Eldiń saıası júıesindegi basty oqıǵalardyń biri – saılaý naýqany. Sebebi, saılaý naýqanynda saıası júıeniń legıtımdiligi men saılaýshylardyń júıege qatysty kóńil kúıi anyqtalady. Aqtóbe oblysy – elimizdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaǵynan qarqyndy damyp kele jatqan aldyńǵy qatarly óńirleriniń biri.
Elimizdiń óndiristik, medısınalyq salasyn kásibı mamandarmen qamtamasyz etip kele jatqan aımaqta demografııalyq jaǵynan da turaqty ósim bar. Onyń ústine, óńir turǵyndarynyń saıası belsendiligi jyldan-jylǵa artyp keledi. Sondyqtan da bolar ortalyq bıliktiń Aqtóbe aımaǵyna nazary ózgeshe. Ortalyq saılaý komıssııasynyń málimeti boıynsha búginde Parlament Májilisine depýtattyqqa Aqtóbe oblysynan birmandatty saılaý okrýgi boıynsha 16 úmitker tirkeýden ótken. Onyń 6-sy áıel, 10-y er adam. Úmitkerlerdiń ortasha jasy – 54-te. Al oblystyq, qalalyq jáne aýdandyq máslıhattarǵa 686 úmitker tirkeldi.
Prezıdent Q.Toqaevtyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan saıası reformalar aımaqtardyń saıası belsendiligin arttyrýdy kózdep otyr. Sonyń bir kórinisi – el bolashaǵyna beı-jaı qaramaıtyn belsendi azamattar ózderin saılaý organdaryna úmitker retinde usynýǵa múmkindik aldy. Elimizge majorıtarly saılaý júıesiniń qaıta oralýy, ıaǵnı Májilistiń 30 paıyzy birmandatty okrýgterden saılanǵan depýtattardan jasaqtalýy – azamattardyń saıası ómirge aralasýyna keń jol ashady ári eldegi saıası básekelestik pen kúrestiń shynaıy demokratııalyq mánin kórsetedi. Bul – bir. Ekinshiden, Májilis jáne barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýyna jańadan qurylǵan saıası partııalar qatysady. Bul partııalar qazirgi tańdaǵy ózekti máselelerdi qozǵap, Parlamentten oryn almaq oıy bar. Olardyń maqsaty qanshalyqty júzege asatyndyǵyn aldaǵy saılaý kórsetedi. Degenmen bizdiń oıymyzsha qazirgi jaǵdaıda olardyń múmkindigi jetkilikti. Sebebi, olar saıası júıedegi jańa oıynshylar retinde saılaýshylardyń tańdaýyna yqpal etedi. Úshinshiden, proporsıonaldy saılaý júıesindegi paıyzdyq kedergini 7-den 5-ke túsirý saıası partııalar úshin úlken jeńildik jáne basty múmkindik boldy. О́z kezeginde bul qoǵamdaǵy demokratııalyq úrdisterdiń ári qaraı damýyna yqpal eteri sózsiz. Tórtinshiden, saılaý bıýlletenine «barlyǵyna qarsymyn» grafasynyń engizilýi saılaýshylardyń kóńil kúıin anyqtaýǵa jol ashady. Osy arqyly saıası partııalardyń qoǵamdaǵy alatyn orny men rólin kórýge bolady. Besinshiden, Konstıtýsııaǵa jáne Saılaý týraly zańǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar saılaýdyń ótýine de birqatar ózgeshelikter alyp keledi. Demek, saılaý barysyndaǵy úgit-nasıhat jumystarynda básekelestik kúsheıedi.
Tujyrymdarymdy ortaǵa sala otyryp, saılaýdyń shynaıy ári demokratııalyq normalarǵa saı ótýi tek ǵana bılikke emes, sonymen qatar saılaýshylarǵa da tikeleı baılanysty degim keledi. Sol sebepti el turǵyndary saılaý kúni óz daýys berý ýchaskelerine kelip, azamattyq tańdaýyn jasaǵany jón.
Ashat KEŃESOV,
saıası ǵylymdar kandıdaty, Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıteti áleýmettik-saıası pánder kafedrasynyń dosenti
Aqtóbe