Bul kúnderi jer-jahandaǵy shahmat jankúıerleriniń nazary Qazaqstan astanasyna aýyp otyr. О́ıtkeni 7 sáýir men 1 mamyr aralyǵynda elordada shahmattan álem chempıonatynyń altyn táji sarapqa salynyp jatyr. Mundaı aýqymdy jarys Ortalyq Azııada alǵash ret Qazaqstanda ótkizilip jatqanyn aıta ketken jón.
Sonymen qatar álemdik doda aıasynda elimizde tuńǵysh ret shahmattan Qazaqstannyń áıelder men álem quramasy synǵa túsýde. Halyqaralyq shahmat federasııasynyń (FIDE) prezıdenti Arkadıı Dvorkovıch 17-shi álem chempıony Astanada anyqtalyp jatqany, áıelder arasyndaǵy álemniń eń úzdik grossmeısterleriniń Saryarqa tósine jınalýy Qazaqstannyń shahmat álemindegi alar orny erekshe ekenin aıǵaqtaıtynyn atap kórsetken bolatyn.
Keıingi jyldary Qazaqstannyń shahmat sheberleri álemdik deńgeıdegi iri-iri halyqaralyq týrnırlerde jıi top jaryp, el jankúıerlerin qýantyp júrgeni belgili. Jansaıa Ábdimálik, Bıbisara Asaýbaeva, Dınara Sádýaqasova sekildi daryndy qyzdarymyz birinen soń biri dúnıejúzilik dodalarda óz myqtylyǵymen daralanyp, álem shahmatshylaryn qazaq qyzdarymen sanasatyndaı dárejege jetkizdi. Muny shahmat jankúıerleri jaqsy biledi. Jerlesterimizdiń aıtýly jeńisterinen keıin shahmat elimizde damyǵan sport túrleriniń qataryna qosylyp, el turǵyndary jappaı shuǵyldanatyn buqaralyq sıpatqa ıe bola bastady.
Qazaqstan – FIDE-niń mańyzdy ortalyǵy
Qazaqstan men álem quramasy arasyndaǵy baıraqty básekeniń ashylý saltanatyna Mádenıet jáne sport mınıstri Ashat Oralov qatysyp, týrnırge qatysýshylarǵa sáttilik tiledi. Sonymen qatar vedomstvo basshysy Qazaqstanda uıymdastyrylyp jatqan álem chempıonaty aıasyndaǵy birqatar is-sharanyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, elimizde shahmat sportyn odan ári damytýǵa memleket tarapynan barlyq jaǵdaı jasalǵanyn atap ótti.
FIDE-niń bas dırektory, grossmeıster Emıl Sýtovskıı osyndaı álemdik deńgeıdegi jarysty ótkizýge muryndyq bolǵanyna jáne is-shara aıasynda qosymsha týrnırlerdi uıymdastyrǵany úshin Qazaqstan bıligi men elimizdiń shahmat federasııasyna alǵysyn bildirdi. «Bul is-sharalar Qazaqstanda shahmat sportynyń damýyna zor septigin tıgizetinine senimdimin. FIDE aldaǵy ýaqytta da Qazaqstandy mańyzdy ortalyq retinde qarastyryp, túrli jarystardy birlese ótkizýge nıetti», dedi Emıl Sýtovskıı.
Al osy jarysty uıymdastyrýdyń bastamashysy bolǵan Qazaqstan shahmat federasııasynyń birinshi vıse-prezıdenti, grossmeıster Dármen Sádýaqasov bastapqyda burynǵy álem chempıondarynyń basyn biriktirip, shahmattyń bolashaǵyn talqylaý ıdeıasy bolǵanyn aıtady. «О́kinishke qaraı, álem chempıondarynyń tyǵyz kestesine sáıkes olardy Astanada jınaý múmkin bolmady. Sondyqtan áıelder arasyndaǵy Qazaqstan men álem úzdikteriniń matchyn uıymdastyrý týraly sheshim qabyldadyq. Qazirgi tańda Qazaqstannyń áıelder quramasy halyqaralyq jarystarda tabysty óner kórsetip júr», dedi D.Sádýaqasov.
Bıbisaranyń kezekti bıigi
Jarystyń alǵashqy kúninde shahmatshylar rapıd boıynsha synǵa tústi. Match aldyndaǵy jerebe tartý nátıjesi boıynsha eresekter arasyndaǵy alǵashqy týrda qytaılyq Hoý Ifan men otandasymyz Dınara Sádýaqasova, úndistandyq Harıka Drıýnavallı men Merýert Qamalıdenova, Ázerbaıjan ókili Gýnaı Mamedzade men jyldam shahmattan álemniń eki dúrkin jeńimpazy Bıbisara Asaýbaeva jáne grýzın shahmatshysy Nana Dzagnıdze men Jansaıa Ábdimálik sheberlik baıqasty.
Al jasóspirimder arasynda Zarına Nurǵalıeva ózbekstandyq Afrýza Hamdamovamen, Ksenııa Balabaeva bolgarııalyq Nýrgıýl Salımovamen, majarstandyq Zsoka Gaal Alýa Nurmanovamen, úndistandyq Shrı B.Savıta Lııa Qurmanǵalıevamen oınady.
Tórt raýndqa jalǵasqan jarystyń alǵashqy kúni álem quramasynyń jeńisimen aıaqtaldy – 18,5:13,5. Álem quramasynan birinshi jarys kúninde úndistandyq Harıka Drıýnavallı úzdik nátıje kórsetti. Ol tórt matchtyń ekeýinde jeńiske jetip, eki márte teń oınady. Al Qazaqstan quramasy sapynan eń úzdik nátıje Alýa Nurmanovaǵa tıesili. Altynshy taqtada oınaǵan otandasymyz úsh matchta qarsylasynan basym tússe, bir márte jeńilistiń kermek dámin tatty.
Sonymen qatar týrnırdiń sensasııasyn Bıbisara Asaýbaeva jasady. Qazaqstannyń ǵana emes, álemniń eń dańqty grossmeısterleriniń biri sanalatyn B.Asaýbaeva týrnırdiń birinshi kúninde tórt dúrkin álem chempıony, áıelder arasyndaǵy reıtıngte kósh bastap turǵan Hoý Ifandi tize búktirip, karerasyndaǵy mańyzdy jeńisteriniń birine qol jetkizdi. Sonymen qatar qytaılyq shahmatshy otandastarymyz – Dınara Sádýaqasova jáne Jansaıa Ábdimálikpen teń oınap, Merýert Kamalıdenovadan basym tústi.
Ekinshi kúngi básekede jerlesterimiz qarsylastaryna qaraǵanda áldeqaıda sátti óner kórsetkenimen, jalpy esepte alǵa shyǵa almady. Bul kúni Bıbisara Asaýbaeva tórt oıynnyń ekeýinde jeńiske jetip, ekeýinde teń tústi. Sonymen qatar otandasymyz ekinshi kún qatarynan Hoý Ifannnen basym tústi. Sondaı-aq Dınara Sádýaqasova men Jansaıa Ábdimálik te eki oıynda úzdik shyqsa, Merýert Qamalıdenova bir matchta jeńimpaz atandy. Osylaısha, eki kúnniń qorytyndysy boıynsha álem quramasy 34,5 – 26,5 esebimen alda keledi.
Búgin shahmatshylar Qazaqstan quramasynyń oń jambasyna keletin jyldam shahmat (blıs) boıynsha sheberlik baıqasady. Sóıtip, úsh kúnniń qorytyndysynda barlyq jekelegen upaılardy eseptep, jarys esebi shyǵarylady. Eger upaı sany teń bolǵan jaǵdaıda, teń oıyndardyń nátıjeleri esepteledi.
Jeńimpazǵa – 50 000 AQSh dollary
Matchtyń erejesine toqtalar bolsaq, bul synǵa ár komandadan 8 oıynshy qatysady. Onyń ishinde 20, 18, 16 jáne 14 jasqa deıingi shahmatshylar mindetti túrde bolýy kerek. Olar óz jas sanaty boıynsha bir-birimen oınaıdy. Al qalǵan 4 áıel shahmatshy óz qarsylastarymen all-play-all Shevenıngen formatynda kúsh synasady.
Shahmat sarapshylary men jankúıerlerin qyzyqtyrǵan bul oıynǵa álem quramasyn áıelder arasyndaǵy reıtıngtiń kóshbasshysy, qytaılyq Hoý Ifan bastap keldi. Sonymen qatar grýzııalyq grossmeıster Nana Dzagnıdze (2462), úndistandyq grossmeıster Harıka Dronavallı (2447), ázerbaıjandyq Gýnaı Mamedzade (2348), bolgarııalyq Nýrgıýl Salımova (2347, U20), majarstandyq Zsoka Gaal (U18), úndistandyq Savıta Shrı (U16) jáne ózbekstandyq Afrýza Hamdamova (2135, U14) Astanada sheberlik baıqasady.
Qazaqstan quramasy sapynda grossmeıster Jansaıa Ábdimálik (2454), Dınara Sádýaqasova (2402), Bıbisara Asaýbaeva (2359), Merýert Qamalıdenova (2273), Lııa Qurmanǵalıeva (2152, U20), Ksenııa Balabaeva (2111, U18), Alýa Nurmanova (2193, U16) jáne Zarına Nurǵalıeva (2070, U14) óner kórsetedi. Lııa Qurmanǵalıeva men Ksenııa Balabaeva jýyrda Almaty qalasynda ótken Qazaqstan chempıonatynda osy jas sanatynda júldeger bolǵan.
Jarystyń jalpy júlde qory – 50 000 AQSh dollary. Jeńiske jetken qurama 30 000 dollarǵa ıe bolady. Onyń ishinde 20 000 dollary quramadaǵy eresek shahmatshylarǵa berilse, qalǵan 10 000 dollar jas shahmatshylarǵa úlestiriledi. Al ekinshi oryndaǵy qurama 20 000 dollar kólemindegi qarjylaı syıaqyǵa ıe bolady.