Zańsyz berilgen jer telimderi men zańǵa qaıshy salynǵan qurylys nysandarynyń aınalasynda daýly másele az emes. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Jer qoınaýy – ulttyń baılyǵy. Ony paıdalanýǵa berýdi ońasha kabınetterde «barmaq basty, kóz qystymen» sheshý zańsyz dep tabylýǵa tıis» degen pármeninen keıin ár óńirde mundaı shıkilikterdiń sheti shyǵyp, tıisti sharalar qabyldanýda.
Esterińizde bolsa, Memleket basshysy ótken jyly 1 qyrkúıektegi «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» Joldaýynda da osy máseleni ótkir kótergen edi. «Igerilmeı jatqan nemese zańsyz berilgen jer kólemi 10 mıllıon gektarǵa jýyqtaıdy. Úkimet pen ákimdikter kelesi jyldyń sońyna deıin osy jerlerge qatysty naqty sheshim qabyldaýǵa tıis. Qazir jer máselesin tekserýge jarııalanǵan moratorıı de kúshin joıdy», degen Prezıdent bul qadam jumysqa oń yqpalyn tıgizetinin de aıtqan edi.
Zańsyz jer telimderin memleket menshigine qaıtarý – sońǵy ýaqytta júıeli júzege asa bastaǵan sharýanyń biri. Kúni keshe Almatyda áskerı prokýrorlar quny 6 mlrd teńgeden asatyn burynǵy áskerı gospıtaldiń jer ýchaskesi memleketke qaıtarylǵanyn málimdedi. Bul týraly qurylymnyń baspasóz qyzmeti habarlady.
Málim bolǵandaı, 2014 jyly Almaty qalasynyń Medeý aýdanyndaǵy jalpy aýdany 3,8484 ga-ny quraıtyn shuraıly jer kásipker Tımýr Qulybaevqa tıesili «Dostyq stroı» qurylys kompanııasy» JShS-niń menshigine ótken. Jer teliminiń 7 jyldan beri maqsatqa saı paıdalanylmaǵandyǵy eskerilip, áskerı prokýratýra organdary ony májbúrlep alyp qoıý týraly talap-aryzben sotqa júgingen. Almaty qalasynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń sheshimimen áskerı prokýratýranyń talap-aryzy qanaǵattandyrylyp, zańdy kúshine endi. Qazirgi ýaqytta sot aktisin oryndaý boıynsha jumystar júrgizilýde.
Qujatta «Sot «Dostyq Stroı» qurylys kompanııasynan Almaty qalasy Medeý aýdany Nazarbaev dańǵyly, 222a mekenjaıynda ornalasqan, 20-315-021-540 kadastr nómirimen tirkelgen jer ýchaskesin memleket paıdasyna májbúrli túrde alyp qoıý týraly sheshim shyǵardy» dep jazylǵan. Jerge ıe bolǵan kompanııa 2012 jyly qorǵanys mınıstrligine Almatynyń shetinen 3,6 mıllıard teńgege jańa gospıtal salyp berip, ornyna qala ortalyǵyndaǵy quıqaly jerdi alǵan degen málimet bar. Áskerı prokýratýranyń habarlaýynsha, 2014 jyly bul jerdiń naryqtaǵy quny 6 mıllıard teńgeni quraǵan. Jer jekemenshikke ótkennen keıin paıdalaný maqsaty ózgertilip, qonaqúı, ákimshilik ǵımarat salý kózdelgen. Degenmen gospıtal ǵımaraty súrilgenimen ornyna áli eshqandaı nysan boı kótermegen.
Jýyrda kópten beri qoǵamda qyzý talqylanyp kelgen Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń aýmaǵyna tıesili jer telimine qatysty daýly máseleniń túıini tarqaǵan bolatyn. Sot ulttyq ýnıversıtettiń buryn ıelikten shyǵarylǵan jerlerin qaıtardy. Bul týraly qalanyń Jer resýrstaryn basqarý departamentiniń ókilderi málimdedi. Komıtet Almaty ákimdiginiń Ulttyq ýnıversıtet terrıtorııasynyń bir bóligin zańsyz menshikteýge jol bergenin naqtylady. Almatynyń aýdanaralyq-ekonomıkalyq soty qalanyń jer resýrstaryn basqarý departamenti men «Omirex» JShS, «Atlas Development» JShS, QazUÝ ótinishin tolyq qarastyrdy. Arnaıy qabyldanǵan qaýlyda satyp alý-satý sharttaryn jaramsyz dep taný týraly talap qoıylǵan.
Zańger Baqytjan Bazarbektiń túsirgen shaǵymy negizinde departament Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ aýmaǵynyń bir bóligin ıelikten shyǵarýdyń zańdylyǵyn teksergen. Tekserý qorytyndysy boıynsha Almaty qalasy ákimdigi qoldanystaǵy zańnama talaptaryn buza otyryp, jalpy aýdany 0,7494 gektardy quraıtyn ýnıversıtettiń jer teliminiń bir bóligin ıelikten shyǵarý týraly zańsyz qaýlylar qabyldaǵany anyqtalǵan. Ýnıversıtettiń ıeliginen zańsyz shyǵarylǵan jer telimderi jónindegi talap-aryzdy qaraǵan Almaty qalasynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq soty shaǵymdy qanaǵattandyrdy.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, sońǵy ýaqytta jer telimderin zańǵa qaıshy menshikteý faktilerine qatysty jumys qarqyn ala bastady. Almaty qalasy men Almaty oblysy aýmaǵyndaǵy quıqaly jerge qumartqandardyń deni laýazymdy sheneýnikterdiń týystary ekeni jarııalanyp, zańsyz berilgen jer telimderi memleket menshigine qaıtarylyp jatyr. Almaty qalalyq soty 1997-2004 jyldar aralyǵynda qala ákimi bolǵan Vıktor Hrapýnov pen kásipker Tımýr Qulybaev arasynda jasalǵan feldsherlik-akýsherlik pýnkttiń ýchaskesin satyp alý-satý shartyn jaramsyz dep tanydy. Jýyrda «Amanat» partııasy janyndaǵy Memlekettik basqarýdy damytý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń otyrysynda Bolat Nazarbaevtyń enshiles kompanııalaryna tıesili jerler memleketke qaıtarylǵany málimdelgen edi. Bas prokýratýra atalǵan tulǵaǵa tıesili Astana, Almaty, Talǵar qalalary, Qaskeleń eldi mekeni, Túrkistan oblysynyń eń shuraıly jerlerinde ornalasqan 244 gektar bolatyn 59 jer telimin anyqtaǵan.
«Zań – azamattardyń bárine birdeı qyzmet etýge tıis. Ádiletten aınydy ma, eshkimniń bet-júzine qaramaı jaýapqa tartqan jón. Ádiletti qoǵam – memleket damýynyń kepili. Ata zańymyzda aıshyqtalǵandaı, jerdiń ıgiligi – halyqtyń baılyǵy. Prezıdentimizdiń bul turǵydaǵy bastamasy kóptegen ıgi sheshimderge jol ashyp otyr. Qalaı aıtqanda da seń buzyldy. Jer telimderin memleket menshigine qaıtarý jumystarynan keıin halyqtyń da bılikke senimi arta bastady. Bir zańsyz shyǵarylǵan sheshimniń saldarynan qanshama adam zardap shegedi. Bul baǵyttaǵy jumystardy sońyna deıin jetkizip, zańsyzdyqtardyń jolyn múlde kesý kerek», deıdi qoǵam belsendisi Jandos Álimǵoja.
О́tken jyldyń sońynda osy máselege qatysty jıyn ótkizgen «Jer amanaty» komıssııasy Almaty qalasynda jer zańnamasyn buzýdyń 33 deregi anyqtalǵanyn alǵa tartty. Eń qyzyǵy jerge qatysty bul shıkiliktiń 31 deregi memlekettik organdarǵa tıesili kórinedi. Komıssııa atap ótkendeı, Almaty ákimdigi tarapynan – 11, qalalyq Jer qatynastary basqarmasy – 15, «Azamattarǵa arnalǵan Úkimet» korporasııasynan 5 zań buzýshylyq anyqtalǵan. Osyǵan qatysty úsh tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, aıyppul arqalaǵan. Osylaısha, jer telimderin zańsyz berý máselesine júrgizilgen tekserýler nátıjesinde, megapolıste jalpy kólemi 17,3 gektardy quraıtyn 23 jer telimi memleket menshigine qaıtarylǵan.
Almaty qalasynda jańa salynǵan turǵyn úılerdiń qujatyndaǵy shıkilikterge qatysty sot pen jeke kompanııa arasynda sabylyp júrgender jeterlik. Mamandar turǵyndardy mundaı máselede abaı bolýǵa shaqyrady. Kúni keshe qala ákimdigi múlikti zańsyz satatyn qurylys salýshylar týraly aqparat jarııalap, qara tizimge engen turǵyn úılerdi atap kórsetti. Olardyń qatarynda «Auezov Apartaments» sekildi qymbat turǵyn úı kesheni de bar. Qadaǵalaýshy mamandar, qurylys ıeleri páterlerdi satýdy bastaǵanymen, bolashaqta bul úılerdi tirkeýde qıyndyqtar týyndaýy yqtımaldyǵyn atady. Al «Tole bi Residence» turǵyn úı kesheniniń saıtynda páterlerdiń alǵashqy kezegi 2023 jyly paıdalanýǵa beriletini kórsetilgenimen, búginge deıin úıdiń irgetasy da qalanbaǵan. Qurylysty salý merzimi keıinge shegerilýi múmkin ekenine qaramastan, atalǵan kompanııa ol týraly salymshylaryna habarlamaǵan. Mundaı turǵyn úı keshenderin satyp alǵandar úshin bolashaqta zańdyq turǵydan qıyndyqtar oryn alýy múmkin ekenin, tipti zańsyz salynǵan turǵyn úılerdi keıin buzyp tastaýy da yqtımaldyǵyn eskertken ákimdik ókilderi jyljymaıtyn múlikti satyp alýshylarǵa qurylys salýshy men nysandar týraly aqparatty tikeleı ákimshilikke habarlasyp tekserýdi usynyp otyr.
Eldegi eleýli ózgerister jeke tulǵalardyń múddesine emes, halyq ıgiligine qyzmet etse ıgi. Boı kótergen árbir nysan, salynyp jatqan demalys oryndary zańǵa pysqyrmaǵandardyń qaltasyn qampaıtpaýy qajettigin Prezıdent basa aıtty. Memleket basshysy el tizginin qolǵa ustaǵan tusta kópten beri qoǵamda qyzý pikirtalas týdyryp kelgen Kókjaılaý taý shańǵysy kýrortyn salý taqyrybyna núkte qoıǵany da sondyqtan. Oǵan deıin qanshama qoǵam belsendileri men tabıǵat janashyrlary dál qazirgi jaǵdaıda Kókjaılaý taý shańǵy kýrortynyń Almaty úshin asa qajettiligi joǵyn aıtyp dabyl qaqqan-dy. Ekologtar jobada kórsetilgen jasandy sý basseınderi arqyly qar jaýdyrý esh qısynǵa kelmeıdi dese, ekonomıster munyń qala bıýdjeti úshin qyp-qyzyl shyǵyn ekenin aıtyp shyr-pyr boldy.
Qalaı aıtqanda da áleýmettik jeliler men BAQ-taǵy baıandaýlar jobany qoldaǵandardan góri kóńili tolmaǵandardyń basym bolǵanyn baıqatty. Qoǵamdyq pikirdi eskergen Prezıdent Almaty qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna arnalǵan otyrysta buryn zańsyz berilgen jerlerdi Ile Alataýy ulttyq parkine qaıtarý qajettigin basa aıtyp, aǵashtar men alma baqtaryn zańsyz otaǵandarǵa qatań baqylaý ornatýdy mindettegen edi.
ALMATY