles aýmaqty damytý týraly keshendi jos­par 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan. Al aǵymdaǵy jylda jospardyń júzege asý merzimi aıaqtalady. Keshendi jospar 30 shaqyrymdyq aýmaqty qamtıtyndyǵyn, eldi mekender sany 20-dan 42-ge deıin artqandyǵyn jáne halyq sany 108 myńǵa jetkenin eskeretin bolsaq, bul joba barlyq ınjenerlik-kommýnıkasııalyq jáne áleýmettik salany jetildirýge mindettenetini túsinikti. Alaıda, baǵdarlamada kórsetilgen birqatar júktemelerden tys, taǵy da sheshilmegen birsypyra máseleler bar. Osy maqsatta biz 11 is-sharany júzege asyrýdy jalǵastyrý úshin 2014-2016 jyldarǵa respýblıkalyq bıýdjetten 6,6 mlrd. teńge qarajat bólýdi kózdep otyrmyz,  dep túıindedi sózin vedomstvo basshysy. Zııatkerlik menshik qorǵalady Zııatkerlik menshikti qorǵaý Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik sheńberinde ekonomıkalyq ıntegrasııanyń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Sondaı-aq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly sharttyń negizgi mindetteriniń biri retinde belgilengen. Al qazirgi ýaqytta zańnamany jáne ádilet organdarynyń quqyq qoldaný tájirıbesin ári qaraı jetildirý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr eken. Bul týraly brıfıngte Ádilet mınıstri B.Imashev aıtty. Ol eldegi ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý boıynsha keńes otyrysynda zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý, taýar tańbalary máseleleri boıynsha taqyryptar qozǵalǵandyǵy jaıynda áńgimeledi. Onyń aıtýyna qaraǵanda, ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý keńesiniń otyrysynda jekelegen qatysýshylardyń jumys tártibinde usynǵan qujattaryn zerdelep, kóterilip jatqan máseleler Ádilet mınıstrliginiń quzyretine ǵana jatpaıdy eken. «Desek te, «Ádilet organdary týraly» zańnyń 3-babyna sáıkes Ádilet mınıstrligi zııatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý salasynda memlekettik saıasatty júzege asyrýǵa ýákiletti», dedi mınıstri. Munymen qatar, bizdiń elimiz Dú­nıe­júzilik zııatkerlik menshiktiń negizgi 19 konvensııasy men kelisiminiń qatysýshysy bolyp tabylady. Ratıfıkasııalanǵan halyqaralyq kelisimsharttardyń baptary ulttyq zańnamalarǵa tolyq engizilgen. «Qazaq­stan Respýblıkasy «ınstıtýttar» faktory boıynsha 2013 jyly Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmynyń Jahandyq básekege qabilettilik ındeksiniń «Zııatkerlik menshikti qorǵaý» ındeksi boıynsha óz kórsetkishin 19 birlikke jaqsartyp, 73-shi orynǵa turaqtady», dedi Ádilet mınıstri. Jańa áýe baǵyttary ashylmaq Elimizde keıbir kemshilikterge qaramastan, kólik salasy jyldan-jylǵa damyp kele jatqany daýsyz. Bul týraly baspasóz máslıhatynda Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri J.Qasymbek aıtty. «Eldegi ishki marshrýttardyń aptasyna ushý jıiligi jyl saıyn 20 paıyzǵa artyp kele jatqanyna baılanysty, bizdiń mınıstrlik aldaǵy jylda naryqqa taǵy bir otandyq áýe kompanııasyn qosýdy josparlaýda. Bul kompanııa, tek respýblıkaishilik baǵyttarda ǵana qatynaýdy qamtamasyz etetindikten, kompanııalar arasynda ózara báseke­lestikti qalyptastyrady jáne jolaýshylar úshin tańdaý múmkindigin keńeıte túsetin bolady. Sondaı-aq, óz kezeginde baǵa máselesiniń oń sheshilýine de áserin tıgizedi degen oıdamyn», dedi mınıstr. Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, áýe kompanııasyn 2015 jyldyń úshinshi nemese tórtinshi toqsanynda tolyq qoldanysqa berý kózdelip otyrǵan kórinedi. Munymen qatar, bıyl halyqaralyq baǵytta 9 reıs ashý da josparda eken. «Eır Astana» áýe kompanııasy «Astana – Bangkok» jáne «Astana –Praga» reısterin uıymdastyrmaq. Al «Skat» áýe kompanııasy bolsa, óz kezeginde «Aqtaý – Sochı» men «Aqtaý – Volgograd», «Astana – Chelıabi», «Astana – Tom» jáne «О́skemen – Novosibir» baǵyttarynda jańa reısterin jolǵa shyǵarmaq. Sonymen qatar, «Bek Air» áýe kompanııasy «Oral – Máskeý» jáne «Oral – Sankt-Peterbýrg» baǵyttarynda ushaqtarmen jolaýshylar tasymaldaıtyn bolypty Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».