Separatıstik áreket zańmen jazalanýǵa tıis

Quqyq qorǵaý organdary qaıda qaraǵan?

Bul máselege qatysty alǵash­qy saýaldy depýtat Erlan Saırov joldady. Onyń aıtýynsha, bul oqıǵa elimizdegi quqyqtyq sana jáne qoǵamdyq úderister sa­lasynda fýndamentaldy prob­lemalardyń bar ekenin kórsetedi. Bas prokýror Berik Asylovqa, Ult­tyq qaýipsizdik komıtetitiniń tóraǵasy Ermek Saǵymbaevqa, Premer-mınıstr orynbasary Altaı Kólginovke qatar joldaǵan depýtat saýalynda shuǵyl sheshim qabyldaýǵa shaqyrdy.

«Aq jol» fraksııasynyń mú­she­si Qazybek Isa da Petro­pavl­daǵy separtıstik pıǵyldaǵy málimdemege qatysty kózqara­syn bildirdi. Depýtattyń sózine súıensek, quqyq qorǵaý organdary shabandyq tanytyp otyr.

«Bıyl 19 naýryzda Petro­pavlda 19 separatıst «Halyqtyq keńes» uıymyn quryp, Qazaqstan táýelsizdigin moıyndamaıtynyn jarııalady. Tek qoǵamdaǵy úlken shýdan soń oblystyq quqyq qorǵaý organdary «qylmystyq is qozǵaldy» degen bolar-bolmas habar taratty. Oǵan deıin jarty aı ótkenshe, olar qaıda qarap kelgen? Qylmystyq kodekste memleket birtutastyǵyn buzýǵa shaqyrǵandarǵa qatań jaza bar. Al osy qylmysqa barǵan 19 separatıst úılerinde túk bolmaǵandaı ja­tyr. Al separatızm qaýpin al­dyn ala sezip, batyl kúresken mar­ǵas­qa Marǵulan Boranbaı úsh jyl­dan beri túrmede jatyr», dedi Q.Isa.

Osy oraıda, depýtat ulshyl­dyq­pen emes, ultsyzdyqpen kúre­setin kez kelgenine nazar aýdardy. Sondyqtan Táýelsizdik ıdeıa­sy­na qarsy, separatızm vırý­syn tara­­tatyn sheteldik telear­na­lar­ǵa, saıttarǵa tyıym salýǵa shaqyrdy.

«Biz talaı ret Petropavl men Pavlodarǵa tarıhı ataý­laryn qaıtarýdy usyn­ǵanymyzda bılik qol­damady. Endi mine, jasyrǵan aýyrý asqynǵanyn kórip otyr­myz. «Bos jatqan jer jaý shaqyrady» degen atam qazaq. Keń-baıtaq jerimizdegi az qazaqtyń qataryn toltyrar altyn qorymyz – shettegi qalyń qandas kóshine shekteý qoıǵandar, soltústikti ońtústikten qonys aýdarýshylarmen toltyrý jobasyn jolda qaldyrǵandardyń jaýap beretin kezi keldi», dedi Q.Isa.

Sondaı-aq «Aq jol» depýtaty ulttyq ıdeologııany qazaq tiliniń aıasyna toptastyryp, memlekettik tildi mindetteıtin zań qabyldaý kerek ekenine nazar aýdardy.

Budan keıin bul máseleni depýtat Ermurat Bapı da kóterdi. Petropavl qalasyndaǵy separatızm sıpatyndaǵy oqıǵa qaýipti másele ekenine nazar aýdarǵan depýtat buǵan qoǵam alańdap otyr­ǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýyn­sha, mundaı memlekettik qaskúnem­dikke qyzmet babymen ǵana emes, azamattyq jaýapkershilik pen perzenttik paryz turǵysynda qarsylyq bildirý kerek.

«Konstıtýsııa men tıisti mem­le­kettik zańdar kez kelgen sepa­ratızmge qarsy tura alady. Biraq halyqtyq múddeniń qa­sıetin qorǵaıtyn «ulttyq namys» dep atalatyn taǵy bir qudiretti kúsh bar. Degenmen eldiń namysyn qorǵaǵan ultjandy azamattar Marǵulan Boranbaev pen Danat Namazbaev «ultaralyq arazdyqty qozdyrdy» degen jeleýmen árqaısysy 5 jylǵa sottalyp ketti. Anyǵynda, bul azamattar «ultaralyq arazdyqtan» buryn, qazaq halqynyń namysyn jyrtyp, ulttyq múddeni qorǵap, áleýmettik jelilerdegi separatıstik kózqarastarǵa qarsy shyqqany úshin sotty boldy. Bul jigitterge óreskel qııanat jasaldy», dedi E.Bapı.

Depýtattyń aıtýynsha, kór­shiles elderde aıtylyp jatqan pikirlermen salystyrǵanda M.Boranbaev pen D.Namazbaevtyń áleý­mettik jelidegi áreketi bala­nyń oıyny sekildi, salys­tyrýǵa kelmeıdi. Osyny alǵa tart­qan E.Bapı Qazaqstanda eldik múd­de men halyqtyń namysyn qor­ǵaǵan azamatty sottaǵanyna alań­daýshylyq bildirdi.

«Olar nege «orys patrıottary» bolyp sanalady, al óz halqynyń namysyn jyrtqan Marǵulan men Danat nege qazaq halqynyń patrıottary bola almaıdy? Kórshi eldiń «uran­shylary» qylmystyq sotqa tar­tyl­maq túgili, óz bıligi men tıisti organ­dary tarapynan ákimshilik turǵyda eskertý de alǵan joq. Al el namysyna arasha túsken eki jigit nege sotty bolady? Endeshe, buǵan deıin Qazaqstanda bolyp kelgen separatızm sındromyn jáne Petropavl qalasyndaǵy jýyqta bolǵan jikshildenýdiń jıirkenishti jaǵdaıatyn eskere otyryp, Marǵulan Boranbaev pen Danat Namazbaevqa qatysty úkimdi qaıtadan qaraıtyn ýaqyt ta, saıası sebep te, ulttyq qaýip­sizdik muqtajdyǵy da týdy dep esepteımin», dedi E.Bapı.

Depýtat Joǵarǵy sottan Mar­ǵulan Boranbaev pen Danat Namazbaevqa qatysty sot úkimin qaıta qarap, olardy túrmeden bosatýdy surady. Bul saýalǵa depýtat Abzal Quspan da qosyldy. О́zderińizge málim, byltyr blogerler Marǵulan Boranbaı men Danat Namazbaı áleýmettik jelidegi jazbalary úshin 5 jylǵa sottalǵan edi.

Memlekettik tildiń quny joq pa?

Al Samat Musabaev Memle­ket­tik qyzmet isteri agenttigi­niń tóraǵasy Darhan Jazyq­baev­­qa joldaǵan saýalynda osy saladaǵy qazaq tiliniń haline alańdaýshylyq bildirdi. Depýtat­tyń sózine súıensek, memlekettik qyz­met salasynda ana tilimiz tasada qalyp otyrǵany jasyryn emes.

«Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵa­sy­nyń 2017 jylǵy 21 aqpandaǵy №40 buıryǵyna sáıkes mem­lekettik ákimshilik laýazymyna ornalasýǵa arnalǵan konkýrsty ótkizý qaǵıdasynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik tilin bilýge arnalǵan testileýden ótý úshin mán belgilenbeıdi» dep jazylǵan. Demek bul memlekettik qyzmetke ótý barysyndaǵy tapsyrylatyn testileýde qazaq tiliniń qajeti joq ekenin bildiredi.

Mysaly, «B» korpýsynyń mem­lekettik qyzmetke ótý syna­ǵynda 9 normatıvtik quqyqtyq aktisi boıynsha qamtylǵan 130 suraqtyń belgili bir mejesi kór­setilgen. Al qazaq tilinen ótý me­jesi aıqyndalmaǵan. Bul ana tilge qurmettiń múldem joqtyǵyn kór­setedi. Túsinbeıtinimiz, mem­le­ket­tik qyzmetke ótken aza­mattarǵa beriletin sertıfı­katta «Úmit­ker Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń memlekettik tili men zań­namalaryn bilýge arnalǵan testi­leýden sátti ótti» dep jazylady. Bul anyq kóz boıaýshylyq emes pe?», dedi S.Musabaev.

Osyǵan baılanysty depýtat memlekettik qyzmetke qabyldaý kezinde ótkiziletin testileýde qazaq tili esepke alynyp, úmitker júz paıyz memlekettik tildi bilýi kerek degen normalar engizýdi usyndy.

Bas aýyrtqan baspana

Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa joldaǵan saýalynda Dáýlet Muqaev baspana máselesin kóterdi. Halyq arasynda «Dáýletten» atymen tanylǵan sý jańa depýtat buǵan deıin de páter alý týraly aqyl-keńes aıtyp júretin. Sondyqtan shyǵar, D.Muqaev osy saladaǵy óte ózekti máselelerge nazar aýdardy.

Máselen, depýtat «Baqytty otbasy» jáne «Shańyraq» baǵdar­lamalary talaptaryna ózgeris engizý kerek ekenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, osy baǵdarlama boıynsha beriletin maksımaldy soma 15 mıllıon teńge.

«2019-2020 jyldary bul aqshaǵa 2 bólmeli baspana alýǵa múmkindik bar edi, qazirgi ýaqytta páter baǵasy óskendikten1 bólmeli úı alýǵa májbúr. «Baqytty otbasy» baǵdarlamasyna iligetin kóp­balaly otbasynda kemi alty adam bar. Dál qazirgi ýaqytta jańa úıler konkýrs negizinde beril­gendikten, keıbir otbasylar 32-40 sharshy metrlik bir bólmeli páterde turýǵa májbúr», dedi D.Muqaev.

Sondaı-aq «Jas otbasy» baǵdar­la­ma­synyń bastapqy jar­nasyn 10 paıyz kóleminde belgi­leý ke­rek ekenin jetkizdi. Bu­dan bólek, «7-20-25» baǵdarla­masy­­nyń da tıimsiz jumys istep turǵa­ny­na toqtaldy. О́ıtkeni bankter­diń be­retin qarajatyna lımıt qoıylǵan.

«Jyl saıyn Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda jastarǵa kemi 1000-3000 jaldamaly páter berilý kerek edi. Alaıda qurylys ýaqtyly aıaqtalmaǵandyqtan, byltyr jastar jaldamaly páte­rin tolyq almady. Iаǵnı baǵ­­dar­lama istep turǵan joq. Jas­tar sanaty 29 jastan 35 jas­qa deıin óskendikten, aldaǵy ýaqyt­ta beriletin páterler sany da kóbeıýi kerek. Ári bul baǵ­d­ar­lama tek 3 qalamen ǵana shek­telmeı, elimizdiń barlyq aımaǵynda iske qosylǵany jón», dedi M.Muqaev.

Budan bólek, taǵy birneshe depýtat tıisti memlekettik mekeme basshylaryna saýaldaryn joldady. Depýtat Baqytbek Bazarbek 10 sottyqtan jer berýge qatysty túıtkilderge nazar aýdardy. Rınat Zaıtov mádenıet salasynda jalaqynyń tómendigine alańdaýshylyq bildirdi.

Depýtat jýrnalısten qashpaýǵa tıis

Osyndaı qyzý saýaldar jol­danǵan jalpy otyrysta Májilis spıkeri Erlan Qoshanov bir­­qatar máselege toqtaldy. Onyń aıtýyn­sha, Memleket bas­shy­sy re­for­malarynyń nátı­je­sinde eldegi negizgi saıası ınstı­týttardyń bári jańǵyrdy. О́tken Májilis saılaýy – sonyń sońǵy satysy.

«Oǵan dálel Májiliste alǵash ret 6 saıası partııa men birmandatty okrýgten saılanǵan depýtattar otyr. Bizdiń baǵdarlamalarymyz ben kózqarasymyz ártúrli bol­ǵanymen, eldik múddege kelgen­de bárimizdiń oıymyz da, min­deti­miz de ortaq. Sondyqtan aldy­myz­daǵy maqsat-mindetterdi tize qo­syp, birge iske asyrýymyz ke­rek dep sanaımyn. Kún saıyn ju­my­sy­myzdyń qarqyny da, salma­ǵy da arta bermek», dedi E.Qoshanov.

Májilis tóraǵasy zań shyǵarý úderisine de toqtaldy. Onyń sózine súıensek, Parlamenttiń negizgi jumysy – sapaly jáne naqty jumys isteıtin zańdar qabyldaý. Sondaı-aq Májiliske zań qabyldaý ókilettigi tolyǵy­men berilgenin atap ótti

«Endi júk te, jaýapkershilik te bizge túsedi degen sóz. Sondyq­tan depýtattar úılesimdi, tıimdi jáne júıeli jumys isteýi qajet. Qazir Májiliste 50-ge jýyq zań jo­basy qaralyp jatyr. Mem­le­ket basshysynyń tapsyrmasy bo­­ıynsha jýyq arada taǵy da bir­­qatar zań jobasy bizge kelip túsedi. Olardy tez ári sapaly qabyl­daýymyz kerek.

Budan bólek, depýtattarda jańa zańdarǵa bastamashy bolý ókilettigi bar. Sol múmkindikti de paıdalaný kerek. Onyń ústi­ne, bárimiz óńirlerdi aralap kel­dik. Barlyq túıtkildi jaqsy bile­miz. Sondyqtan depýtattar bel­sen­diligin barynsha arttyryp, osy máselelerdi zańnamalyq turǵyda retteýge atsalysady dep oılaımyn», dedi E.Qoshanov.

Sondaı-aq Palata spıkeri ashyqtyq ustanymy Májilis jumysyndaǵy negizgi basymdyq bolyp qala beretinin jetkizdi. Osy oraıda, spıker jalpy otyrystyń respýblıkalyq telearnalardan tikeleı efırde kórsetilgene nazar aýdardy.

«Májiliste ashyq ári jarııa túrde qyzmet etýge barlyq jaǵdaı jasalǵan. Jýrnalısterge suhbat berip, ózekti máseleler boıynsha pikir bildirip otyrý – depýtattardyń mindeti. Budan bólek, zańdardy talqylaýǵa qoǵam ókilderi men táýelsiz sarap­shylardy shaqyrý óte mańyz­dy. Ásirese, máslıhattar men qoǵam­dyq keńester arqyly Májiliste óńirdiń de úni estilýi qajet.

Sonymen birge, Qoǵamdyq palata da kóp uzamaı jumysyn bas­­taıdy. Ol qyzý pikirtalas ala­­ńyna aınalary sózsiz. El bola­shaǵyna beıjaı qaramaıtyn bar­lyq azamat, qoǵamdyq uıym­darǵa bizdiń esigimiz aıqara ashyq. Naǵyz Halyqtyq Parlament dege­nimiz – osy. Osynyń bári eli­mizde, Parlamentte jańa saıası dás­túr, jańa saıası mádenıet qalyp­tas­qanyn kórsetedi», dedi E.Qoshanov.

Osylaı qyzý jumysqa kiris­ken Májilis depýtattary ke­shegi jalpy otyrysta eki zań joba­­syn ratıfıkasııalady. Atap aıtqanda, «Qazaqstan Res­pýb­­lı­kasynyń Úkimeti men Tóten­she jaǵdaılar jáne dúleı zilzala­lardyń qaýip-qaterin azaıtý jónindegi ortalyq arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda onyń bolý sharttary týraly kelisimdi ratıfıkasııa­laý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Túrikmenstan Úkimeti arasyndaǵy Qazaq­stan-Túrikmenstan memle­ket­tik shekarasynyń rejimi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» qujatty qabyldady. Budan bólek, birqatar zań jobasyn jumysqa aldy.