• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Tarıh 21 Qyrkúıek, 2023

Amangeldiniń aıryqsha sýreti

400 ret
kórsetildi

Myna sýret bıyl týǵany 150 jyl tolyp otyrǵan halyq batyry, 1916 jylǵy Torǵaı ult-azattyq qozǵalysynyń qolbasshysy Aman­geldi Imanovqa qatysty salynǵan eken. Oǵan dálel – sýrettiń astyń­ǵy jaǵynda latyn áripterimen «Tor­ǵaıdyń áskerı komıssary halyq batyry Amangeldi» degen jazý tursa, jaqsha ishinde «Qasteev kartınasynan» degen silteme berilipti.

Bul sýret ult-azattyq qozǵalystyń 20 jyldyǵyna oraı 1936 jyly latyn grafıkasymen jaryq kórgen «Amankeldi Imanov» atty shaǵyn jınaqta jarııalanypty. Kitaptyń avtory – S.Braının, jaýapty redaktory – Ýtemısov delinipti.

Shyndyǵynda, bul kitap áýeli «Aman­geldy Imanov» degen atpen orys tilinde «Kazkraıogız» baspasynan jaryq kórip, jedel túrde qazaqshaǵa aýdarylǵan kó­rinedi. О́ıtkeni kitap avtory Solomon Haımovıch Braının – oryssha jazatyn adam. Bul kisini qazirgi alashtanýshylar 1935 jyly jaryq kórgen (Sh.Shafıramen birigip jazǵan) «Ocherkı po ıstorıı Alash­ordy» atty eńbegi arqyly biledi.

Bul sýretti Ábilhan Qasteev qa­laı saldy degenge toqtalsaq, keńes bıl­i­gi­niń alǵashqy jyldary KSRO basshysy I.Stalın arnaıy tapsyrma berip h­alyq­ty patrıottyq rýhqa tárbıeleı­tin qa­harmandar tizimin jasatqan. Bul tizim­­de qazaq halqy atynan Amangeldi Imanov bolǵan. Osy tulǵalardy dáripteý buqara­lyq sıpat alǵan. Sóıtip, halyq batyry Amangeldiniń portretin jasaý jas sýretshi Ábilhan Qasteevke júkteledi. Sýretshi jumysty oıdaǵydaı atqaryp shyǵý úshin kóp izdenedi.

Á.Qasteev 1936 jyly salǵan alǵashqy sýretten bastap batyrdyń beınesin 1950 jylǵa deıin árqıly keıipte tórt dúrkin salyp shyǵady. Sýretshi 1960 jyly jaryq kórgen «Bilim jáne eńbek» jýrnalyn­daǵy maqalasynda: «Men batyrdyń beı­nesin izdegende eki túrli tarıhı mate­rıaldarǵa súıendim. Onyń birinshisi – doký­menttik (arhıvtik) materıaldar. Onda Amangeldiniń sýretteri bolmaǵanymen, ózi qurǵan otrıady, júr­gizgen jumystary týraly derekter jazylǵan. Sondaı derekter jumysymdy tolyq túsinip alýǵa qajet boldy. Ekinshisi – batyr týraly halyq aýzyndaǵy ańyz-áńgimeler. Olar Amangeldige baılanysty oqıǵalardy, onyń túr-sıpatyn, kelbetin, is-áreketin, minez-qulqyn qol­men qoıǵandaı etip aıtatyn. Osyndaı mate­rıaldardy mol zertteı kelip, durys túıin­degende izdegen beıneń oıdaǵydaı shyǵa­tynyn baıqadym», dep jazypty.

 

Sońǵy jańalyqtar