Keńestik repressııa jyldary jazyqsyz qýǵyn-súrginge ushyrap, atylyp ketken arystarymyz az emes. Olardyń kópshiliginiń sońǵy mekeni – zıraty da belgisiz. Osyndaı aıaýly azamattyń biri Ahmet Mámetov bolatyn.
Ahmet Mámetov 1938 jyly 31 qańtarda Almaty qalasyndaǵy teri-venerologııalyq ınstıtýtynyń dırektory qyzmetinde júrgende tutqynǵa alynypty. Sol jyly 11 qarasha kúni «halyq jaýy» atanyp, atý jazasyna kesilgen. Árıne, HH ǵasyrdyń basynda Maǵjan Jumabaevpen birge Ǵalııa medresesinde oqyǵan, ultynyń azattyǵy, urpaq tárbıesi jolynda birneshe kitap shyǵaryp, baspasóz salasynda belsendi qyzmet etken, Alash qozǵalysy qatarynda júrip, 1918 jyly Oıyl ýálaıaty úkimetiniń «Erkin qazaq» gazetin shyǵarǵan Ahmet Mamytulynyń keńestik repressııa tyrnaǵynan aman qalýy múmkin emes edi. 20-jyldardyń ortasynan-aq qýdalana bastaǵan Ahmet Oral gýbernalyq «Qyzyl tý» gazetindegi jaýapty hatshy qyzmetin tastap, múldem jańa salaǵa ketedi. Saratov ýnıversıtetiniń medısına fakýltetine túsip, dáriger mamandyǵyn alyp shyǵady. Sóıtip, osy qyzmetinde de ulty úshin qyrýar jumys atqarady. Qazaqstanda teri-venerologııalyq aýrýlarmen kúres júıesin qalyptastyrady.
Kópshilik jurtqa Ahmet Mámetov Keńes Odaǵynyń Batyry, qazaqtyń qaharman qyzy Mánshúk Mámetovanyń ákesi retinde de tanymal. Qarshadaı Mánshúk ákesiniń jazyqsyz qýdalanǵanyna qatty qapalanyp, «maıdanǵa óz erkimmen suranyp barsam, erlik kórsetip, ákemdi aqtasam, onyń jazyqsyz ekenin dáleldep, qutqarsam» degen oıda bolǵanyn keıingi zertteýshiler jazyp júr. Bul shyndyqqa saıady. О́ıtkeni repressııaǵa ushyraǵan arystardyń týystary olardyń atý jazasyna kesilgenin bilgen joq, ol aqparat qupııa bolatyn. 50-jyldardyń ortasyna deıin NKVD, GPÝ organdary repressııaǵa ushyraǵandar týraly jalǵan anyqtama berip kelgen. Aıaýly jandarynyń óli-tirisin bilmeý, eń bolmasa olardyń qaı jerde kómilgeninen habarsyz bolý týǵan-týystary úshin úlken qasiret bolatyn.
Qazirgi Qaraǵandy oblysynyń Aqtoǵaı aýdany aýmaǵynda Álıhan Bókeıhannyń ata-anasy men et jaqyn týystary jerlengen Taldybeıit zıraty bar. Álıhannyń inisi Smahan tóre aǵasyn joqtap, osy qorymǵa Álıhannyń bas kıimin kómip, qulpytas ornatqan eken. Dál osyndaı jan tebirenterlik oqıǵa Batys Qazaqstan oblysynda da bolǵan. Alashtyń taǵy bir aıboz arysy Jahansha Dosmuhamedulynyń nemere inisi Qudes Qýanyshálıev 70-jyldary áýlettiń ataqonysy Qaraqudyq jaılaýynda Jahanshaǵa belgi ornatyp, «osy jerge kelgen jan marqumnyń arýaǵyna duǵa etse, saýap bolar» dep jazǵan edi.
Túrli sebeppen denesi jerlenbegen nemese qabiri belgisiz janǵa arnap sımvolıkalyq mánde belgi ornatý – dúnıejúzi halyqtarynyń kópshiliginde bar ǵuryp. Ol kenotaf dep atalady. Baqılyq bolǵan jannyń jer betinde qalǵan «úıi», keıingi urpaqtary izdep baryp zııarat etetin kıeli oryn qazaq úshin de erekshe qasterli ǵoı.
Belgili demograf ǵalym Maqash Tátimovtiń dereginshe, 1937-1938 jyldary Almaty qalasynda jáne Almaty mańyndaǵy abaqtylarda óltirilgen eki myńdaı adamnyń máıiti qazirgi Almaty oblysynyń Talǵar aýdanyna qarasty Jańalyq aýylynyń irgesine úıinde retinde kómilgen. Dál osy jerde 1997 jyly saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan eskertkish boı kóterdi. Al 2018 jyldyń 1 jeltoqsanynda qurbandarǵa arnalǵan mýzeı óz jumysyn bastady. Osy mýzeıde Almaty oblysynda keńestik saıası júıeniń qurbany bolǵan 4125 adamnyń aty-jóni, ómir súrgen jyldary jazylǵan. Sol tizimdegi tulǵanyń biri joǵaryda aıtylǵan Ahmet Mámetov bolatyn.
Jaqynda osy mýzeı kesheniniń aýmaǵynda Ahmet Mámetovke eskertkish belgi qoıyldy. Oǵan muryndyq bolǵan – Ahańnyń týǵan inisi Qanattyń qyzy Sholpan apaı men jubaıy, áskerı medısına qyzmetiniń qurmetti ardageri, polkovnık Keńes Isanov. Osy is-sharaǵa qatysyp, bizge aqparat bergen alashtanýshy ǵalym, esseıst jazýshy Maqsat Táj-Murattyń aıtýynsha, Jańalyq mýzeı-kesheninde osymen onynshy kenotaf ornatylǵan eken.
Batys Qazaqstan oblysy