Týrızm salyǵy qaıta qaralady

Qazir elimizdiń 31 qalasy men aýda­nynda osy tarıfter bekitilgen. Bul rette bir oblystyń aýdandary men qalalarynda ártúrli ta­rıf­ter qoldanylýy múmkin, biraq sa­lyq kólemi qonaqúıdiń bir kúndik jalaqysynyń 1 paıyzynan kem emes. Qa­zaqstannyń týrıstik qaýymdas­ty­ǵyn­da aıtylǵandaı, jınaý tetikteri Úkimet qaýlysynda naqtylanyp, túsindirý jumystary bastalyp ketti

«Qazirgi ýaqytta bizdiń aldymyzda qonaqtarǵa yńǵaıly bolý úshin jáne qonaqúı ıeleri operasııalyq qıyn­dyqtarǵa tap bolmas úshin jedel túrde ózgertýler engizý mindeti tur», dedi vıse-mınıstr Erjan Erkinbaev.

Osyǵan deıingi usynystarda týr­jar­na arqyly jınalǵan qarajat týrızm ınfraqurylymyn damytýǵa jáne óńirlerdegi baǵyttardy ilgeri­le­týge jumsalatyny aıtylǵan. Biraq bul ereje Úkimet usynǵan qaýlynyń sońǵy redaksııasynan alynyp tastaldy. «Atameken» Ulttyq kásipkerler pala­t­asynyń ortalyq memlekettik organǵa ótinishterine naqty jaýap kel­megen. Al táýelsiz sarapshylar bolsa, 2024 jyly Astana men Al­ma­ty qalalarynda pılottyq negiz­de júzege asyryp, kemshilikteri men osal tustaryn túzep, 2025 jyly to­lyq­qandy Qazaqstan aýmaǵynda jú­zege asyrýǵa bolatynyn aıtqan. Eń so­ńynda Úkimet pen UKP kelisimge ke­lip, joǵaryda aıtyp ótken nusqany usyndy.

Týrızm ındýstrııasy komıteti týrıstik alymdarǵa qatysty ereje­ler­­ge ózgerister engizý úshin bir aıdan astam ýaqyt qajet ekenin aıta­dy. Bul ózgerister jyldyń so­ńyna deıin aıaqtalady dep kútilýde jáne oǵan deıin aǵymdaǵy alym mól­sher­le­meleri qoldanylady.

Úkimet balalardy saýyqtyrý or­ta­­lyqtary men jol boıyndaǵy qyz­met kórsetý nysandaryndaǵy qo­naq­úılerdi týrıstik tólem alynatyn uıym­dar tiziminen shyǵarýdy usyn­dy. Onyń ústine, bul tólemdi ba­la­lar­dan almaı, tek alǵashqy eki aptada tó­leıtinine kóz jetkizý usy­ny­lady.

Osyǵan deıin kásipkerler týrıs­terden alynatyn 5 paıyzdyq alym da, 0,5 paıyzdyq aılyq eseptik kórsetkish te týrıster aǵynyna eshqandaı áser etpeıtinin de aıtyp kelgen bolatyn. Bul máselede eń bastysy, jınaý júıesi anyq jáne ashyq bolýy ke­rek. Onyń ústine saıahatshylar bara­tyn eldi týrıstik salyqtyń bar-joǵy­na qarap tańdamaıtynyn týrızm ekono­mıkanyń iri segmenti retinde damyǵan elderdiń tájirıbesinen bilemiz. Bizdiń kásipkerlerimizdi bir kúıdirip, bir jandyrǵan týrıstik salyq Eýropanyń birqatar elderinde, Japonııa men AQSh-ta bar. Degenmen osy memleketterdiń kópshiligi eń kóp keletin memleketter bolyp qala beredi.

Mádenıet jáne sport mınıstrligi týrıstik salymdardyń ońaı qadaǵa­la­natynyn aıtyp otyr. Qarjy mınıstr­ligi olar úshin jeke bıýdjettik synyptama kodyn belgiledi. 2023 jyly oblys­tardyń qoryn 2,5 mlrd teń­gege tolyqtyrý josparlanýda. Bul aqsha ınfraqurylym men jol bo­ıyndaǵy qyzmet kórsetý salasyn damytýǵa baǵyttalady.

«Qala týrızmin damytý ortalyǵy» qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Tatıana Vernıskaıanyń aıtýynsha, ázirge respýblıkalyq ma­ńyzy bar qalalar men Astanada tirkelgen mólsherleme 0,5 AEK (2023 jyly 1725 teńge), qalǵan barlyq qalalarda 0,2 AEK (690 teńge) bolatyny talqylanyp jatyr. Tólem árbir sheteldik týrıstiń qaı qonaqúıde jáne qaı bólmede turatynyna qara­mastan, qonaqúıde bolǵan kúnine tóle­netin bolady. Ol úshin jar­lyq­qa tú­ze­t­ýler engizý qajet. Bul ózgeris­ter­di bir jarym aıdyń ishinde jasaýǵa bo­lady. Sarapshynyń aıtýyn­sha qo­naqúıler keıde týroperatorlar­men, kompanııa­larmen jáne jaı qonaq­tarmen jeke kelisimder jasaıdy.

Qazir elimizdiń 31 qalasy men aýda­nynda osy tarıfter bekitilgen. Bul rette bir oblystyń aýdandary men qalalarynda ártúrli ta­rıf­ter qoldanylýy múmkin, biraq sa­lyq kólemi qonaqúıdiń bir kúndik jalaqysynyń 1 paıyzynan kem emes. Qa­zaqstannyń týrıstik qaýymdas­ty­ǵyn­da aıtylǵandaı, jınaý tetikteri Úkimet qaýlysynda naqtylanyp, túsindirý jumystary bastalyp ketti. Sarapshylar óz kezeginde 5 paıyzdyq alym álemde eń joǵary emes ekenine nazar aýdarady. Mysaly, Úndistanda tamaq pen sýsyndar úshin 5 paıyzdyq ósimge 3 paıyz qosylady, jıyntyǵy – 8 paıyz. Hıýstonda kýrorttyq salyq – 17 paıyz, Dýbaıda 22 pa­ıyzdan asady. Sarapshylar bolsa, týrızm­ salasy úkimettiń yqylasynan eshqandaı kende bolmaǵanyn, kúni búginge deıin osy salany damytýǵa qansha qarjynyń jumsalǵany týraly málimetter Úki­met­tiń de esinen shyǵyp qalýy múmkin ekenin aıtady.

О́zbekstanda sheteldikter úshin týrıstik salyq 2012 jyly engizilgen. 2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap Túrkııada qonaqúılerde, pansıonattarda, kempıngterde jáne basqa ornalastyrý oryndarynda turýǵa 2 paıyzdyq salyq qoldanylady. Bul týraly Túrkııa úkimetiniń Resmi gazete gazeti habarlady. Týrıstik sa­lyqty qonaqúılerdiń ózderi jáne basqa ornalastyrý oryndary jınaıdy. Uıymdastyrylǵan týrdy jasaý kezinde ony týrıstik agenttikter týr­dyń qunyna qosýy múmkin. Sony­men birge Resmi gazetiniń habarlaýynsha, qonaqúıler kórsetetin qyzmetter (mysaly, tamaqtaný, demalys, sport zalyn paıdalaný jáne t.b.) salyq salý kólemine eshqandaı áser etpeıdi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev týrızmdi ekonomı­ka­­nyń tabysy mol salasyna aınaldyrý úshin keshendi jáne mazmundy jumys júrgizý qajet ekenin, shetel tájirıbesinen úlgi alýǵa bolatynyn, kórme-prezentasııa, forýmdar men býkletter máseleni sheshpeıtinin talaı ret aıtqan. BUU, Dúnıejúzilik týrıstik uıymy, Halyqaralyq valıýta qory týrızmniń tabysy jylyna 3,5 trln dollarǵa jetkenin aıtady. Bul álemdik IJО́-niń 10,9 paıyzy, ınvestısııalardyń 7 paıyzyna teń.

Sarapshy Zamır Qarajanovtyń aıtýynsha týrızmdi damytý úshin ony jeke mınıstrlik nemese agenttik deń­ge­ıine kóterý kerek. Týrızmge baı­lanysty qordalanyp qalǵan túıt­kil­der­di sheshpeıinshe sala alǵa jyljymaıdy. Agenttik mártebesin berip, týrız­min dóńgeletip otyrǵan elder bizge úlgi bolýy kerek. Bolashaqty bú­gin­nen oılaýymyz kerektigin aıt­qan sarapshy álemde shynaıylyq pen tabıǵılyqtyń quny kóterilip kele jatqanyn aıtty.

«Týrıster ekologııalyq taza jerlerge saıahattaýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp júrgenin kórip júrmiz. Biz basymdyq berip otyrǵan baǵyttardyń biregeıi osy bolýy tıis» deıdi Z.Qarajanov.

Onyń ólsheminshe týrızmge degen bizdiń ustanym toq balanyń kóz­qa­ra­sy­men qaralady, memlekettiń asy­raýyndaǵy kvazısektor degen tú­sinik qa­lyptasyp qalǵan. Bul kóz­qaras ózger­gen joq. Mádenıet mınıstrligi týrısterge salynatyn jańa salyq bir shyny kofeden qymbat bolmaıtynyn aıtýda.

«Damyǵan elder týrısterge salynatyn salyq túrin ártaraptandyryp jatyr. Italııada 18 jastan as­qan týrıs­­terdiń bárine salynady. Al Ger­manııa bolsa áýejaı, temirjol­dar­ǵa deıin kirip-shyǵý salyǵyn engizgen. Bizge endi jumsaq salyq saıasatynan birtindep bas tartatyn kez keldi. Týrızm ındýstrııasy tabysty sala emes, memlekettiń sýbsıdııasyna tá­ýel­di salaǵa aınalyp ketti», deıdi Z.Qarajanov.

Ishki naryqtaǵy kompanııalardyń 80 paıyzynyń sheteldik týrızmdi nasıhattaýmen aınalysyp kelgeni belgili. Olardyń salany damytýǵa áseri azdaý bolyp tur.

«Memleketaralyq kelisimderdiń kóp­shiliginde týrızm elder arasyn­daǵy yntymaqtastyqtyń perspek­tı­valy salasy retinde jıi qaras­ty­rylady. Biraq týrızm ındýstrııa­sy qyzmet kórsetý deńgeıi tómen, baǵasy qymbat Astana, Almaty nemese Aqtaý, Kókshetaýmen shektelip qalmaý kerek. Ońtústik pen Shyǵys aımaqtyń ishkeri aýdandaryndaǵy aǵylshyn tilin meńgergen mamandar az. Jyl saıyn tek aýdarma salasyn­da myńdaǵan túlek JOO dıplomyn alyp shyǵady. Sol jastardyń kemi 20 paıyzy týrıstik áleýeti bar aımaqtarǵa barsa sheteldik týrısterge qyzmet kórsetý máselesi sheshiler edi. Týrıstik sektordy mamandarmen qam­tamasyz etýdi memlekettik baǵ­dar­lama sheńberinde sheshýge bolady», deıdi sarapshy.

Eýrazııa ıntegrasııasy sarapshy­sy Edýar Poletaev bizge bergen suh­batynda týrızm ıntegrasııasy Qazaq­stan­da birer jyldan beri kóte­ri­lip kele jatqanyn aıtty.

«Damý jolyna endi túsken Qazaq­stan ǵana emes, týrızmniń tartylys núktesine aınalyp otyrǵan elderdiń en­digi jerde esikti jaýyp alyp, týrızm­in damyta almaıtynyn túsinip otyr. Ortalyq Azııadaǵy ózge eldermen sa­lystyrǵanda Qazaqstandaǵy týrızm buqaralyq sıpat alǵan joq. De­mek týrızmge qatysty salyq pen alym máselesin jan-jaǵymyzben úılestirip alý kerek», deıdi.

Qansha jerden tyryssaq ta, aqsha salsaq ta týrızmdi jeke-dara damy­ta almaıtynymyz belgili bolyp qal­dy. Qyrǵyzdyń Ystyqkóli, ózbek­tiń Samarqand pen Buhara, Horezmi Ortalyq Azııadaǵy týrızm segmentiniń «tartylys oshaǵyna» aınalyp otyr. Qazaqstandyqtardyń jaz jaılaýyna aınalǵan Túrkııa men Dýbaı baǵyty boıynsha baǵa ósti. Al bıznestiń tabıǵaty kez kelgen shyǵynnyń ornyn basqa baǵytpen toltyrǵandy qup kóredi. Sondyqtan osy salanyń oıynshylary óte tanymal emes baǵyttarǵa basymdyq berip, shyǵynnyń ornyn tol­tyrýǵa tyrysýy ábden múmkin. En­di­gi baǵyttyń yńǵaıy asa baı emes, orta dáýlettilerdiń qaltasyna basym­dyq berip otyr.

E.Poletaev aıtyp ótkendeı, Or­ta­l­yq Azııaǵa keletin kóptegen týrıs­ter birneshe eldi birden kórgisi keledi. Biraq aımaq memleketteriniń ortaq týrıstik vızasy joq. О́zbeks­tan­men bir vızaǵa qatysty keıbir aldyn ala jos­parlar aıtyldy, biraq ázirshe ilgerileý baıqalmaıdy. Bul vızany ázirge «Jibek joly» dep ataýǵa bolady. 2019 jyly «Ortalyq Azııanyń týrıstik brendi» jobasy jarııalandy. Jol Qazaqstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Qyrǵyzstan aýmaqtary arqyly ótedi. Sarapshy aıtyp ótkendeı, bul usynys ta Úkimet qaperge alyp jú­re­t­in baǵyt.

Qazir alys-jaqyn kórshilerimizdiń nazary osy baǵytqa aýyp otyrǵanyn tómendegi derekterden baıqaýǵa bolady. Qyrǵyzstan bıyl 5 mln týrıst, О́zbekstan kelesi jyly 7 mln ishki týrısti jáne 12 mln syrtqy týrısti qabyldaımyz dep otyr. E.Poletaev sózimen aıtqanda, shekaralyq jáne óńirlik máseleler sheshilse, Qazaqstan Orta Azııaǵa esik ashatyn týrızm habyna aınalady. Pandemııanyń syrtqy týrızmniń qabyrǵasyn qaqyratyp ketkeni ras, biraq bul ishki týrızm úshin qolaıly múmkindik týǵyzdy deıdi Poletaev. Endigi jerde álemniń eń iri týrıstik kompanııalarynyń Ortalyq Azııa elderine arnalǵan tý­rıstik paket­te­rine Qazaqstandy engizýdi qolǵa alý kerek.

BUU, Dúnıejúzilik týrıstik uıy­­m jáne Halyqaralyq valıýta qory týrızm­niń tabysy jylyna 3,5 trln dollarǵa jetkenin aıtady. Bul álem­dik IJО́-niń 10,9 paıyzyna, al ınves­tı­sııalardyń 7 paıyzyna teń. Bizdiń elde osy sektordyń IJО́-degi úle­si týra­ly málimetter tipti Ulttyq sta­tıs­tı­ka bıýrosynyń da sanatyna en­bepti.

Sarapshy aıtyp ótkendeı, bizdiń elge keletin týrıster sany Ázer­baı­jan, Grýzııa, О́zbekstanmen sa­lys­­tyr­ǵanda kenjelep qaldy. Sebebi qyz­met túri halyqaralyq stan­dart­tar júıe­si­ne saı emes. Úkimet qa­byr­ǵa­la­rynda týrızmdi arbanyń be­sinshi doń­ǵa­laǵy re­tinde qabyl­daı­tyn­dardyń qarasy basym.

«Qazaq, ózbek, qyrǵyz týrızm ın­dýstrııasy ókilderi kezdesken sa­ıyn múmkindigimizdi biriktireıik dep jıi aıtady. Biraq is júzinde ár­kim óz jaǵyna tartýǵa tyrysady. О́zbekstanda týrızm ındýs­trııa­sy KSRO kezinde-aq bir izge túsken. Al qyrǵyz aǵaıyndar úıinen shyq­paı-aq EO men Batys elderi týrıs­terin ózderine tartyp jatyr. Bulaı jalǵasa berýi múmkin emes. Qyrǵyzstanǵa kelgen týrısterge osy baǵytta Qazaqstannyń kórik­ti jer­lerin aralap, saparyn О́zbek­stan­da jal­ǵastyrý kerek. Bul baǵyt Jibek jo­lynyń bir tar­maǵy retinde damýy tıis», deıdi E.Poletaev.