Elektrondy oqýlyqtyń artyqshylyǵy men kemshiligi

Shvesııa nege shala búlindi?

«Balalar ádebıeti» baspasynyń dırektory Shaızada Muhamedjanova balalardyń sapaly bilim alýy úshin sıfrly kontentten góri dástúrli oqý­lyqtardy kóbirek paıdalanǵan utym­dy ekenin alǵa tartty. О́ıtkeni qaǵaz basylymdaǵy oqýlyqtarmen oqýshy­lar oqý baǵdarlamasyn jyldam meń­gere alady ári onyń sanıtarlyq norma­larǵa sáıkestigi de dáleldengen. Sırf­ly oqýlyqtardaǵy oqý materıaldaryn oqýshy jyldam kóz júgirtip shyǵa­tyn­dyqtan, esinde saqtaı almaıdy. Osy oraıda Sh.Muhamedjanova sońǵy kezde «baspa salasyndaǵy monopolııany joıý kerektigine» qatysty aıtylyp júrgen pikirmen kelispeıtinin aıtty. Onyń aıtýynsha, oqýlyq shyǵarýmen aınalysyp júrgen baspalardyń búginde óz tarıhy, mol tájirıbesi bar. Bilim baǵdarlamalaryn jetkilikti meńgergen, oqytý úrdisindegi jańashylyqty ıgerýge ıkemdelgen avtorlyq ujymdar qalyptasqan. 

– Bastaýysh synyp oqýshylary úshin oqý materıalyn oqýlyqtan oqyp úırense, kókeıge túıgenin qaǵazǵa qa­lam­men jazyp, jazý mánerine de jyl­­dam mashyqtanady. Ol bala sana­synyń óristeýine, qımylynyń damýyna yqpal eteri sózsiz. Sondyqtan bala­lar­dyń sómke aýyrtpalyǵyn jeńil­detý úshin oqýlyqtardy toqsandyq baǵdarlamaǵa saı bólip shyǵarý úrdisin jal­ǵastyrý qajet. Bul balaǵa da, bas­paǵa da, muǵalimge de yńǵaıly. Artyq shyǵyndy qajet etpeıdi. Al elektrondy oqýlyqtardy engizý taıaý bolashaqta bir retki joba kúıinde qalyp qoımasa eken. Onyń áleýetin tolyqqandy paıdalaný úshin balalar densaýlyǵyna keri áserin qarastyrǵan jón. Búginde álemniń ozyq elderi, úzdik bilimimen kósh basynda turǵan Garvard, Oksford sııaqty ýnıversıtetter de dástúrli oqýlyqtardyń mańyzyn túsingen. Tipti álemge ataǵy shyqqan ǵalymdar, bıznes ókilderi de jetistikke jetýde oqýǵa tıis ádebıetterdi kitap túrinde oqýǵa keńes beredi. Aqparattyq keńistik ǵylymı keńistiktiń rólin atqara almaıdy. Sondaı-aq elektrondy platformalardy paıdalanýdyń tegin emestigin de eskergen jón. Tehnologııalardyń damýymen qosymshalardy jańartyp otyrý da qosymsha shyǵyndy qajet etedi. Ulttyq mańyzy bar jobalardy iske asyrýda tereń taldaý, ishki qajet­tilikterdi zerdeleý asa mańyzdy, – deıdi Sh.Muhamedjanova.

Sıfrlyq keńistiktiń adamzat úshin paıdasy men keri áserin ǵalymdar únemi qaperde ustap keledi. Jýyrda Shvesııa eli planshetterdiń ornyna dástúrli oqýlyqtarǵa kóshe bastady. Bul elde sıfrlyq tehnologııalardyń oqý úderisine dendep enýimen balalardyń kitap oqýynda qıyndyqtar beleń alǵan. Halyqaralyq zertteýler nátıjesine sáıkes, balalardyń oqýy men mátindi túsinýi 12-den 19 paıyzǵa deıin ósken. Osyǵan alańdaýshylyq bildirgen Shvesııa bıligi atalǵan maqsatqa 58 mln eýro, aldaǵy eki jylǵa 44 mln eýro qa­rastyryp otyr. Ondaǵy maqsat – ár­bir oqýshyny ár pán boıynsha oqýlyqpen qamtamasyz etý. Al bastaýysh synyp­ta jazý barysynda planshetter qoldanylmaıdy. О́ıtkeni bala 10 jasqa deıin jazý mánerin qalyp­tas­tyr­ýy qajet. Al qolmen jazǵan kezde mánerlep jazýǵa da, saýatty oqýǵa da beıimdeletin bolady.

Aýyr sómkeni jeńildetýdiń amaly

Oqý-aǵartý mınıstrligi Bilim salasynda sapany qamtamasyz etý ko­mıtetiniń habarlaýynsha, orta bilim berý uıymdarynda paıdalanýǵa usynylǵan elektrondy oqýlyqtardyń jalpy sany 436 ataýdy quraıdy. Bastaýysh, negizgi orta jáne jalpy orta bilim be­rýdiń úlgilik oqý josparlarynyń pánderin elektrondy oqýlyqtarmen qamtamasyz etý 80 paıyzǵa teń. Qazirgi kúni saraptamaǵa orta bilim berýdiń oqý josparlarynyń barlyq páni boıynsha qazaq jáne orys tilderinde 255 oqýlyq kelip túsken.

Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

«Elektrondy oqýlyqtar qaǵaz oqý­lyqtardyń ornyn almastyrmaıdy, dástúrli oqýlyqtarǵa qosymsha oqý ma­­terıaldary retinde paıdalany­la­dy. Elektrondy oqýlyqtardyń ar­tyqshylyǵy – mýltımedııalyq, ınte­r­ak­­tıvti kontenti men fýnksııalarynda. О́z kezeginde, olardy oqý úderisinde paı­dalaný pedagogterdiń sabaqty tar­tymdy ótkizýine kómektesedi. Osy­laı­sha, oqýshylardyń bilim alýǵa degen qy­zy­ǵý­shylyǵyn arttyrý kózdelip otyr. Elektrondy oqýlyqtardyń beıne, aýdıo kontenti bolýyna baılanys­ty, olardy elektrondy túrde paıdalaný mańyzdy. Osyǵan oraı elektrondy oqýlyqtar qaǵaz oqýlyq túrinde ba­sylymǵa shyǵarylmaıtynyn eske salamyz. Búginde elektrondy oqýlyqtar 9 platformada ornalastyrylǵan jáne bul oqý úderisinde jergilikti atqarýshy organdardyń osy platformalarǵa jazylýy negizinde júzege asady», dep habarlady komıtet mamandary.

Oqýlyqtardy ázirleý jáne olardy basyp shyǵarý damyǵan elderdegideı básekelestik ortaǵa berilgen. Osyǵan baılanysty, oqý basylymdaryn da­ıyndaý men basyp shyǵarýǵa, sondaı-aq elektrondy oqýlyqtardy ázirleýge mem­le­kettik bıýdjetten qarajat kózdel­megen. Ony baspalar, ázirleýshiler jú­zege asyrady. Al oqý basylymdaryn satyp alýǵa, onyń ishinde elektrondy oqýlyqtarǵa jazylýǵa ar­nalǵan qarajat jergilikti bıýdjetten jum­sa­lady.

Elektrondy oqýlyqtardy «Almaty­kitap», «Atamura», «Mektep», «Arman-PV», «Keleshek-2030», «Astana-kitap», «Express Publishing», «Oxford U.P.», «Kók­jıek-gorızont», «Edustream», «Na­zarbaev zııatkerlik mektepteri» bas­palary, sondaı-aq «Jańa bilim berý tehnologııalary» jáne «Pedagogıkalyq tehnologııalar jáne bilim berýdi aq­parattandyrý ortalyǵy» IT kompanııa­lary ázirlegen. Qazirgi ýaqytta 1 balaǵa arnalǵan oqýlyq jıyntyǵynyń quny shamamen 41 myń teńgeni quraıdy. Osy oraıda jergilikti atqarýshy organdar oqý basylymdaryn tıisti óńirdiń mektep jasyndaǵy bala sanyna qaraı satyp alady. Oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdi daıyndaý jáne saraptaý qaǵıdalaryna sáıkes oqýlyqtar orta bilim berý uıymdary úshin árbir 5 jyl saıyn jańartylatynyn eskergen jón.

Interneti nasharǵa ıgilik emes

Oqý-aǵartý mınıstrligi Qoǵamdyq keńesiniń múshesi, Kembrıdj ýnıversı­te­tiniń magıstri, sarapshy Nurmuhammed Dosybaevtyń aıtýynsha, elektrondy oqýlyqtar damyǵan elderde zamanaýı múmkindikterge bola qoldanysqa en­gi­zi­lip jatyr. Nátıjesinde, oqýshylar kórnekilikterdiń san alýandyǵy men elektrondy oqýlyqtardyń vıtrýaldy múmkindikterin barynsha paıdalana alady. Alaıda elimizdegi mektep jetispeýshiligi, eki, úshaýysymdy mektepter máselesi men ınternet qol­­je­tim­siz aımaqtar jaǵdaıyn saraptaı qa­raı­tyn bolsaq, elektrondy oqý­­lyq­tar­dy paıdalanýdy kórpege qaraı kósilý qaǵıdatymen iske asyrǵan abzal. Sebebi qomaqty qarjyny qa­jet etetin joba ınfraqurylymy ja­raq­talǵan, ınternet jaqsy jumys is­teı­tin aımaqtarda, biraýysymdy ári ınnovasııaǵa jaǵdaı jasalǵan, muǵa­lim­derdiń biliktiligi jo­ǵary mektepterde qanatqaqty joba re­tin­de iske asýy kerek.

– О́kinishke qaraı, elimizde ınternet jelisi jetpegen aımaqtar bar. In­ter­aktıvti quraldardy, qarapaıym elek­tron­dy poshtany durys paıdalana al­­maıtyn muǵalimderdiń de bar ekenin ja­syrmaımyz. Sondyqtan ulttyq deń­geı­de qolǵa alynyp jatqan jobany iske asyrýdy oqýshylardyń sómkelerin jeńildetýmen baılanystyrǵan múlde durys emes. Sıfrlandyrý álemdik tendensııa bolǵandyqtan, ony búgingi qoǵamnyń suranysyna qaraı ıkemdeı otyryp, balalardyń densaýlyǵyna zııa­ny tımeý jaǵynan qarastyrý qajet bolatyn. Bizde bir máseleni shegine jetkizip zerttep almaı, onyń saldaryn tartyp jatatynymyz qalypty jaǵ­daıǵa aınalǵandaı. Balalar qazirgi kezde kóp ýaqytyn kompıýterde, gadjette ótkizedi. Endigi kezekte sabaq barysynda ǵalamtorǵa alańdaýshylyǵy aýatyn bolady. Jańadan qalyptasyp kele jatqan bala aǵzasyna kompıýter tehnologııalarynyń zııany bar ekeni ǵylymı turǵydan áldeqashan dáleldengen. Osy oraıda tıisti vedomstvo balalardyń sómkesin jeńildetý jaǵyn basqa da ádis-tásildermen sheshýi qajet. Endigi jaǵdaıda qoldanystaǵy mektepterde balalarǵa qolaıly jaǵ­daı­lar qarastyrylyp, shkaftarmen qamtamasyz etilýge tıis. Shkaftarda oqý­shylar qajetti zattaryn saqtap, oqý­lyqtaryn qoıýyna múmkindik alar edi, – deıdi N.Dosybaev.

Úkimet elimizdegi mektep tapshy­lyǵyn sheship, balalardy zamanaýı bilim ortalyqtarymen qamtamasyz etý úshin «Jaıly mektep» ulttyq jobasyn qolǵa alǵany belgili. Joba aıasynda 2025 jylǵa deıin elimizde 400-den astam zamanǵa saı mektepter salý mindeti tur. Osy oraıda N.Dosybaev «Taıaý jyldarda mektepter tapshylyǵy men ekiaýysymdy mektepter máselesin tolyǵymen sheshe almaımyz» degen pikirin aıtty. Al onyń bas­ty sebebin elimizde júıeli kózqaras qalyptaspaǵandyǵymen baılanystyrǵan sarapshy: «Jerimiz qazba baılyqqa baı, qarjylyq turǵydan aýqymdy jobalardy júzege asyrýǵa shama-sharqymyz jetedi. Infraqurylymdyq jobalardy júzege asyrýǵa daıyn kásipkerlik áleýetimiz de damyǵan. Ulttyq deńgeıde júzege asyrylatyn jobalardy iske asyrýda ınnovasııalyq standarttan tys sheshimderge bara almaıtynymyz qynjyltady. Mundaı áleýmettik joba­larǵa sarapshylardy tartyp, qoǵam bolyp sheshý jolyn qarastyrý qajet. Búginde damyǵan elderde ekiaýysymdy mektepter atymen joq», dep jaýap berdi.

Bizdiń saýalymyzǵa mınıstr­lik berilgen jaýabynda búginde oqýlyq­tardy shyǵarý básekelestik ortaǵa be­rilgeni aıtylǵan edi. Alaıda keıingi jyl­dary oqýlyqtardyń sapasy, maz­mundaǵy qateler qoǵam talqysyna jıi ushyrap júrgeni málim. Bul másele Úkimet tara­py­nan da, Parlamentte de talqylan­ǵanymen, oqýlyqtardyń sapasy áli kúnge syn kótermeı keledi. N.Dosybaevtyń pikirine súıensek, naryqta belgili degen baspalardyń ózi oqýlyq sapasyna kepildik bere almaı otyr.

– Oqýlyqtardaǵy qatege qatysty syn jıi aıtylyp keledi. Oqýlyqtar­dyń ın­teraktıvtiliginiń syn kótermeı­tin­di­gine damyǵan elderdegi oqýlyqtarǵa qarap kóz jetkizýge bolady. Ol elderde baspalar pándi oqytýdaǵy ádis-tásilin básekege qabiletti etýge tyrysady. Al qandaı oqýlyqty qaı baspadan alý qajettigin mektep muǵalimderi sheshedi. Aınalyp kelgende, bul másele bizde bilim basqarmalaryna baryp tireledi. Jergilikti mektepter jumys berýshiniń qalaýynan shyǵa almaıdy. Sondyqtan mektepter bilim basqarmasy, ákimdikterge emes, qoǵamdyq keńeske, táýelsiz organdarǵa baǵynatyn bolsa, onda oqýlyq jaıyn ár mektep ózi sheship, sa­pasyz baspalarmen jumys istemeıtin jaǵ­daıǵa jetetin edi. Bıýdjetten bóli­netin qarajat ákimdikterdiń emes, mek­­tepterdiń shotyna aýdarylsa, mek­­tep ákimshiligi qarajatty qalaı jum­­saıtynyn ózi sheshetin bolady. Da­­myǵan elderde kitap zańnamada arnaıy bappen qorǵalǵan. Ol elderde naryqta ekshelgen, qoǵam súzgisinen ótken baspalar oqýlyq shyǵarýmen aınalysady. Sondyqtan tıisti mınıstr­likke qarasty oqýlyqtardy saraptaý orta­lyǵy áleýmettik mańyzy bar, ıdeolo­gııalyq baǵytqa yqpal etetin tarıh, qazaq tili, qazaq ádebıeti sııaqty pánderdi qadaǵalaýmen aınalysyp, matematıka, fızıka, hımııa, bıologııa pánderin naryqqa shyǵarýy kerek. Sonda ǵana baspalar jarysyp, kórmeler, ıaǵnı naryqtyq ádis-tásilder arqyly óz kitabyn ótkizýge tyryssa, sapasyz kitaptarǵa da, baspalarǵa da suranys azaıar edi. Sondyqtan baspa salasyndaǵy monopolııany joıý kerek, – deıdi ol.

Bizdegi ata-analardyń alańdaý­shy­lyǵy bilim berýdiń dástúrli qundy­lyq­ta­rynyń sıfrlyq keńistikte jutylyp ketýi múmkin ekenin týyndap otyrǵanyn joǵaryda aıttyq. Kompıýter aldynda uzaq otyrýdyń bala densaýlyǵyna keri áseri týraly zertteýlerge súıensek, omyrtqa qısaıýy, dene qozǵalysynyń azaıýy, sharshaý, táýeldilik artyp, sıfrly quraldardy shekten tys paıdalaný «sıfrlyq aýtızm» ǵana emes, kıbertáýeldilikke soqtyrady. Al elektrondy oqýlyqtardy balalar ıgi­li­gine paıdalanyp, nátıjeli bolýy úshin tıimdi qoldaný júıesi men ǵyly­mı saraptamasy jasalǵany qajet. Zert­teýshiler oqýshylardyń aýyr sóm­kesin jeńildetýde «ógiz de ólmeı­tin, arba da synbaıtyn» ádisterdiń bar­shylyq ekenin alǵa tartady.

ALMATY