Ákimshilik-aýmaqtyq qurylys týraly zań qandaı máselelerdi retteıdi?

Zań úsh ózgermeıtin qaǵıdaǵa negizdelgen: zańdylyq, turaqtylyq jáne aýmaqtyq tutastyq. Ákimshilik qurylymnyń turaqtylyǵy aýmaqtyq shekaralarǵa nemese mártebege kez kelgen ózgerister tek obektıvti derekter men uzaq merzimdi damý josparlary negizinde engiziletin tetikterdi engizý arqyly qamtamasyz etiledi. Bul negizsiz aýmaqtyq ózgerister múmkindigin joıady jáne áleýmettik-ekonomıkalyq josparlaý jáne memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý úshin óte mańyzdy sanalatyn jergilikti atqarýshy jáne ókildi organdar júıesiniń turaqty jumys isteýine kepildik beredi.

«Ákimshilik-aýmaqtyq qurylys týraly» Konstıtýsııalyq zań óńirlerdegi adamdardyń ómirine tikeleı áser etetin eldi mekenderdiń mártebesinen bastap resýrstardy bólý men ınfraqurylymdy damytýǵa deıingi negizgi máselelerge qatysty.

Basqasha aıtqanda, zańnyń negizgi mindeti – eldiń aýmaqtyq qurylymyn tártipke keltirý jáne ony konstıtýsııalyq retteý deńgeıinde bekitý. Bul shekaralarǵa, mártebelerge nemese aýmaqtyq baǵynyshtylyqqa kez kelgen ózgerister endi beıbereket nemese kezdeısoq oryn almastan, naqty negizdemeni, esepteýlerdi jáne uzaq merzimdi damýdy qarastyrýdy talap etedi degendi bildiredi. Turǵyndar úshin bul, eń aldymen, turaqtylyqty bildiredi: oıyn erejeleri aıqyn jáne boljamdy bolady.

Aýmaqtyq basqarýǵa zamanaýı tásil sıfrlandyrýda da kórinis tabady. Zań shekaralardy belgileý jáne eldi mekenderdi tirkeý kezinde dál geografııalyq derekter men aqparattyq júıelerdi paıdalanýdy mindetteıdi. Osylaısha, prosester ashyq bolyp, qatelikter yqtımaldyǵy azaıady jáne sheshim qabyldaý úshin biryńǵaı baza qurylady.

Turǵyndardyń qatysýy rásimderdiń mindetti bóligine aınalyp kele jatqanyn atap ótken jón. Eldi mekenderdiń mártebesin ózgertý jáne olardyń ataýyn ózgertý kezinde azamattardyń pikirleri eskeriledi. Bul adamdardyń múddelerin qorǵaýdyń qosymsha deńgeıin qalyptastyryp, júıeni ashyq etedi.

Osylaısha, ákimshilik-aýmaqtyq qurylys týraly zań kartada shekaralardy resimdeýden de kóp nárseni bildiredi. Bul turaqtylyqty, qoǵamdyq pikirdi qurmetteýdi jáne óńirlerdiń damý múmkindigin biriktiretin aýmaqtyq basqarýdyń aıqyn, turaqty jáne ádil júıesin qurý áreketi.

Prezıdent: Ákimshilik ádilet róli nyǵaıyp keledi

Eldi mekenderdiń sanattary jáne olardyń mártebesin ózgertý ólshemsharttary (krıterııleri)

Mańyzdy element − eldi mekenderdiń mártebesine qatysty naqty ólshemsharttardy engizý. Qazirgi ýaqytta qalalar men aýyldardyń sanattary tek halyq sanymen ǵana emes, sonymen qatar ınfraqurylymnyń damý deńgeıimen de tikeleı baılanysty. Bul resýrstardy ádil bólýge jáne aýmaqtyq damýdy formaldy krıterıılerge emes, naqty jaǵdaılarǵa negizdep josparlaýǵa múmkindik beredi.

Respýblıkalyq mańyzy bar qalalar − erekshe ulttyq mańyzy bar nemese halqynyń sany bir mıllıonnan asatyn eldi mekender. Oblystyq mańyzy bar qalalar úshin halyq sanynyń shegi 50 000 turǵynnan, al aýdandyq mańyzy bar qalalar úshin damyǵan áleýmettik-ekonomıkalyq ınfraqurylym bolǵan jaǵdaıda keminde 10 000 turǵynnan turýy tıis.

Halqy azaıyp bara jatqanda da tarıhı mańyzy bar qalalardyń mártebesin saqtalady, bul ıkemdilikti jáne óńirlik erekshelikterdi eskerýdi basa kórsetedi.

Eger eldi meken belgilengen ólshemsharttarǵa ýaqytsha sáıkes kelmese, onyń mártebesi avtomatty túrde ózgermeıdi. О́tpeli kezeń qarastyrylǵan. Qalalar úshin bes jylǵa deıin jáne aýyldyq jerler úshin úsh jylǵa deıin jergilikti bılik organdary jaǵdaıdy turaqtandyrý sharalaryn qabyldaı alady. Bul turǵyndardyń múddelerin qorǵaýdyń mańyzdy tetigi, ol kenetten jáne negizsiz sheshimderden aýlaq bolýǵa kómektesedi.

Aýyldyq jerlerdi retteý erekshe nazar aýdarýǵa turarlyq. Zań shalǵaıdaǵy eldi mekenderdi, fermalardy jáne qysqy úılerdi qosa alǵanda, shaǵyn eldi mekenderdi tirkeýdiń naqtyraq júıesin engizedi. Mundaǵy basty maqsat − joıý emes, kerisinshe, resýrstardy shynymen qajet jerlerge baǵyttaý úshin bıýdjetti tıimdirek bólýdi ońtaılandyrý jáne qamtamasyz etý.

Prezıdent, Quryltaı jáne Halyq Keńesi: Toqaev jańa zańdarǵa qol qoıdy

Memlekettik basqarý deńgeıleri arasyndaǵy ókilettikterdi bólý

Zań sonymen qatar teńgerimdi sheshim qabyldaý júıesin belgileıdi. Bir jaǵynan, negizgi strategııalyq máseleler Prezıdent pen Úkimet deńgeıinde qalady, bul memlekettik saıasattyń tutastyǵy men birligin qamtamasyz etedi. Ekinshi jaǵynan, jergilikti bılik organdarynyń róli aıtarlyqtaı kúsheıtilip, olarǵa eldi mekenderdiń shekaralaryn anyqtaýǵa qatysýǵa jáne olardy damytý boıynsha usynystar engizýge múmkindik beredi. Bul tásil memlekettik úılestirýdi jáne óńirlik erekshelikterdi eskerýdi úılestirýge kómektesedi.

Oblystyq jáne aýdandyq máslıhattar men ákimdikterdiń ókilettikteri kelesideı keńeıtiledi: olarǵa endi aýyldyq okrýgterdiń, eldi mekenderdiń jáne aýyldardyń shekaralaryn birlesip anyqtaýǵa, sondaı-aq eldi mekenderdiń baǵynyshtylyǵyna ózgerister engizýge ýákilettilik berilgen. Mańyzdy jańalyq − eldi mekenderdiń baǵynyshtylyǵyn ózgertý jáne ákimshilik shekaralardy túzetý rásimderin dálirek retteý, bul úkimettiń maquldaýyn talap etedi. Bul tásil aımaqtyq damý úlgilerin tıimdirek eskerýge jáne qajetti memlekettik úılestirýdi saqtaı otyryp, halyqtyń qajettilikterine jedel ún qatýǵa múmkindik beredi.

Onomastıkalyq saıasat jáne tarıhı murany qorǵaý

Ataý berý jáne qaıta ataý máselelerin retteý quqyqtyq retteýdiń joǵary deńgeıine shyǵarylady. Konstıtýsııalyq zań Respýblıkalyq onomastıkalyq komıssııanyń oblystardyń, aýdandardyń jáne qalalardyń ataýlaryna qatysty sheshim qabyldaý prosesine mindetti túrde qatysýyn belgileıdi. Komıssııanyń negizgi mindetteriniń biri eldiń mádenı murasynyń bóligi retinde tarıhı ataýlardy qalpyna keltirý jáne saqtaý bolyp jarııalanǵan. Bul tarıhı nemese mádenı negizi joq negizsiz sheshimder qabyldaý múmkindigin shekteıdi.

Qujatta nysandarǵa kórnekti tulǵalardyń esimderin berý boıynsha qatań nusqaýlar belgilengen. Mundaı sheshimder tek onomastıkalyq komıssııalardyń pikirleri negizinde jáne qoǵamdyq pikirdi eskere otyryp qabyldanady. Zań jobasy tek eldi mekenderdi ǵana emes, sonymen qatar kólik ınfraqurylymyn: áýejaılardy, temirjol stansııalaryn jáne metro stansııalaryn da qamtıdy. Ákimshilik-aýmaqtyq birlikter men eldi mekenderge ataý berý jáne olardy qaıta ataýmen baılanysty shyǵyndar bıýdjet qarajaty esebinen jabylady, bul jergilikti bılik organdarynan árbir bastamany qoǵam úshin mańyzdylyǵy turǵysynan muqııat josparlaýdy jáne negizdeýdi talap etedi.

Aýmaqtyq tirkeýdi sıfrlandyrý jáne GAJ tehnologııalaryn paıdalaný

Zań jobasynyń aýmaqtyq basqarýǵa zamanaýı tásili sıfrlyq kartalardy jáne jańartylǵan keńistiktik derekterdi mindetti túrde paıdalaný arqyly kórinis tabady. Ákimshilik birlikterdiń shekaralaryn belgileý jáne ózgertý endi memlekettik koordınattar júıesinde dál koordınattyq sıpattamalardy talap etedi. Ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar memlekettik aqparattyq júıelerdi jańartýǵa mindetti, bul shekaralardy ózgertý prosesin ashyq jáne tehnıkalyq qatelikterden qorǵaıdy. Sıfrlyq tirkeý esep derekterinen esep aıyrysýlardy tirkeý jáne joıý úshin mindetti quralǵa aınalady.

Shekaralardy ózgertý jáne aýmaqtyq damý týraly sheshimder qabyldaý kezinde aýmaqtyq jáne qala qurylysy qujattary eskeriledi. Bul qalanyń nemese eldi mekenniń shekaralaryn keńeıtý tıisti negizdemesiz múmkin emes degendi bildiredi. Ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdi esepke alýdyń sıfrlyq júıesin qurý eldi mekenderdiń shekaralary, ataýlary jáne quramy týraly derekterdiń ózektiligi men birizdiligin qamtamasyz etedi. Osylaısha, ákimshilik qurylym tehnologııalyq júıege aınaldyrylyp jatyr.

Qoǵamdyq pikirdi jáne demokratııalyq rásimderdi eskerý tetikteri

Konstıtýsııalyq zań azamattardyń aýmaqtyq josparlaýǵa qatysty sheshim qabyldaý rásimderine mindetti túrde qatysýyn retteıdi. Qoǵamdyq pikir eldi mekender sanatyna nemese olardyń ataýlaryna engizilgen kez kelgen ózgeristerdiń ajyramas bóligine aınalyp otyr. Bul jergilikti turǵyndardyń pikirleriniń olardyń aýmaqtaryna tikeleı qatysty sheshimder qabyldaý kezinde eskerilýin qamtamasyz etedi.

Azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń qosymsha quraly − aýmaqtyq mártebeni ózgertý úshin kútý merzimin belgileý. Eger qala nemese eldi meken halyq sanyna qoıylatyn talaptarǵa saı kelmese, onyń mártebesi avtomatty túrde ózgermeıdi. Zańda jaǵdaıdy túzetý úshin qalalarǵa bes jyldyq, al aýyldarǵa úsh jyldyq merzim kózdelgen. Tek osy kezeńde teris úrdis saqtalǵan jaǵdaıda ǵana ózgertý rásimi bastalady. Bul tásil halyqtyń áleýmettik múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etedi jáne jergilikti bılik organdaryna ózderine senip tapsyrylǵan aýmaqtardy qoldaý sharalaryn iske asyrýǵa ýaqyt beredi.

Túptep kelgende, onyń azamattar úshin negizgi maǵynasy qarapaıym qaǵıdaǵa kelip tireledi. Olardyń aýmaqtaryna qatysty sheshimder beıbereket emes, halyqtyń múddeleri men uzaq merzimdi damýdy eskere otyryp, naqty qaǵıdalar negizinde qabyldanýǵa tıis.

Eske salaıyq, Memleket basshysy elordada «Ákimshilik ádilet jáne onyń quqyq ústemdigin qamtamasyz etý isindegi róli» atty halyqaralyq forýmyna qatysty.