Orta jastan asqanda jumys tabý ońaı ma?

Mysaly, kóterip otyrǵan máselege oraılas, Almatyda udaıy bos jumys oryndary jármeńkesi ótkizilip, jas­tar­dyń jumysqa ornalasqany týraly aqparattar alyp jatamyz. Al orta jas­tan asqan adamdar men áli de qyzmet atqaramyn deıtin zeınettegi mamandardy qalaı jumyspen qamtýǵa bolady?

Osy arada aldymen Almatyda bıyl jyl basynan beri bos oryndardyń 26 jármeńkesi ótkizilip, oǵan 10 553 bos jumys orny bar qalanyń 1 298 kásiporny men mekemesi jáne 27 182 adam qatysqanyn aıta ketý kerek. Nátıjesinde, 500-deı jumyssyz jumys ta­ýyp, 200-ge jýyq adam kásiptik oqytýǵa jiberilgen.

Degenmen jasy qyryqtan asqan, elýdi eńsergen, ıakı bolmasa alpysty alqymdaǵan adamdardy júz jerden jaqsy maman bolsa da, kez kelgen mekeme jumysqa qabyldaı salmaıtyny belgili. Sheshim qabyldaıtyn basshylar da orta jastan asqandardy óz ujymyna qosýǵa asyqpaıdy, tipti jaqtyrmaıdy desek te bolady. Esesine bul adamdardyń óz artyqshylyqtary bar ekenin de umytpaǵan jón. Birinshiden, orta jastan asqandardyń balalary eseıip ketkendikten, jumysymen alańsyz aınalysýyna esh kedergi joq. Ekinshiden, jumyssyz qalǵanǵa deıin óz mamandyǵymen shyndap aınalysqan bolsa, sózsiz – tájirıbeli. Úshinshiden, aqyl toqtatqan jastaǵy maman baısaldy sheshimder qabyldaıdy. Al ýaqytpen, jyldarmen keletin aqyl men tájirıbeniń qara kúshten artyq ekeni taǵy aıan.

Sonymen myń taǵdyrly megapolıste jastardy ǵana emes, zeınet jasyna jetpegenderdi jumyspen qamtý máselesine qaıta oralatyn bolsaq, Almaty qalalyq Mansap ortalyǵynyń basshysy Ádilet Jańabaev biraz málimetpen bólisti. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda elde Kásipkerlikti damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasy aıasynda sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna jumysqa ornalasý júrip jatqany belgili. Sondyqtan óz mindetine saı Mansap ortalyǵy jas­tardy ǵana emes, 50 jastan asqandardy da jumysqa ornalastyrýǵa erekshe mán beretin kórinedi.

Á.Jańabaev búgingi tańda jastar tájirıbesi baǵdarlamasy ózekti, ıaǵnı alǵan mamandyǵy boıynsha bastapqy jumys tájirıbesin alý maqsatynda bilim berý uıymdarynyń jumyssyz túlekteri júzege asyratyn eńbek qyzmetiniń túri ekenin aıtady. Joldamany jańa ıgergen maman­dyǵy boıynsha jumys tájirıbesi joq, bes jyl ishinde oqýyn aıaqtaǵan 35 jas­qa deıingi jastar ala alady. Jalaqy 12 aıdan aspaıtyn merzimge 40 aılyq esep­tik kórsetkishti – 138 myń teńgeni quraı­dy.

Sondaı-aq spıker 50 jastan asqan jumyssyzdardyń ekonomıkalyq bel­sendiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Kúmis jas» jobasy iske asyrylyp jatqanyn atady. Osy sanattaǵy azamattar uıymnan 36 aıdan aspaıtyn merzimde joldama alýǵa múmkindigi bar. Jalaqy ishinara sýbsıdııalanady, ıaǵnı jumys berýshi men memleket jalaqyny belgileıdi. Naqtyraq aıtqanda, jumysqa turǵan jyly (1 aıdan 12 aıǵa deıin) – belgilengen jalaqy mólsheriniń 70%-yn tóleıdi, biraq ol 30 AEK-ten (103 500 teńge) aspaıdy. Al jumystyń ekinshi jylynda – jalaqynyń belgilengen mólsheriniń 65%-yn tóleıdi, biraq 30 AEK-ten (103 500 teńge) aspaıdy. Úshinshi jyly (25 aıdan 36 aıǵa deıin) – jalaqynyń belgilengen mólsheriniń 60%-yn tóleıdi, biraq 30 AEK-ten (103 500 teńge) aspaıdy.

Bir atap óterligi, spıker jumys­syz­­dyq máselesine qatysty jappaı kásip­kerlikti damytý aıasynda 21-35 jas ara­lyǵyndaǵylarǵa shaǵyn nesıe berý baǵ­darlamasy qarastyrylǵanyn eske sala ketti. Qaryz 5 mln teńgege deıin, 5 jyl­ǵa deıingi merzimge, jyldyq 2,5%-ben beriledi.

«Bul nesıege qol jetkizýdiń bas­ty­ shar­ty – kepildik retinde qoıatyn múlik­tiń bolýy. Kepildik retinde respýblıka­ aý­ma­ǵynda ornalasqan jyljymaly (maman­dandyrylǵan tehnıka) nemese jyl­jymaıtyn múlik qabyldanady. Kepil­dikke qoıatyn dúnıesi bolmaǵan jaǵ­daıda kepildik qoıýshy retinde jaqyn­daryn (ata-analary, týystary­ já­ne t.b.) tartýǵa bolady», deıdi Á.Jańa­baev.

Alaıda mundaı shaǵyn nesıelerdi turǵyn úı satyp alý, qurylys nemese jyljymaıtyn múlikti jóndeý (onyń ishinde malshylar úshin ýaqytsha/turaqty turǵyn úılerdi) jer ýchaskelerin satyp alý (kez kelgen nysanaly maqsatpen), baǵaly qaǵazdardy satyp alý (portfeldik ınves­tısııalar), oıyn bıznesin uıymdastyrý jáne damytý, temeki nemese alkogol ónimderin satyp alý, kredıtorlyq bereshekti óteý, bıznesti júrgizýge baılanysty emes jeke tutynýshylyq maqsattar úshin ala almaısyz.

«Mıkrokredıt berý týraly sheshimdi Almaty qalasy ákimdiginiń janynan­ qurylǵan komıssııa qabyldaıdy. Ko­mıs­sııa quramynda máslıhat depýtat­tary, memlekettik organdardyń, «Atame­ken» kásipkerler palatasynyń, bıznes-qaýym­dastyq, buqaralyq aqparat qural­da­ry­nyń ókilderi bar. Úmitkerler aldymen komıssııa otyrysynda ózderiniń bıznes-jobalaryn tanystyrady, olar óz kezeginde bıznes-jobalardy baǵalap jáne olardyń ishinen neǵurlym basymdyǵy joǵarysyn tańdap alady», deıdi Mansap ortalyǵynyń basshysy.

Álbette, nesıe alýdan úmitti jobanyń ózekti, dáleldi, ekonomıkaǵa negizdelgen, áleýmettik mańyzy bar, ómirsheń ári naqty is-qımyl jospary bolýǵa tıis. О́tinimderdi qabyldaýdy «Agrarlyq kredıttik korporasııa» aksıonerlik qoǵamy júrgizip otyr. Osy ýaqytqa deıin komıssııa 139 jobany qarap, 113 jobany maquldap, 62-sin qarjylandyrýǵa sheshim shyǵarǵan.

Sondaı-aq taqyrypqa oraılas taǵy bir málimetti alǵa tarta ketýge bolady. Máselen, Eńbek mobıldiligi ortalyǵy degen de bar. Osy Eńbek mobıldiligi ortalyǵy jáne Almatynyń Mansap ortalyǵynyń uıymdastyrýymen bos oryndar jármeńkesi ótkizilip jatady.

Almaty qalalyq Eńbek mobıldiligi orta­­lyǵynyń jumys berýshilerdi qol­daý bóliminiń basshysy Altynaı Jú­ke­nova: «Bos oryndar jármeńkesin ótkizý – jastardy, ózin-ózi jumyspen qam­ty­ǵandardy, jumyssyz azamattardy, sondaı-aq bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylǵan jáne probasııa baqylaý qyzmetiniń esebinde turǵandardy jumyspen qamtýdy kózdeıdi. Bir jaǵynan jármeńke ótkizý – kompanııa ókilderine óz kásiporyndarynyń artyqshylyqtarymen tanystyrýǵa múmkindik beredi, al jumys izdeýshiler de qysqa merzimde personaldy tańdaýǵa múddeli jumys berýshilermen sóılesip, qyzyqtyrǵan bos oryndardy tańdap, tańdalǵan bos orynǵa ótý úshin áńgimelesýden óte alady», deıdi.

Biz maqala basynda Almatyda jyl basynan beri barlyǵy bos oryndar­dyń 26 jármeńkesi ótkizilgenin atap ótkenbiz. Jumyssyz júrgenderge septesý úshin bul jármeńkeler jalǵasa beredi. Eń bastysy, jumys isteımin degen ynta qajet.

«Bir aı buryn Almatyda jalpy­qala­lyq jármeńke ótkizildi. Jármeńkege 160-qa­ jýyq jumys berýshi qatysty, olar ónerkásipte, óndiriste, saýda jelilerinde, qoǵamdyq tamaqtandyrý, medısınada, farmasevtıkada, bilim berýde 2 500-den asa bos jumys oryndaryn usyndy. Jármeńkege jumys izdegen 5 myńnan asa adam qatysyp, keńes aldy. Onyń ishinde 1 myńnan asa izdenýshi jumysqa ornalasýǵa joldama aldy, 230 adam belsendi jumyspen qamtý sharalaryna ilikti», deıdi spıker.

Qoryta aıtqanda, «Izdengen jeter muratqa» degendeı, shyndap eki qolyna bir jumys izdegen adam óz kásibi bo­ıynsha tájirıbe baıytqan mamannyń megapolıste jumyssyz qalýy neǵaıbil. Máselen, qolaqpandaı dıplomyń, keremet tájirıbeń joq bolǵanymen, jumys isteımin degen adamǵa aınalysatyn bir is tabylady. Onyń aıǵaǵy, únemi úı, páter tazalaıtyn klınıngtik kompanııalar – uqypty jandardy, balabaqshalar – tárbıeshilerdi, qurylys kompanııalary – óz isiniń bilgirlerin, meıramhanalar – daıashylaryn, sulýlyq salondary – shashtaraz, vızajıst, manıkıýr, pedıkıýrdy minsiz jasaıtyndardy izdep jatqany. Baqýatty jandar jaqsy jalaqyǵa baǵ­ban­dar men úı kútýshilerin taba almaı júr­geni. Al biz ben siz bilmeıtin kásiptiń bas­qa da qanshama jańa túri bar?! Oǵan qosa zamanǵa saı buryn bolmaǵan mamandyqtar men qyzmet túrleri paıda bolyp otyr. Degenmen osynyń bárine qaramastan óz mamandyǵyńyz boıynsha qanshama ret jumys izdep, kedergilerge tap bolyp, másele týyndap jatsa, onda Almaty qalalyq Mansap ortalyǵyna, ıaǵnı «Áleýmettik qyzmetter úıine» habarlasýǵa bolady. Sol sııaqty Almaty qalasynyń 8 aýdanynda ortalyq mamandary azamattardy qabyldap keńes beredi. Osyndaıda árekette bereket baryn qaperde ustaǵan abzal.

ALMATY