Atyraý oblysyndaǵy ejelgi Saraıshyq tarıhı qalashyǵynyń ashylmaǵan syry kóp. О́ıtkeni Altyn Orda dáýirinen bastalatyn qalashyqtyń tarıhy áli tolyq zerttelgen joq. Bul jerden jyl saıyn el shejiresine qosylatyn qundy jádigerler tabylyp otyr.
«Saraıshyq» mýzeı-qoryǵynyń bas ınspektory, arheolog Aıbek Turarulynyń aıtýynsha, 2005 jyly Jaıyq ózeniniń jarqabaǵynan monshanyń jarty bóligi saqtalǵan oryn anyqtalǵan. Ony arheologter Zeınolla Samashev, Muqtar Qoja tapqan eken. «Bıyl taǵy bir monshanyń orny tabylyp otyr. Eki monshanyń bir-birine uqsastyǵy bar. Bular jalpy halyqqa arnalǵan qoǵamdyq monsha emes. Jeke adamdardyń óz otbasyna arnap salǵan jeke ıeligindegi monshalary. О́ıtkeni Altyn Ordanyń gúldengen dáýirinde qoǵamdyq monshalar keń taraǵan. Keıinnen onyń irgesi ydyrap, birneshe bólikke bólingen soń ár aýqatty otbasy ózderi úshin osyndaı shaǵyn monsha ashqan. Bul monshany noǵaı-qazaq kezeńine sáıkes keledi dep esepteımiz», deıdi Aıbek Turaruly.
Onyń deregine qaraǵanda, monsha úsh bólikten turady: kıim sheshetin, jýynatyn bólmeler, pesh ornatylǵan bóligi.
Arheologterdiń zertteýine súıensek, Saraıshyq qalashyǵynda qonaqúıdiń bolǵany daý týdyrmaıdy. Buǵan arheologter tapqan 14 bólmeniń orny dálel bola alady. Arheologııalyq qazba júrgizý kezinde Altyn Orda dáýirindegi qysh buıymdar men tıyndar tabylǵan. Qysh buıymdardyń syrty jasyl túske boıalǵan. Al avırol ydysy qyzyl qyshtan jasalǵan. Tipti horezmdik keramıkalar bar.
Saraıshyqtaǵy qazba jumystary Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstannyń batys óńirindegi altynordalyq qalalar, kóne kerýen joldary jáne kerýen-saraılar: pánaralyq zertteýler» (HIII-HV ǵǵ.) ǵylymı jobasy aıasynda júrgizilip keledi. Bıyl tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor U.Ahmetovanyń jetekshiligimen 800 sharshy metr aýmaqta qazba jumystaryn júrgizý kózdelgen.
«Batys qaqpanyń mańynda qazba jumystary qolǵa alyndy. Bolashaqta osy aýmaqtan týrısterge arnalǵan túrli nysan ashýdy josparlap otyrmyz», deıdi A.Turaruly.
Atyraý oblysy