Matematıka – barlyq ǵylymnyń tuńǵyshy. Kóshbasshy ǵylymnyń kósemderi Qoja Ahmet Iаsaýı ýnıversıtetine jınalyp, Túrkistanda Túrki álemi matematıkteriniń VII Dúnıejúzilik kongresi ótti.
Túrki astanasynda ótken dúnıejúzilik kongress arqyly ǵalymdardyń halyqaralyq baılanysy men ǵylymı yntymaqtastyǵy nyǵaıady. Keń kólemdegi keńestiń negizgi maqsaty – matematıka ǵylymynyń damýyna úles qosyp, jetistikterin ǵylymı zertteýlerde, tehnıka men bilim berýde qoldaný.
Jıyn «Túrki álemi matematıkteri kongresi» dep atalǵanymen, ult pen dinge bólinbegen álem matematıkteri qatysty. Túrki álemi matematıkalyq qoǵamynyń (TWMS) prezıdenti Baqytjan Jumaǵulov bul kongrestiń tarıhı, mádenı, rýhanı ári saıası máni joǵary ekenin atap ótti. Kongreske álemniń 20 memleketinen 500-den astam matematık kelip, Túrkııa, Ázerbaıjan, Túrikmenstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Qazaqstannyń tanymal ǵalymdary baıandama jasady. Seksııalar men shaǵyn sımpozıýmǵa matematıka ǵylymynyń 10 baǵyty boıynsha 405 baıandama usynyldy.
– Dúnıejúzilik kongrestiń bizdiń óńirde ótýi – úlken mártebe. Matematıka ǵylymy álemge, onyń ishinde túrki álemine Ál-Farabı, Ál-Horezmı, Abý Raıhan Ál-Bırýnı, Myrza Ulyqbek sııaqty ǵulama matematık ǵalymdardy berdi. Olardyń asa dáldikpen ashqan ǵylymı jańalyqtary osy kúnge deıin adamzatqa qyzmet etip keledi. Bul is-sharanyń matematıkter álemine qosar úlesi joǵary dep bilemiz. Ári Túrkistan oblysy jastarynyń matematıka ǵylymyna degen yntasyn arttyryp, qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, jaqsy bastamalarǵa jeteleıdi dep senemiz, – dedi Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy kongrestiń ashylýynda.
Sonymen qatar Darhan Satybaldy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń matematık ǵalymdarǵa arnaǵan quttyqtaýyn jetkizdi. Quttyqtaý hatta «Matematıka – adamzattyń damý tarıhynda erekshe orny bar ǵylym. Onyń jetistikteri ekonomıka, ozyq tehnologııa jáne basqa da salalarǵa keńinen qoldanylady. Bul ilimniń tabıǵatyn túsingen adamnyń taldaý, saralaý, synı oılaý qabileti arta túsedi. Qazaqstanda matematıkanyń myqty mektebi qalyptasqan. Ǵalymdarymyz ózekti máseleler boıynsha álemge tanylyp jatyr. Jas daryndarymyz kóptegen halyqaralyq jarystarda top jaryp, el abyroıyn asqaqtatyp júr. Munyń bári memleketimizdiń bolashaǵy úshin asa mańyzdy. Osyndaı alqaly jıynnyń túrki jurtynyń astanasy sanalatyn Túrkistanda ótýi elimizde matematıka ǵylymynyń damýyna tyń serpin bereri sózsiz», delingen.
Qoja Ahmet Iаsaýı ýnıversıteti qurylǵaly beri «Matematıka» kafedrasy irgeli jumystar atqaryp keledi. 2020 jyldan bastap tek matematıka salasy boıynsha 8 ǵylymı joba júzege asyrylǵan. Olardyń ortaq kólemi 450 mln teńgeni quraıdy.
Keıde matematıka ǵylymyn damytý týraly taıaz oılap jatamyz. Memleket tarapynan da kóńil bólinbeı jatady. Matematıka – ıntellektýaldy áleýettiń quraly. Matematıka bizge ekige ekini qosqanda qansha bolatynyn biletinimizdi kórsetý úshin emes, máselelerdi sheshýdi úırenýimiz úshin qajet. Matematıka synı oılaý men beıimdelýdi damytatyny barshaǵa málim. Otandyq matematıkter ǵylym álemine kóptegen jańalyq ákeldi. Álemdik deńgeıde «Qazaqstan matematıkasy» úlken ról atqarady. Túrki álemi matematıkteriniń basyn qosqan bul jıyn – osynyń dáleli.