«Birinshi baılyq – densaýlyq» dep atam qazaq beker aıtpaǵan. Rasynda da densaýlyq – adamnyń baǵa jetpes baılyǵy, qaıtalanbas qundylyǵy. Ony bir joǵaltyp alsań, ornyn toltyrý ońaı sharýa emes. Sondyqtan orny bólek asyl qazynamyzdy baǵalaı bilý – elimizdiń strategııalyq basym baǵyttarynyń biri. Halyq saýlyǵy birinshi kezekte árbir adamnyń ózine, sosyn tutas memleket úshin qajet. Saý ult qana aldyna qoıǵan maqsatyna jetip, elin úlken armandarǵa jeteleı alady.
Memlekettiń medısına salasyna jyl saıyn qyrýar qarjy bólip, erekshe qoldap otyrǵany tegin emes. Ádiletti Qazaqstan quramyz degen úlken maqsatymyz bar. Asyl muratymyzdy oryndaý halyqtyń jigerine, adal peıiline, sonymen birge tikeleı densaýlyǵyna da baılanysty. Prezıdent jyl saıyn halyqqa Joldaýynda osy medısına salasyna aıryqsha toqtalady. Sonyń aıasynda Úkimet aldyna mindetter qoıyp, olardy oryndaý boıynsha naqty tapsyrmalar beredi. Máselen, ótken jylǵy «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Joldaýynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Elimizdiń basty qundylyǵy – adam. Bul – aıqyn nárse. Sondyqtan ulttyq baılyqty teń bólý jáne barshaǵa birdeı múmkindik berý – reformanyń basty maqsaty. Ult saýlyǵy jaqsy bolsa ǵana, qoǵam ornyqty damıdy», dep atap ótken edi. Sondyqtan Prezıdent pármenimen salany órkendetý jumystary búkil elimizde, sonyń ishinde respýblıkanyń úshinshi basty qalasy – Shymkentte de erekshe qarqynmen júrgizilip jatyr. Megapolıste medısınanyń sapasyn jaqsartý Joldaýda aıtylǵan tapsyrmalar aıasynda júzege assa, ekinshiden, «Deni saý ult» árbir azamat úshin sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaý» ulttyq jobasy sheńberinde atqarylyp otyr.
Densaýlyq saqtaý salasyn alǵa súıreýdiń basty sharty – qarjynyń jetkilikti kólemde bolýy. Tipti bul máseleni Prezıdent byltyrǵy Joldaýynda aıtqan edi. «Densaýlyq saqtaý salasynda biraz reforma júrgizildi. Degenmen onyń jaǵdaıy áli de máz emes. Árıne, jyldar boıy qordalanǵan túıtkilder bir mezette sheshilmeıdi. Sondyqtan asa mańyzdy máselelerdi retke keltirýge basa mán bergen jón. Sonyń biri – qarjylandyrý júıesi. Osy salaǵa qarjynyń jetkilikti bólinbeýi qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan. Sonyń kesirinen jurt saqtandyrý júıesine qosylsa da, medısınalyq qyzmet tolyq kólemde kórsetilmeı otyr», degen edi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdenttiń osy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda megapolıstiń medısınasyna bólinetin qarjy kólemi jyl saıyn ulǵaıyp keledi. Aıtalyq, densaýlyq saqtaý salasyna bıylǵa 122,4 mlrd teńge qaralypty. Onyń 100 mlrd-tan astamy mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory arqyly bolsa, qalǵany jergilikti bıýdjet esebinen oryndalǵan. Máselen, byltyr shahardyń densaýlyq saqtaý salasyna 99,6 mlrd teńge bólinse, bıylǵy qaralǵan qarjy joǵaryda atalǵandaı, 120 mlrd teńgeden de asyp otyr.
Sonymen birge Prezıdent óz Joldaýynda «Medısınalyq ınfraqurylymdy keshendi túrde jaqsartýǵa basa nazar aýdarý kerek. Memleket pen jekemenshiktiń seriktestigin tıimdi paıdalanǵan jón. Medısına – ınvestısııa salýǵa qolaıly sala. Tek oǵan durys jaǵdaı jasaý qajet», dedi. Bul turǵydan da Shymkent respýblıka óńirlerinde kósh bastap tur. Keıingi úsh jylda Shymqalada ınvestorlar esebinen 14 jańa emdeý mekemesi ashylypty. Oǵan búgingi tańda 200 myńnan asa qala turǵyny tirkelip úlgergen. Rasynda da Prezıdenttiń medısınalyq ınfraqurylymǵa basa nazar aýdarý kerek degen tapsyrmasy elimizdiń úshinshi qalasynda asa qulshynyspen iske asyrylyp jatyr. Onyń taǵy bir dáleli búgingi tańda qalalyq onkologııalyq ortalyǵynda ıadrolyq medısınanyń kómegimen emdeıtin arnaıy tásil qoldanylady. О́z kezeginde ıadrolyq medısına eki bólimsheden quralyp, naýqastarǵa sapaly dárigerlik qyzmet kórsetip otyr. Onyń birinshisi – aýrýdy dál anyqtaýǵa arnalǵan qurylǵyny paıdalaný. Bul pozıtrondy emıssııalyq tomografııa (PET) dep atalady. Mundaı zamanaýı qondyrǵy Astana men Almaty qalasynda jáne osy Shymkentte ǵana bar. Bylaısha aıtqanda PET – kompıýterlik tomografııanyń eń ozyq túri. Zamanaýı qurylǵy arqyly onkologııalyq aýrýǵa kúdikti naýqastardyń boıyndaǵy isiktiń bar-joqtyǵyn 100 paıyzǵa jaqyn anyqtap beredi. Sonymen, dıagnostıkalaý máselesinde PET qoldanylsa, qaterli isikke shaldyqqandardy emdeýde sáýleli terapııaǵa súıenedi. Medısına tehnologııasyndaǵy eń ozyq qondyrǵy sanalatyn bul qurylǵy radıasııalyq sáýlemen emdeıdi. Onyń basty ereksheligi isiktiń janyndaǵy saý kletkalarǵa eshqandaı zııandy áserin tıgizbeıdi.
«Dúnıe júzinde onkologııalyq aýrýǵa ushyraǵan adamdardyń ómirin bes jylǵa deıin uzartý medısınanyń sońǵy jetistigi desek, Qazaqstan sol joǵary nátıjege qol jetkizip, álemdik standarttardan bir eli de qalyp kele jatqan joq. Ozyq tehnologııanyń nátıjesinde kerisinshe onkologııanyń bastapqy satylarynda aýrýy anyqtalǵan naýqastar tolyqtaı emdelip ketip jatyr. Sonymen birge laporoskopııa men angıografııalyq apparattar arqyly tiliksiz operasııa jasalatyn boldy. Bul tehnologııanyń basty ereksheligi operasııadan keıingi ońaltý sharasy naýqastarda óte jeńil ótedi. Tipti keı jaǵdaıda operasııadan keıin keıbir naýqastar uzaq jatpastan birden palataǵa aýystyrylady. Burynǵy kezde tilikpen bolǵan operasııalarda emdelýshiler ońaltý sharasyna uzaq ýaqytyn arnaıtyn. Osynyń bárin joǵary medısınalyq qondyrǵylardyń adamzatqa bergen paıdasynyń nátıjesi dep túsingen jón. Jalpy qaterli isik aýrýymen kúres memlekettiń basty strategııalyq maqsattarynyń birine kiredi. Osyǵan oraı qabyldanǵan is-sharalar men baǵdarlamalarǵa sáıkes megapolıste adamdardy belgili bir kezeń aralyǵynda skrınıngtik tekserýlerden ótkizip otyrý turaqty túrde júzege asyrylady. Sonymen birge qaterli isikke shaldyǵý qaýpi bar azamattar jylyna bir ret densaýlyǵyn teksertip turýy kerek», dedi qalalyq onkologııalyq ortalyǵy bas dárigeriniń orynbasary Samat Smaıylov.
Jalpy, onkologııamen kúresti kúsheıtý maqsatynda Shymkentte byltyr eresekterge arnalǵan onkogematologııa men neırohırýrgııa bólimsheleri ashylǵan. Sondaı-aq Shymqalada stasıonarlyq qyzmet kórsetetin 15 memlekettik jáne 25 jekemenshik aýrýhana bar.
Megapolıstiń bas dárigeri Nurlybek Asylbekovtyń aıtýynsha, shaharda qazir keıbir emhanalarǵa úzdik tájirıbeler ortalyǵynyń jobasy engizilip jatyr. Atap aıtqanda, bıyl úzdik praktıka ortalyǵy jobasyna №6, 7, 3, 1 qalalyq emhanalar qatystyrylypty. Osy jyldyń 5 aıynyń qorytyndysy boıynsha megapolıste jalpy ólim kórsetkishi 8 paıyzǵa, náreste ólimi 20,6 paıyzǵa tómendegen. Al jyl basynan beri birde-bir ana ólimi tirkelmepti. Týberkýlezden bolatyn ólim-jitim de 66 paıyzǵa tómendese, qan aınalymy júıesi aýrýlarynan bolatyn qaıǵyly jaǵdaı 6,5 paıyzǵa azaıǵan.
Halyqqa sapaly, ýaqytyly medısınalyq qyzmet kórsetý maqsatynda 10 medısınalyq uıym akkredıtteýden ótipti. Endigi jerde bıyl taǵy da 17 medısınalyq uıymdy akkredıtteýden ótkizý jumystary qolǵa alynady. Bul birinshi kezekte emhanalarda jumys isteıtin medısınalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin anyqtap, kásibı sheberligin joǵarylatý úshin kerek. О́ıtkeni densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sapa kórsetkishi birinshi kezekte mamandardyń biliktigine baılanysty ekeni belgili. Sapa bolǵan jerde árdaıym halyqtyń senimi birge júredi. Al bir qýanarlyǵy, búgingi tańda adamdardyń otandyq medısınaǵa senimi artyp keledi. Onyń ústine ınvestorlar da salanyń tıimdiligine kózi jetken soń oǵan qarajat quıyp el medısınasynyń damýyna úles qosýǵa nıet tanytyp otyr. Máselen, óńirge belgili «Saýts Oıl» kompanııasy megapolıste zamanaýı iri klınıkanyń qurylysyn júrgizip jatyr. Aldaǵy ýaqytta bul klınıka ozyq tehnologııalarmen halyqqa medısınalyq kómek kórsetetin ári irgeli oqý ornynyń stýdentteri oqý-óndiristik is-tájirıbeden ótetin ortalyqqa aınalmaq.
Statıstıkaǵa súıensek, 2023 jyldyń 6 aıynda qala turǵyndaryna joǵary tehnologııalyq 186 medısınalyq qyzmet kórsetilipti. Joǵaryda atalǵan onkologııalyq ortalyqtyń ishinen ashylǵan ıadrolyq medısınalyq bólimde joǵary sáýleli syzyqtyq údetkish boıynsha 333 naýqas em alsa, pozıtrondy-emıssıondyq tomografııaǵa, ıaǵnı PET/KT kómegine júgingen 308 naýqas dıagnostıkalyq tekserýden ótken.
«Jalpy, ótken jyly qalalyq balalar klınıkalyq aýrýhanasynda 20 tósektik ıntervensııalyq kardıologııa jáne angıohırýrgııa bólimshesi ashyldy. Osy kúnge deıin onda 450 bala emdeldi, 72 balaǵa jedel em júrgizildi. Endigi rette bıyl qosymsha jabdyqtalǵan kardıohırýrgııalyq bólimsheni ashý josparymyzda bar. Buǵan qosa bıyl sáýirde nevrologııalyq jáne basqa da patologııasy bar 3 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan №2 ońaltý ortalyǵynyń bazasynda «Qamqorlyq» erte aralasý bólimshesi ashylǵanyn jaqsy bilesizder. Onda barlyǵyn qosqanda 162 balaǵa ońaltý-qalpyna keltirý emdik sharalary kórsetildi», dedi qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy N.Asylhanov.
Balalarǵa medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin jaqsartý maqsatynda qalalyq klınıkalyq balalar aýrýhanasynda 180 tósektik jańa korpýs ashylǵanyn da aıta ketken jón. О́z kezeginde, balalar klınıkasyndaǵy tósek-oryn sany 315-ten 495-ke deıin ulǵaıǵan. Aýrýhana bazasynda byltyr paıdalanýǵa berilgen erekshe balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan stomatologııalyq kabınette dárigerler serebraldy sal aýrýyna shaldyqqan jáne basqa da múmkindigi shekteýli balalardyń aýyz qýysy men tisin arnaıy ádispen emdep jatyr. Qazirgi tańda oftalmologııa bólimshesin ashýǵa daıyndyq jumystary bastalyp ketti jáne ol úshin tıisti mamandar daıarlaný ústinde.
Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bergen málimetine sáıkes, aldaǵy ýaqytta 200 tósektik perınataldyq ortalyq pen 800 tósektik kópbeıindi aýrýhana boı kótermek. Atalǵan klınıka janynan 50 tósektik perınataldyq ortalyq pen 250 tósektik pedıatrııalyq klaster qyzmet kórsetedi. Byltyrǵy jyldy qorytyndylaı aıtsaq, megapolıstiń medısınasyna jaýapty mekeme 6 359 mamannyń biliktiligin arttyrypty. Onyń 1 150-in – jergilikti bıýdjet, 5 209-yn vedomstvolyq baǵynysty medısına mekemeleri esebinen qamtý júzege asqan. Buǵan qosa bıyl medısına qyzmetkerlerin alys shetelderde tájirıbesin shyńdap qaıtýǵa basqarma tarapynan qoldaý kórsetilmek.
Osynaý jetistikterdi tizbekteı kele jalpy megapolıs medısınasynyń jetken jetistigi aýyz toltyryp aıtarlyqtaı deýge tolyq negiz bar. Buǵan taǵy qosa keter bolsaq, 2022 jyly qalalyq №1 emhananyń balalar bólimshesi ashyldy, №2 Ońaltý ortalyǵyna jóndeý jumystary júrgizilip, el ıgiligine paıdalanýǵa berildi. Al osy jyly qalalyq №5 emhana men №1 klınıkalyq aýrýhana ǵımarattaryna kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Osy maqsatqa oraı memleket qazynasynan 1 mlrd teńgeden asa qarjy bólinipti. Sonymen birge materıaldyq-tehnıkalyq bazany jaqsartý úshin 3,5 mlrd teńgege 151 dana medısınalyq tehnıka satyp alý kózdelip otyr.
Shymkenttiń densaýlyq saqtaý salasy órlep jatyr. Respýblıkanyń úshinshi megapolısi tek medısınasymen ǵana emes, farmasevtıkasymen de elimizge tanymal. Búgingi tańda Qazaqstanda óndirilip jatqan dári-dármektiń basym bóligi – osy qalanyń úlesinde. Aǵza aýystyrý, ıaǵnı transplantologııa boıynsha da úlken tájirıbesi bar. Sondyqtan oıymyzdy túıindeı aıtsaq, Shymkenttiń keleshekte naǵyz medısınalyq týrızmniń ortalyǵy bolatynyna eshqandaı kúmán qalmasa kerek. Oǵan shahardyń medısınany damytý baǵytyndaǵy jetken búgingi jetistikteri kýá.
ShYMKENT