«Qazaq valsiniń patshasy» atanǵan Shámshi Qaldaıaqovtyń qaı áni de júrekti terbeter syrly sazymen ǵana emes, qyzyqty tarıhymen de tyńdarmanyn elitip áketedi. Ár áninde ásemdik ádiptelip, syrshyldyq áspetteletin kompozıtor týyndylarynyń ishinde ásirese «Syǵan serenadasynyń» orny erek. Sazy da, syry da bólek týyndy jaryqqa shyqqanynan-aq án tóńireginde túrli áńgimeler de qatar erdi.
Sonyń biri – «Shámshi syǵan qyzyna ǵashyq bolyp, tipti sońynan erip en dalaǵa – taborǵa ketipti» degen syńaıdaǵy alyp-qashpa sózder de kóp. Bul boljamdy belgili aqyn Israıl Saparbaı jazyp, Almatydaǵy M.Áýezov atyndaǵy ulttyq teatr sahnasynda áli kúnge deıin júrip jatqan ánmen attas qoıylym tipti qoıýlandyryp jiberdi. Shámshi shynymen syǵan qyzy Izoldaǵa ǵashyq bolǵan ba? Atalǵan derek qanshalyqty dáıekti? Álde bul aqyn oıynan shyǵaraylǵan beıneli boljam ǵana ma? Shyndyq pen shyǵarmashylyq qııaldyń shekarasy qaı jerde?
Kópshilik kókeıindegi osy tektes san saýalǵa, alypqashpa áńgimelerge kompozıtordyń jary Jámıla Qaldaıaqova kezinde bylaı dep núkte qoıypty: «Shámshini syǵan qyzymen baılanystyratyn eshqandaı da sebep joq. Shámshi tek syǵandardyń án ónerine qatty qyzyqty. Nátıjesinde, «Syǵan serenadasy» týdy» dese, kompozıtordyń taı qulyndaı tebisip birge ósken zamandasy, jaqyn dosy, áriptesi Ilııa Jaqanov ánniń týý tarıhyna qatysty myna bir dáıekti bizge áńgimelep berdi:
– Shámshi ekeýmiz 1957 jyldyń aıaǵynan bastap efırge birge shyqtyq. Sodan beri óle-ólgenshe jubymyz jazylǵan joq. Tipti bir úıde turdyq. Apań ekeýmiz otbasyn qurǵanda Shámshi «Sen sulý» degen ánin úılený toıymyzǵa shashý retinde ákelip, dastarqan ústinde tusaýyn keskenbiz. Sondyqtan da Shámshi ánderiniń kópshiliginiń týý tarıhy kúni keshegideı kóz aldymda. Ras, «Syǵan serenadasy» ániniń taǵdyry shytyrmanǵa toly boldy. Sońynan túrli qańqý sóz de erdi. Biraq onyń barlyǵy jalǵan. Jas kezimizde Shámshi, Myńjasar Mańǵytaev bar, barlyǵymyz jınalyp, basymyz qosyla qalsa, orystyń halyq ánderin aıtyp, syǵan romanstaryn tyńdaǵandy jaqsy kóretinbiz. Sodan shabyt alatynbyz. Tipti sol úshin syǵan romanstarynyń jınaǵyn Máskeýden arnaıy aldyrtqanymyz da bar. Shámshi anda-sanda úıge kelgende sony qosyp qoıyp, shabyttana tyńdaıtyn. Syǵan romanstaryn sondaı jaqsy kórdi. Sonyń áserinen osy «Syǵan serenadasy» áni týdy. Keıin sózin Qadyr Myrza Álige telefonmen ótinish aıtyp, qolqalap jazdyrǵan bolatyn. Onyń aldynda ǵana men «Sen otyrsyń terezeniń aldynda, Uzaq túnde sharshadyń ba, taldyń ba?» dep bastalatyn «Túngi serenada» degen án jazǵam. Shámshiniń «Syǵan serenadasy» sonyń jalǵasyndaı boldy. Ekeýi de halyq arasyna tez tarap ketti. «Syǵan serenadasynyń» týý tarıhy bar bolǵany osy. El gýletkendeı, Shámshi eshqashan syǵan qyzyna ǵashyq bolǵan emes. Mahabbattan májnún kúıge túsip, tabordyń sońynan da ketken joq, – dep toqeterin túıgen sazger Shámshi men syǵan qyzy týraly alypqashpa áńgimeniń qalaı týyndaǵanan da baıandady:
– Bul oqıǵany eń alǵash jazǵan Orazbek Bodyqov. «Shámshi ómiri qyzyq bolsyn dep jazǵan men edim, Ilııa shyraǵym», dep keıin ózi de aıtty. Alaıda «syǵan hıkaıasy» kópke unap, el arasynda tez tarap ketti. Ony keıin Israıyl Saparbaı qaıta jandandyryp, pesa jazdy. Al ol aınalyp kelgende, Shámshi áýletiniń úlken qaıǵysy bolyp otyr. Bul neni bildiredi? Bul – bizdiń kompozıtorlarymyzdyń óziniń shyǵarmashylyq murasyna degen salǵyrttyǵy. Tipti ómirden ótken keıbir áriptesimniń ómirbaıany da durys jazylmapty. Sondyqtan da osylaı túrli daýǵa arqaý bolyp otyr, – dep óner ıesi ótken kúnderge sheginis jasap, jadynda saqtalǵan saǵynyshqa toly jyldar jaıly osylaı dep syr shertti.
Bir qyzyǵy – búginde mahabbat ánuranyna aınalǵan qunarǵa baı qýatty týyndy nege ekeni bilgisiz á degennen qabyldana qoımapty. Biraz jyl shań basqan tartpada oryndaýshysy men tyńdaýshysyn kútip qalady. Ándi alǵash jaryqqa shyǵaryp, qazaq radıosy tolqynynan shyrqaǵan belgili ánshi, kásibı rejısser Záýresh Esbergenova birneshe jyl juldyzy janbaı jatyp qalǵan ánniń baǵyn ashty. Araǵa úzilis salyp estrada ánshisi Toqtar Seriktiń oryndaýynda týyndynyń taǵy bir tynysy ashylyp, halyq arasynda keńnen tanyldy, tez taralady. Osylaısha, «Syǵan serenadasy» tyńdarmannyń súıikti ánine aınalyp qana qoımaı, izinen ańyz ergen tulǵa ómirin romantıkalandyryp jibergen túrli áńgimelerdiń týýyna da túrtki boldy. Jáne sol tarıh, ıaǵnı Shámshi men syǵan qyzy arasyndaǵy ǵashyqtyq hıkaıasy tyńdarmanyna unaǵany sonshalyq, aqıqattan alshaq áńgimeni jyldan-jylǵa jandandyra tústi. «Ákemteatr» sahnasyndaǵy án attas qoıylymǵa ıne shanshar oryn qaldyrmaı, áli kúnge deıin anshlag jınaıtyn kópshilik yqylasy da sonyń aıǵaǵy bolsa kerek. Álbette, kórkem týyndy qııalǵa erik bergende qııanǵa samǵaıdy, tanymaldylyǵy artady desek te, ataqty ánniń týý tarıhyna qatysty aqıatty bilip júrgenniń de artyqtyǵy joq dep sanaımyz.