Jańashyl da janashyr basshy

Halqymyzdyń «Azamat bolý – paryzyń» degen maǵynaly sóziniń shynaıy sıpatyn ózi joǵary bilim alǵan jáne osy joǵary oqý ornynyń oqytýshysy laýazymynan bastap birinshi basshysyna deıingi barlyq deńgeıden abyroıly ótken Ashat Sálimulynyń ómir jolynan anyq baıqaımyz.

Azamattyń tektiligi ata-anasynan daryp, otbasyndaǵy tálim-tárbıemen ushtasyp, adamı kelbeti qa­lyptasady. Imanǵalıevter otba­syn atyraýlyqtar jaqsy biledi. Tarıhy tereńnen taraıtyn Jyly­oı jerinde dúnıege kelgen Ashat Sálimulynyń ákesi uzaq jyl­dar quqyq qorǵaý oryndarynda qyzmet etip, osy salanyń da­mýyna eńbek sińirgen qurmetti azamat edi.

H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnıversıtetiniń 12-rektory Ashat Imanǵalıev 2000-2008 jyldary ýnıversıtetke basshylyq jasady. Bul ýnıversıtet damýynyń táýelsizdiktiń alǵashqy on jyldy­ǵyndaǵy qıyndyqtardy ótkerip, damýdyń jańa satysyna kóshken kezi edi. Ýnıversıtet jumysyn oń­taılandyrý birneshe baǵytta júzege asyryldy. Birinshisi, na­ryq­­tyq ekonomıkanyń jáne Aty­­raý óńiriniń eńbek naryǵyndaǵy suranystarǵa oraı jańa maman­dyqtar ashý, ekinshisi – ýnıver­sı­tettiń ǵylymı áleýetin kóterý, úshinshisi – joǵary oqý ornynyń halyqaralyq baılanysyn damytý arqyly tanymaldylyǵyn arttyrý, tórtinshi – materıaldyq bazasyn nyǵaıtý boldy.

Sóıtip, jańa talaptarǵa saı maman daıarlaý iske asyryldy. Jańadan «Shet tili (aǵylshyn tili)», «Eńbek jáne bıznes ne­gizderi», «Qarjy jáne nesıe», «Psıhologııa», «Quqyqtaný», «Pe­dagogıka jáne psıhologııa», «Keden isi», «Ekonomıka», «Me­nedjment», «Áleýmettik pedagogıka», «Jýrnalıstıka», «Aýdarma isi», «Tabıǵatty paıdalaný ekologııasy», «Ihtıologııa, ónerkásiptik balyq aýlaý kásibi jáne balyq sharýashylyǵy», «Ak­terlik sheberlik», «Agro­eko­logııa», «Agrohımııa jáne ósimdikterdi qorǵaý», «Dástúrli mý­zykalyq óner» mamandyqtary boıynsha kadrlar daıarlaý bastaldy. Osy jyldary Atyraý óńirine sheteldik munaı kompanııalarynyń kóptep kelýine oraı aǵylshyn ti­lin meńgergen mamandarǵa suranys artqandyqtan, shet tili mamandyǵy boıynsha kadr daıarlaý irilendirilip, jeke fakýltetke aınaldyryldy. Atyraý obly­synda jumys istep jatqan «Shevron», «NKOK» jáne basqa da sheteldik kompanııalardyń ókil­derimen birlesken jumystar júzege asyryldy.

Ýnıversıtet oqytýshylar qu­ramynyń ǵylymı áleýetiniń sapasyn kóterý maqsatynda 2000 jyly «Jalpy pedagogıka jáne pedagogıka tarıhy» mamandyǵy boıynsha Dıssertasııalyq keńes ashylýyna erekshe mán berilip, búginde ýnıversıtettiń damýyna eńbek sińirip júrgen bir top jas­tyń ǵylym jolyna kelýine jol ashyldy. Osy keńeste ǵyly­mı dıssertasııa qorǵaǵandar ǵa­lym­nyń izin jalǵastyratyn ǵylymı mek­teptiń qalyptasýyna úles qosty.

Ýnıversıtettiń ǵylymı áleýe­­tin kóterýdiń bir baǵyty jáne óńir­lik joǵary oqý orny úshin úlken jańalyq bolǵany – 2000 jyldary jalpy pedago­gı­ka, fılosofııa, Qazaqstan tarıhy mamandyqtary boıynsha aspırantýranyń ashylǵandyǵy. Ýnıversıtette pedagogıka ǵy­lymdarynyń doktory Qadyr­jan Seıtalıevtiń, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Qu­ramys Ermekovtiń, tarıh ǵy­lymdarynyń doktory Hıs­met Tabyldıevtiń, basqa da ǵalym­dar­dyń jetekshiligimen jas ǵalymdar toby qalyptasyp, ǵylymı mek­tepterdiń negizi qalandy.

Ýnıversıtet ákimshiligi Qa­zaq­­stan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń, otandyq jetekshi oqý oryndardyń ǵalym­daryn joǵary oqý ornyna jos­par­ly shaqyrýdy júzege asyrdy. Alys-jaqyn shetelderden de ǵa­lymdar shaqyrý, stýdent almasý tájirıbesi keńinen qoldanyldy. 2000 jyldyń ózinde ýnıversıtette 17 ǵylym doktory leksııa oqyp, jas oqytýshylarǵa ǵylymı-ádistemelik kómek kórsetti. Olar­dyń ishinde UǴA akademıgi, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Salyq Zımanov, akademık, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ábdimálik Nysanbaev, Bilim akademııasynyń prezıdenti О́mirzaq Ozǵanbaev, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Beıimbet Ermuhanov jáne basqa da ǵalymdar boldy. Osy jyldary Halyq jazýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Zeınolla Qabdolovtyń ýnıversıtetke jumysqa ornalasyp, ádebıettanýdan dáris oqýy joǵary oqý orny ómirindegi aıtýly oqıǵa boldy. Akademık-jazýshy Zeınolla Qabdolov, kúıshi Ázıdolla Esqalıev, ǵalym-kompozıtor, mýzyka zertteýshisi Ilıa Jaqanov ýnıversıtetimizde jumys isteýi erekshe qubylys boldy. Keıin­nen osynda beıneleý óneri ma­man­dyǵynda oqyp, 76 jasynda ekinshi joǵary bilim alǵan, Qazaqstannyń Eńbek Eri Ilıa Jaqanov kúni búginge deıin mýzyka jáne óner kafedrasynda eńbek etip júr.

Ýnıversıtet basshylyǵynyń nátıjeli júrgizgen jumystary­nyń barysynda sheteldiń, atap aıtqanda, Irannyń, Reseıdiń (Qalmaq ýnıversıteti, Astrahan ýnıversıtetteri) joǵary oqý oryn­darymen tyǵyz baılanys­ jolǵa qoıyldy. Reseıdiń kórshi­les Astrahan memlekettik ýnı­ver­sıtetinde qazaq dıasporasyn qoldaý maqsatynda «Qazaq tili men ádebıeti» mamandyǵy ashylyp, bizdiń ýnıversıtet oqytýshylary sonda baryp stýdentterge dáris berdi. Birikken halyqaralyq konferensııalar uıymdastyrylyp, is-tájirıbeler almasý júzege asyryldy. Kúni búginge deıin atalǵan ýnıversıtettermen tyǵyz qarym-qatynas jalǵasyn taýyp keledi. Osy jyldary ýnıversıtetimiz Kaspıı mańy elderi memlekettik ýnıversıtetteri qaýymdastyǵyna múshe boldy. Atyraý ýnıversıteti Amerıka, Fınlıandııa, Ońtústik Koreıa, Túrkııa, Iran, Polsha, Majarstan, Reseı joǵary oqý oryndarymen tyǵyz baılanys ornata bastady.

Ashat Sálimuly rektor retinde ýnıversıtettiń materıaldyq-teh­nıkalyq bazasyn jaqsartýdy bas­ty mindettiń biri etip qoıyp, bir­neshe nysannyń iske qosylýyna erekshe úles qosty. 2000 jyly ýnıversıtettiń qazirgi bas oqý ǵımaraty tolyq aıaqtalsa, 2004 jyly №4 oqý ǵımaraty iske qo­syldy. «Býrevestnık» stadıon da kúrdeli jóndeýden ótkizilip, qalpyna keltirildi. 2008 jyly atyraýlyq turǵyndarǵa «Jaıyq» sport kesheni ataýymen tanys mádenı-sport kesheni salyndy.

Ashat Sálimuly jete nazar aýdarǵan máseleniń biri – qyz­metkerler men stýdentterdi áleýmettik qoldaý. Úzdik oqyp, qoǵamdyq jumystarǵa belsene aralasqan, ýnıversıtet namysyn ártúrli ǵylymı saıystarda, óner jáne sporttyq jarystarda aby­roımen qorǵap, júldeli oryndar alǵan jáne áleýmettik az qam­tylǵan otbasylardan shyqqan stýdent­terge rektor granttaryn ta­ǵaıyndaý tájirıbesin qalyptastyrdy. Sol jyldary ýnı­versıtette stýdenttik jáne qo­ǵamdyq uıymdar jandanyp, Jas ǵalymdar keńesi, Tálimgerler keńesi, stýdentterdiń ǵylymı qoǵamdary, jastar komıteti, stýdentter keńesi, starostalar keńesi, debat klýby, KVN komandasy, «Sáýkele» qyzdar klýby, stý­dentterdiń qurylys otrıady oblysta ǵana emes, respýblıkada da tanymal boldy.

Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ótkizgen konkýrs negizinde Ma­hambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnı­­versıtetiniń rektory bolyp­ saı­­lanǵan Ashat Sálimuly 2011-2018 jyldary kórshi óńir ýnı­ver­sıtetiniń damýyna da eleýli eńbek sińirdi. Eki oblystyń ir­ge­li oqý oryndaryna oıdaǵydaı basshylyq jasaǵan isker azamat Atyraý jáne Batys Qazaqstan oblystyq máslıhattarynyń depýtaty retinde de qoǵamdyq ómirdiń ózekti máselelerin sheshýge aıanbaı atsalysty. Jergilikti kadr­lar daıarlaýdyń, mamandardyń bi­liktiligin arttyrýdyń mańyzdy­lyǵyna basa mán berip, jańashyl da isker jastarǵa qoldaý kórsetti.

Qazaqstannyń batys óńirin­de­gi eki birdeı joǵary oqý or­nyn basqarǵan professor Ashat Sá­limuly búginde H.Dosmuha­me­­dov ýnı­versıtetinde stýdent­ter­ge dá­ris berýmen qatar, qoǵam­dyq ju­mystardy da belsene atqa­ryp keledi. О́z tájirıbesin únemi jas býynǵa úıretýden jalyqpa­ǵan ustazymyz – Atyraý oblystyq Qo­ǵamdyq keńesiniń, ardagerler keńesiniń múshesi. 2022 jyldan­ bas­tap oblystyq Qoǵamdyq keńes quramyndaǵy sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres, qoǵamdyq baqylaý, azamattardyń quqyǵyn qorǵaý komıssııasynyń tóraǵasy mindetin atqaryp júr.

«Jaqsy adam aınalasyna nuryn shashady» demekshi, óne­ge­li ómiriniń 20 jylǵa jýyq ýa­qytyn joǵary bilim salasyn­da basshylyq qyzmetke arnaǵan pedagogıka ǵylymdarynyń dok­tory, professor Ashat Sá­lim­uly Imanǵalıev Atyraý ýnı­versıtetiniń damýyna qosqan eleý­li úlesin odan ári jalǵastyra be­redi dep senemiz.

Salamat IDRISOV,

H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnıversıteti basqarma tóraǵasy-rektor, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty