Osy aptada «Densaýlyq» Ulttyq qaýymdastyǵy» ZTB men Almaty menedjment ýnıversıteti (AlmaU) Almatynyń 18 joǵary oqý oryndary arasynda stýdentterdiń qalaı tamaqtanatyny jóninde júrgizilgen zertteýdiń nátıjelerin jarııalady.
Bul iske joǵarydaǵy ýnıversıtettiń 52 stýdenti «Qoǵamǵa qyzmet etý» páni boıynsha tartyldy. Jobanyń dalalyq is-sharalary 2023 jyldyń 10 aqpan men 10 naýryz aralyǵynda ótkizildi.
«Birinshi kýrs stýdentteriniń volonter-suhbat alýshy retinde qatysýy paıdaly boldy. Birinshiden, olar dalalyq zertteýlerge qatysý tájirıbesine ıe bolsa, bul stýdentterge keleshekte óz jobalaryn júrgizýge kómektesedi. Ekinshiden, zertteýge qatysý keshegi oqýshylarǵa júrdim-bardym tamaqtanýdan týyndaıtyn máselelerdi tereń túsinip ári ózderiniń de zııandy ádetterin tııýǵa septesedi», deıdi «Azamattyq saraptama» QQ dırektory, Densaýlyq Ulttyq qaýymdastyǵy ZTB sarapshysy, áleýmettanýshy Danıla Bekturǵanov.
Saýalnama 18-21 jas aralyǵyndaǵy jáne odan úlken 1300 respondentti qamtysa, onyń – 624 er, 676 – qyz bala. Densaýlyqqa áser etetin jaǵymsyz faktorlardyń qataryna temeki shegý, alkogol men esirtkini qoldaný (48%), kóp qozǵalmaý (39%), teńshelmegen azyq (39%), artyq salmaq (25%) jatady.
Tamaqtanýǵa baılanysty zııandy áreketterdi azaıtýda qandaı tásilder qolaıly dep suralǵanda, respondentterdiń 25%-y zııandy ónimderdi satýǵa tyıym salýdy nemese shekteýdi eń dumys ádis retinde usynǵan. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 36%-y zııandy ónimderdegi zııandy komponentterdiń sanyn azaıtý kerek dese, 20%-y mundaı ónimderdiń baǵasyn kóterý kerek deıdi.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń 38%-y ýaqtyly tamaqtanýǵa tyrysqanymen, oǵan ýaqyt tappaǵandyqtan júre tamaqtanatynyn aıtady. Kerisinshe 20%-y belgili ýaqytta tamaqtanady, ne kerisinshe, únemi jolda nemese ýaqtyly as-sýyn ishpeıdi. Al 22%-y ýaqyt pen aqshanyń tabylǵanyna qaraı sáti túsken kezde tamaqtanatyndyǵyn málimdegen.
Bul zertteýdiń mańyzdy tusy – tolyqqandy durys tamaqtana bilýde bolǵandyqtan, respondentterge qandaı taǵamdy jıi alatynyn kórsetý suraldy. Zertteý kórsetkendeı, 32% durys tamaqtanǵandy qalaıdy, 39% tolyq nemese jartylaı túski asty (salat, birinshi jáne ekinshi taǵam, nemese salat jáne ekinshi taǵam) jıi paıdalanady. Sonymen qatar, stýdentterdiń 34%-y kóbinese fast-fýdty tańdasa, 19%-y tek qana fast-fýd jeıdi. Sondaı-aq, 29% tátti tiskebasarlardy qanaǵat tutady.
«Osy zertteýdiń nátıjesinde alynǵan derekter 2019 jylǵy derekterden erekshelenetinin atap ótken jón. Fast-fýdtyń 8%-dan 19%-ǵa deıin, tátti tiskebasarlardyń 23%-dan 29%-ǵa deıin óskeni tirkeldi, tátti gazdalǵan sýsyndar men energetıkterdi tutyný 5-ten 10%-ǵa deıin kóterilgen. Jemis shyryndary men shárbat ishý 2019 jyly 20% bolsa, 2023 jyly 30%-dy qurady. Tátti shaı men kofe ishetinder sany sol kúıinde qaldy desek bolady», deıdi dáriger jáne «Densaýlyq Ulttyq qaýymdastyǵy» ZTB tóraǵa orynbasary Gıntaýtas-Iýozas Kentra.
Respondentter negizgi alǵyshart retinde aldymen tamaqtyń dámin alǵa tartady, ıaǵnı qarny shuryldap turǵan kezde tátti, tuzdy nemese ashymen júrek jalǵaıtyndar qatary – 28%. Alatyn tamaǵynyń baǵasy saýalnamaǵa qatysqandardyń 24%-y úshin mańyzdy, 23%-y ónimderdiń balǵyndyǵyna – qaptamadaǵy jaramdylyq merzimine qarasa, tek 15%-y ónimderdiń quramy mańyzdy dep oılaıdy.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń shamamen 40%-ynda densaýlyǵyna qatysty kináraty bar ekenin atap ótken jón – tamaqtan ýlaný, asqazan-ishek aýrýlary, tamaq allergııasy syndy syrqattary baıqalady. Bul rette tamaqtanýǵa baılanysty problemalardyń bar ekendigin respondentterdiń 68%-y medısınalyq kómekke júginýge májbúr bolǵany aıǵaqtaıdy.
Saýalnamaǵa qatysqan stýdentterdiń 35%-y ózderin durys tamaqtanyp júrmiz dep eseptese, kerisinshe 41%-y muny joqqa shyǵarady. 2019 jylǵy zertteýlermen salystyrǵanda, ózderiniń durys tamaqtanyp júrgenderine senimdiler sany 47%-dan 35%-ǵa deıin tómendese, senimsizder qatary sol kúıinde qalyp otyr.
ALMATY