Almaty damýdyń jańa kezeńine aıaq basty

Ekonomıkalyq damý draıverleri

Almaty qalasynyń ekonomıkasy joǵary qarqynmen damyp keledi. Merzimdi ekonomıkalyq ındıkator 122,2%-ǵa jýyq­tady. «Megapolıste ekonomı­ka ósiminiń draıverleri saýda (+27,2%), óńdeý ónerkásibi (+24,4%), kólik jáne qoımalaý (+16,7%) boldy. Negizgi kapıtalǵa 484 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Bul rette, jeke ınvestısııalar 2,7%-ǵa, iskerlik belsendilik ındeksi 58,7 tarmaqqa deıin ósti. Eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty. Jyl basynan beri 29,4 myń jumys orny quryldy, onyń 60%-y turaqty», dedi E.Dosaev.

О́tken jyldyń qyrkúıeginde Almaty máslıhaty qalany da­mytýdyń 2025 jylǵa deıingi baǵ­darlamasyn jáne 2030 jyl­­ǵa deıingi orta merzimdi pers­pek­tıvasyn bekitti. Bul jospar­dy Úkimet te maquldaǵan. Son­dyq­tan Memleket basshy­sy­nyń qalany odan ári damytý jónin­degi tapsyrmasyn eskerip, damý baǵdarlamasynyń jol kartasy jasaldy. Qazir Almatyda 9 jol kartasyn iske asyrý qolǵa alyn­ǵan. Barlyǵy 476 jobanyń 275-i iske asyp jatyr. Bul jobalar jaıly qalalyq orta qu­rý­ǵa jáne almatylyqtardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan.

280 áleýmettik nysan boı kóteredi

«Megapolıstiń bas jospa­ryn­da 2040 jylǵa qaraı halyq sanynyń 3 mln adamǵa deıin jetýi boljanyp otyr. Qala eko­nomıkasynyń ortasha jyl­dyq 5%-ǵa ósýin eskerip, 5 polı­ortalyqtyń qurylymyn birkelki qalyptastyrý kózdelgen. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý nysandaryna qadamdyq qolje­timdilik jasalady. 200 jańa mektep jáne 80-nen astam medı­sı­nalyq mekeme salyndy. Son­daı-aq búginde qoǵamdyq kólik­tiń úlesi 60%-ǵa deıin artty. 210 shaqyrym jańa jol men 3,6 myń shaqyrym ınjenerlik jeli, 2 750 ga jańa saıabaq pen skver salynady», dedi qala ákimi.

Shaǵyn jáne orta bıznes

Ekonomıkany ártaraptan­dyrý maqsatynda ShOB-ty qol­daý jáne Almaty ındýstrııa­lyq aımaǵyn keńeıtý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. «Bıyl jyl basynan beri 783 jo­ba qoldaý tapty. Onyń 3 myńy basym baǵyttar boıynsha jos­parlanǵan. Faktorıngtik keli­simderdi qarjylandyrý úshin «Damý» qorymen birlesip qosym­sha 3 mlrd teńge bólindi. Shaǵyn jáne orta bıznesti nesıeleý 59,6%-ǵa ósti. Al belsendi bıznes sýbektileriniń sany 38,6%-ǵa artty», dedi ol.

Almaty ındýstrıaldy aıma­ǵynda 9,7 myń jumys orny qurylyp, 343,7 mlrd teńgeniń 19 jobasy iske asyrylýda. Bıyl 14 joba paıdalanýǵa beriledi. Jyl qorytyndysy boıynsha basym salalardyń qala ekonomıkasyna qosqan úlesi 23,4%-ǵa deıin artady degen úmit bar.

Taý týrızmi damıdy

Bıyl sheteldik týrıster sany 450 myń, ishki týrıster sany 1,5 mln adamǵa ósedi degen boljam bar. «Kishi jáne Úlken Almaty shatqaldarynda 3 kempıng-aımaq jáne uzyndyǵy 150 shaqyrym bolatyn 10 taý marshrýty ashylady. Bul baǵyttar sıfrlandyrylady», dedi ákim.

Týrıstik ınfraqurylymdy damytý úshin Almatyda 16 glempıngke arnalǵan eko-qonaqúı jáne 112 bólmeli qonaqúı ashyldy. Jyl sońyna deıin 27 myń tósek-oryn týrıs­ter úshin daıyn bolady. Alma­tynyń týrıstik áleýetin iske asyrý úshin Mádenıet jáne sport mınıstrligimen birlesip qa­la aglomerasııasy aıasynda Túr­gennen Qaskeleńge deıingi taý klasterin damytý tujyrymdamasyn ázirleý jyl sońyna deıin aıaqtalady.

Joldar jańa tehnologııamen salynady

Almatyda kólik jelisin qa­lyp­tastyrý týraly jumystar ­da nazardan tys qalmady. Úlken Almaty aınalma avtojolyna shyǵa­t­yn 6 radıaldy jol salý ju­mys­tary júrgizilip jatyr. «Qazir Móń­ke bı kóshesinde kólik júrip jatyr, Saıyn jáne Rysqulov dańǵy­ly­nyń qıylysynda uzartý ju­mystary qolǵa alynǵan, Abaı dań­ǵy­ly, Soltústik aınalma jáne Tilen­dıev kóshelerine jobalaý-smeta­lyq qujattama ázirlenýde. «ÚAAAJ salynǵannan keıin tran­­zıttik kólik qalaǵa kirmeıdi. Bul megapolıstegi keptelisti orta eseppen 20%-ǵa azaıtady», dedi ákim.

E.Dosaev bıyl qalanyń 6 sha­ǵyn aýda­nynda 25 shaqyrym jańa jol salýdy jáne 200 sha­qyrym orta­sha jóndeý, onyń ishinde polımer­lik qospalardy paıdalanyp 44 shaqyrym magıstraldyq kó­she­lerge jón­deý jumystaryn júrgizýdi jos­parlaǵanyn da aıtty. «Bul jumys aıasynda mehanıkalyq jáne temperatýralyq jaǵdaıǵa tótep beretin «qalqymaly» korpýsy bar jańa tehnologııa boıynsha 8 myń lıýk ornatylady. Ári jańa tehnologııalardy qoldanyp, jol ınfraqurylymyn jańǵyrtý ortasha jóndeý júrgizý merzimin 5 jyl­dan 10 jylǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi», dedi ol.

Megapolısti ekologııalandyrý – basty nazarda

Qoǵamdyq kólikti ekologııa­landyrý úshin gazben júretin 600 jańa avtobýs jáne kommýnaldyq park úshin 100 trolleıbýs, sondaı-aq 100 mektep avtobýsy Almaty qalasy úshin satyp alynýda.

Jaqsy jańalyqtyń taǵy biri, jyl basynan beri 5 jańa avtobýs baǵyty ashyldy. Almaty oblysyndaǵy 200 myń turǵyny bar 89 eldi mekendi qamtyǵan 10 qala mańyndaǵy marshrýtty ashý josparǵa engen. Ákim jolaýshylardyń kóbeıýine baılanysty jáne kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn arttyrý maqsatynda Almatyda júrdek qoǵamdyq kólikti damytý bo­ıynsha jumystar júrgizilip jat­qanyn aıtty.

Aýyz sý jelisindegi júıeli jumys

Ákim 2025 jyly 252 myń­nan astam qala turǵyny, al bıyl sonyń 50 myńy ortalyq­tan­dyrylǵan sýmen jabdyqtaýǵa qol jetkizetinin alǵa tartty. Bul úshin megapolıs ákimdigi júıeli jumys júrgizip otyr. Birinshiden, sý resýrsy kóp Alma­tyda halyqtyń shamamen 1%-y sýmen qamtylmaǵan. 

Ákim aǵymdaǵy jóndeýdi jáne odan ári damytýdy talap etetin ınjenerlik ınfraqu­ry­­lym týraly da aıtty. «2023 jyly «Almagúl» jáne «Tuzdy­bastaý» mekenderinde 2 elektr qosalqy stansasy paıdalanýǵa beriledi. 400 myńǵa jýyq turǵyn turaqty elektrmen jabdyqtalady. 300 myń tutynýshyny jylýmen qamtamasyz etý maqsatynda bıyl 2 qazandyqty qaıta jańartý aıaqtalatyny da atap ótildi.

Bes jańa saıabaq ashylady

Bıyl Kókmaısa shaǵyn aýda­ny Esentaı ózeni boıynda, Kemel shaǵyn aýdany, О́jet shaǵyn aýdany jáne Boraldaı ózeni jaǵalaýynda saıabaqtar ashylady. Qosymsha 5 saıabaqty qaı­ta jańartý jáne abattandyrý jumystary júrgizilip jatyr. Bul jumystyń mańyzdy baǵyty – Almatynyń «baq qala» ataǵyn saqtaý.

Jasyl jelekterdi kútip us­taý jáne qorǵaý boıynsha jańa erejeler qabyldandy. Endi kez kelgen ósimdikti egýde sýarý júıesimen qamtamasyz etý eskeriledi. Tamyrlanyp ketýi úshin bıiktigi keminde 2 metr qyl­qan japyraqty jáne kem degende 2,5 metr japyraqty kó­shetter mindetti túrde shymmen otyrǵyzylady. Bul jańa kóshetterdiń shyǵynyn 30%-dan 10%-ǵa deıin tómendetedi.

«Jasyl qordy jańartý jáne saýyqtyrý úshin bıyl kóktemde 20 myń kóshet otyrǵyzyldy. Negizgi ekpeler kúzde egilgen, óıtkeni jyldyń osy mezgili kóshetterdiń tamyrlanyp ketýine qolaıly. Bıyl barlyǵy 320 myń aǵash otyrǵyzylady. 2,6 mln aǵashqa 4 ret bıologııalyq óńdeý júrgiziledi», dedi E.Dosaev.

Almatyda 376 shaqyrym aryq jelilerin qaıta jańartý jáne salý qolǵa alynǵan. Byltyr úne­mi sý basatyn 102 aýmaq anyq­taldy, onyń ishinde 56 ýchas­ke joıyldy. Bıyl jyl sońyna deıin ákimdik qalǵan 46 aýmaq­ta­ǵy jumysty aıaqtaıdy.

Adamı kapıtaldyń sapasy artady

Shaharda 37 myń oqýshyǵa arnalǵan 22 mektep salynady. «Adamı kapıtaldy sapaly damytý maqsatynda 3 basym baǵyt anyqtaldy: bilim berýdiń qoljetimdiligin nyqtaý, qaýipsizdik pen jaılylyqty qamtamasyz etý jáne pedagogter­diń biliktiligin arttyrý», dedi qala basshysy.

Máselen, ulttyq joba aıasynda 37,1 myń oqýshyǵa arnalǵan 22 mektep salynady. Sondaı-aq 3 720 oryndy 8 bilim berý nysanyn iske qosý josparlanyp otyr. Keshendi qaýipsizdik júıesin engizý aıasynda 206 memlekettik mektep pen 8 ınternatta týrnıketter, al qarashaǵa deıin beınekameralar ornatylady. Bıyl Almatyda alǵash ret balabaqshalardyń, mektepter men kolledjderdiń 6 605 ustazynyń, sondaı-aq ınklıýzıvti bilim berýdi iske asyratyn mektep pedagogteriniń biliktiligin arttyrý baǵdarlamalaryn iske asyrý bastaldy.

Qala ákimi sport seksııalaryna barýdy ata-analardyń ESQ pen QR-kod arqyly rastaıtynyn, sonyń arqasynda bul baǵytta jaqsy jumystar atqarylatynyn aıtty.

5 myń jas jumysqa ornalasty

Jastardyń damýyn qoldaý maqsatynda Almatyda qalalyq mansap ortalyǵy ashylyp, ózekti kásipter boıynsha 4 qysqa­merzimdi kýrs iske qosylǵan. Jyl basynan beri 3,8 myń jas kerekti mamandyqtarǵa qaıta oqyp, 4,9 myń jas jumysqa orna­lasqan.

Qazir qalanyń barlyq aýdan­daryndaǵy jastar komýnıtı-ortalyqtaryn satyp alýǵa ar­nalǵan 8 oryn aıqyndalyp, tujyrymdamalar daıyndaldy, qarjylandyrý máseleleri sheshilgen. Jastardyń turǵyn úı máselesin sheshý úshin jobalyq ofıs quryldy. Bes myń oryndyq 27 jańa jataqhana salýǵa 99 jeke ınvestor tartyldy. 

Myńnan astam nysanǵa seısmıkalyq aýdıt júrgizedi

Almaty nysandarynyń seıs­mıkalyq qaýipsizdigi máselesi qala ákimi Erbolat Dosaevtyń erekshe baqylaýynda. 1983 jyl­ǵy seısmıkalyq aýdandastyrý Kartasy boıynsha Almatyda 5 tektonıkalyq aqaý bar. 2020 jylǵy seısmıkalyq aı­qyn­­daý­dyń jańa Kartasyna sáıkes megapolıste 1 116 nysan ornalasqan jerdi 27 aqaý kesip ótedi. Onyń 754-i – seısmıkalyq tózimdi ǵımarat. Al 362-i seıs­mıkalyq emes.

«Memleket basshysy qala nysandaryna seısmoaýdıt júrgizýdi qoldady. Ol «QazQSǴZI»AQ-men birlesip ótkiziletin bolady. Bul jumyspen 9 145 MJK, 15 477 qoǵamdyq nysandy, onyń ishinde 1 383 áleýmettik nysandy qamtý josparlanyp otyr», dedi qala basshysy.

Erbolat Dosaev jýrnalıster­diń Almaty qalasyna qatysty qoıǵan elý shaqty suraǵyna jaýap berdi.