Álem táji Astanada tabystalady

Negizi chempıondyq táj úshin 2022 jylǵy jeńimpaz norvegııalyq grossmeıster Magnýs Karlsen men byltyrǵy úmitkerler týrnıriniń úzdigi reseılik Iаn Nepomnıashıı synǵa túsýi tıis edi. Alaıda norvegııalyq shahmatshy bı­yl chempıondyq ataǵyn qorǵaýdan bas tartyp, jarysqa qatyspaıtynyn má­limdedi. Sóıtip, Halyqaralyq shahmat federasııasynyń erejesine sáıkes sportshy álem chempıony ataǵyn qor­ǵaýdan bas tartqan jaǵdaıda, onyń ornyna úmitkerler básekesinde ekinshi orynǵa ıe bolǵan shahmatshy shyǵady.

Al byltyr Ispanııanyń astanasy – Madrıdte ótken úmitkerler týrnı­rinde qytaılyq grossmeıster Dın Lıjen Ne­po­mnıashııden keıingi ekinshi orynǵa jaıǵasqan bolatyn. Bul jarysta Teımýr Radjabov (Ázerbaıjan), Hıkarý Nakamýra men Fabıano Karýana (AQSh), Iаn-Kshıshtof Dýda (Polsha), Iаn Nepomnıashıı (Reseı), Alıreza Fırýzdja (Fransııa), Rıhard Rapport (Majarstan) jáne Sergeı Karıakın (Reseı) baq synaýǵa tıis edi. Alaıda Reseıdiń Ýkraınaǵa qatysty saıasatyn ashyq túrde qoldaǵany úshin Karıakın atalǵan týrnırden shettetildi. Onyń ornyna jarysqa qy­taılyq Dın Lıjen qatystyryldy. Nátı­jesinde Pıreneı túbegindegi tartys Iаn Nepomnıashııdiń jeńisimen aıaqtalyp, ol chempıondyq táj úshin talasý múmkindigine ıe boldy. Al Magnýs Karlsen básekege túsýden bas tartqannan keıin tańdaý úmit­ker­ler týrnırine oıda-joqta qosylyp, ekin­shi orynǵa ıe bolǵan Dın Lıjenge tústi.

Qazirgi tańda elordada ótetin shahmat álemindegi aıtýly básekege qyzý daıyndyq júrip jatyr. Iаn Nepomnıashıı men Dın Lıren arasyndaǵy barlyq kezdesý (14 oıyn) Astanadaǵy «St. Regis Astana» qonaqúıinde ótedi. Báseke elor­da ýaqytymen kún saıyn saǵat 15:00-de bastalady. Ár 2 týrdan keıin shah­mat­shylarǵa bir kúndik demalys beriledi.

Ereje boıynsha oıyn kezinde shah­matshylarǵa alǵashqy 40 júriske – eki saǵat, qalǵan 40 júriske bir saǵat ýaqyt beriledi. Al 61-júristen bastap ár oıynshynyń enshisinde 30 mınýt qalady. Bul aralyqta olarda júris ja­saýǵa 30 sekýnd ýaqyt bolady. Teń túsken jaǵdaıda jeńimpaz jyldam shahmat arqyly anyqtalyp otyrady.

Osy bir mańyzdy jarysty tama­shalaýǵa FIDE prezıdenti Arkadıı Dvorkovıch, shahmattan 14-shi álem chempıony Borıs Kramnık, shahmattan 15-shi álem chempıony Vıshı Anand, áıelder arasyndaǵy shahmattan 4 dúrkin álem chempıony Hoý Ifan, sondaı-aq grossmeısterler – Danıl Dýbov, Vıorel Bologan, áıelder grossmeısteri, Latvııanyń burynǵy ekonomıka jáne qarjy mınıstri Dana Reıznıse-Ozola sııaqty birqatar ataqty qonaqtar keledi dep kútilip otyr.

Sonymen qatar elordada jalaýy jelbireıtin shahmattan álem chempıo­naty aıasynda qonaqtar bir mezgilde birqatar semınar men oıyn seanstaryn ótkizedi. Máselen, álemdik doda kezinde 14 jasqa deıingi uldar men qyzdar arasynda «Future World Champions 2023» I kezeńi uıymdastyrylady. Bul kezeń 2023 jylǵy Qazaqstan Respýblıkasy Balalar kýboginiń fınalyna qatysatyn úmitkerlerdi anyqtap beredi. Sondaı-aq jankúıerler áıelder arasyndaǵy Qazaqstan men álem quramasynyń tartysty kezdesýlerin tamashalaı alady. Qazaqstan men álem quramasy 17-18 sáýirde rapıdten, al 19 sáýirde blısten kim myqtyny anyqtaıdy.

Bul synǵa ár komandadan 8 oıynshy qatysady. Onyń ishinde 20, 18, 16 jáne 14 jasqa deıingi shahmatshylar mindetti túrde bolýy kerek. Olar óz jas sanaty boıynsha bir-birimen oınaıdy. Al qalǵan 4 áıel shahmatshy óz qarsylastarymen all-play-all Shevenıngen formatynda kúsh synasady. Matchtyń qorytyndysynda barlyq jekelegen upaılardy eseptep, jarys qorytyndysy shyǵarylady. Eger upaı sany teń bolǵan jaǵdaıda, teń oıyndardyń nátıjeleri sanalady.

Shahmat sarapshylary men jan­kúıer­­lerin qyzyqtyrǵan bul oıynǵa álem qura­masyn áıelder arasyndaǵy reı­tıngtiń kóshbasshysy, qytaılyq Hoý Ifan bas­tap keledi. Sonymen qa­tar qytaılyq grossmeıster Hoý Ifan (reıtıngtegi upaıy – 2618), grýzııalyq gross­meıster Nana Dzagnıdze (2462), ún­distandyq grossmeıster Harıka Dro­navallı (2447), ázerbaıjandyq Gıýnaı Mamedzade (2348), bolgarııalyq Nýrgıýl Salımova (2347, U20), Zsoka Gaal (Majarstan) nemese Savıta Shrı (Úndistan, U18) jáne ózbek­standyq Afrý­za Hamdamova (2135, U14) Astanada sheberlik baıqasady.

Qazaqstan quramasy sapynda grossmeıster Jansaıa Ábdimálik (2454), Dınara Sádýaqasova (2402), Bıbisara Asaýbaeva (2359), Merýert Qamalıdenova (2273), Lııa Qurmanǵalıeva (2152, U20), Ksenııa Balabaeva (2111, U18), Alýa Nurmanova (2193, U16) jáne Zarına Nurǵalıeva (2070, U14) óner kórsetedi. Lııa Qur­man­ǵalıeva men Ksenııa Balabaeva jýyr­da Almaty qalasynda ótken Qazaqstan chem­pıo­natynda osy jas sanatynda júl­deger bolǵan.

Astanadaǵy jarystyń júlde qory 2 mıllıon eýrony quraıdy. Sol somanyń 60 paıyzy jeńimpazǵa tıesili bolsa, 40 paıyzy jeńilgen oıynshyǵa tabys etiledi.