Oblys ortalyǵynan tórt shaqyrym jerde shaǵyn ǵana Qyzyljuldyz aýyly bar. Aýyl kishkentaı bolǵanymen máselesi úlken.
Kókshetaý qalasynyń irgesinde Krasnoıar aýylyna deıin jol saırap jatyr. Aýyl ishi de kóztartarlyqtaı, tórt qubyla tegis kórikti. Abattandyrylǵan, jol boıy tazartylǵan, trotýar tóselgen. Qyzyljuldyzǵa jetý úshin selolyq okrýgtiń ortalyǵy Krasnoıar selosyn basyp ótý kerek. Ári qaraı tórt shaqyrym júrseń, Qyzyljuldyz aýylyna taban iliktiresiń. Biraq bir bel asqansha beliń úziledi. Jumyrdyqtaı qıyrshyq tas tóselipti. Kóz ushynan jalǵyz jolaýshy kórindi. Asyǵa basyp keledi. Qara joldyń boıyndaǵy qarsy kezdesken jolaýshydan jón surastyq. Aýyl turǵyny Anastasııa Doronına bolyp shyqty. Jas qyz Kókshetaý qalasyndaǵy dúkenderdiń birinde satýshy bolyp jumys isteıdi eken. Aýylǵa avtobýs qatynamaǵandyqtan, selolyq okrýgtiń ortalyǵyna jaıaý jetpek.
– Qazir kún jyly, erteń qys kelgende qaıtesizder? – dep suradyq biz.
– Aýylǵa avtobýs qatynamaǵaly eki jyldyń júzi boldy, – deıdi Anastasııa. Amal joq, jaıaýlap-jalpylap jetemiz de, jumys isteýimiz kerek qoı. Aýylda turý qıyn bolyp ketti. Aýyz sýdy aptasyna bir-aq ret ákeledi. Kóktemde Shaǵalaly ózeni tasyǵan kezde qatynas múlde bolmaı qalady. Kishkentaı kópirimiz buzylyp sý astynda qalady. Sol kezde aýyl turǵyndarynyń keıbireýi temirjol boıymen júredi. Biraq olaı júrýge bolmaıdy ǵoı, qaýipti. Ustap alsa, aıyppul salady.
Az ǵana júrgen soń jańaǵy Anastasııa aıtqan ózen ańǵaryndaǵy shaǵyn kópirge jettik. Anaý aıtqandaı kúrdeli qurylys emes, amalsyzdan lajdaǵan sharýa. Astyna túıeniń belindeı úsh-tórt temir turba ótkizip, ústin qıyrshyq taspen nyǵarlap bitep tastapty. Surastyryp kórsek, sonaý 2010 jyly selolyq okrýgtiń burynǵy ákimi Bazarbaı Ábýevtiń tusynda salynǵan ótkel eken. Burynǵy ákimdi de taýyp, tildestik. Aıtýyna qaraǵanda, kádimgi kópir salýǵa qarajat bolmaǵan. Amalsyzdan jergilikti kásipker Abaı Qusaıynovtyń kómegimen qııamettiń qylkópiri tárizdi osy ótkeldi salǵan. О́tkel salynǵan soń, avtobýs ta júrgen. Áıtse de, kóktemdegi qyzyl sý biraz jerin shaıyp kete berse kerek. Erte kóktemde temir turbanyń ishindegi muz erigenshe ózen boılap kilkip kelgen seń óter sańylaý taba almaı týra osy saǵaqqa kepteledi. Sý kólemi kóbeıgen soń ótkeldi buzyp ketedi. Jylda jamaýmen álek. Kókshetaýlyq jolaýshy tasymaldaýshy kásiporyndar osy kópirdiń jaıyn ýáj etip, kólik qatynasyn ornatqysy kelmeıdi. Áıtpese, Krasnoıar aýylyna deıin №12 baǵyt bar. Tek sony tórt shaqyrymǵa uzartsa jetip jatyr.
Aýyldaǵy bas kóterer azamattyń biri Jastilek Ramazanov aýyz sý, kólik qatynasy, lajsyzdan salynǵan ótkel máselesin aıtyp kúızelip otyr. Erte kóktemde az ýaqyt qana minez tanytqannan keıin arnasy tar Shaǵalaly ózeni qalypqa túsedi. Tipti, jaz aılarynda keýip te qalady. О́zennen keler anaý aıtqandaı qaýip joq.
– Kópirdi sý basqannan keıin aýyl turǵyndary temirjoldy boılap qatynaıtyn edi. Birer márte aıyppul salynǵannan keıin sap tıyldy. Biraq bala-shaǵany kózińnen tasa etpeı qarap otyra almaısyń ǵoı. Keıde tártip buzatyndar da tabylyp qalady, – deıdi Jastilek aǵaı.
Aýyldyq okrýg ákimdiginde úmit otyn tutatatyn umtylys bar tárizdi. Olar jol ýchaskesin keńeıtip, úıindi kópirdiń eni men qorshaýyn standartqa sáıkestendirý týraly joba jasaǵan. Tipti, osy isti júzege asyratyn merdiger de anyqtalypty.
Al aýyz sý máselesi óte qıyn. Buryn aýylǵa aýyz sý aptasyna eki márte tasymaldansa, qazir bir-aq ret qatynaıdy. Aýyz sýdy turǵyndar temir nemese plastık ydystarǵa quıyp alady. Bıylǵydaı qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn ystyqta mundaı ydystarǵa sýdy saqtaýdyń ózi ońaı emes. Aptalap jabyq ydysta turǵan sýdyń túsi ózgerip, dámi buzylady.
Aýyl turǵyndary qymbat bolsa da óz uńǵymalaryn qazyp alýǵa umtylýda. Bul taraptaǵy tyǵyryqtan shyǵar jalǵyz jol – osy. Áıtse de, aýyl qotanyndaǵy uńǵyma qazyp shyǵarǵan sý ishýge jaramsyz, tym tuzdy. Turǵyndardyń aıtýyna qaraǵanda, onymen baqsha sýarýǵa da bolmaıdy, mal da ishpeıdi. Aýyl turǵyny Irına Bagapova osyndaı uńǵymany qazdyryp, 18 metrden sý shyǵarypty. Tirshiliktiń túıtkili ábden qajytqanymen, baýyr basqan jerinen kóshkisi kelmeıdi. Ásirese, 92 jastaǵy anasy qonys aýdarýǵa qarsy. Eńbek ardageri Lıýdmıla Shmık te jaıly jer izdep kete almaı otyr.
Kishkentaı aýyldyń túıindi máseleleri qalaı sheshiletinin Krasnoıar selolyq okrýginiń ákimdiginen suradyq. Ákimdiktiń aıtýyna qaraǵanda, shaǵyn aýyldy aýyz sýmen qamtamasyz etip otyrǵan «Kókshetaý sý arnasy» kásiporny aptasyna bir márte ǵana kólik jibere alady. Bar múmkindikteri – sol. Eger kásiporynnyń mashına parki jańartylsa, tasymaldyń kóbeıýi múmkin.
Al Kókshetaý qalasynyń qurylys bóliminiń málimdeýine qaraǵanda, osy tóńirektegi Elıta, Avtobaza, Chaıkıno jáne Qyzyljuldyz aýyldaryn aýyz sýmen jabdyqtaý máselesin sheshý úshin jobalyq-smetalyq qujat ázirlep jatyr eken. Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Danııar Qýanyshbaevtyń aıtýynsha, óńirdegi Qyzyljuldyz tárizdi shaǵyn aýyldardy aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin sýdy tazartý jáne taratý pýnktterin ornatatyn joba ázirlenip jatyr. Bul jospar 2025 jylǵa qaraı júzege aspaq.
Aýyl balalary Krasnoıar aýylyna qatynap oqıdy. Qysy qatty bul óńirde boran jıi. Al ondaı kezde joldyń da tazalanbaı qalatyn kúnderi bolady. Amal joq mektep oqýshylary qarǵa adym jer uzap shyǵa almaıdy. Kóktemde taǵy solaı. Keıingi jyldary qarqyndy damyp kele jatqan Kókshetaý qalasynyń Saryarqa shaǵyn aýdany ıek astynda. Qopa kólin jaǵalaı salynatyn aınalma jol osy aýyldy basyp ótpek. Mine, sol kezde aq túıeniń qarny jarylmaq. Oǵan sheıin turmystyń taýqymetimen aýyl turǵyndary ózderi ǵana kúresip keledi.
Osy jyly aýyldyq okrýg ortalyǵynan aýylǵa deıingi jolǵa qıyrshyq tas tóselipti. Áıtse de, irgedegi karerden aýyr kólikpen qum tasıtyndar jalǵyz joldy jıi buzyp tastaıdy eken.
13 tamyzda aýyldyq okrýgtiń jańa ákiminiń saılaýy ótti. Endigi úmit – el sengen jańa ákimde. Bálkim, Qyzyljuldyzdyń juldyzy janyp qalar.
Kókshetaý